Ziyosfera

Bess Truman

Элизабетҳ Виргиниа Труман (талаффузи: Элизабет Виржиния Труман; қизлик фамилияси Wаллаcе (талаффузи: Уоллес; 13-феврал, 1885-йил — 18-октабр, 1982-йил) — Америка Қўшма Штатлари биринчи хоними, 1945--йилдан 1953--йилгача 33-президент Ҳаррй С. Труманнинг рафиқаси сифатида. Бесс ҳозир Қўшма Штатлар тарихидаги энг узоқ умр кўрган биринчи хоним ҳисобланади.[1]

Бесс Труман
 Америка Қўшма Штатларининг иккинчи хоними
Мансаб даври
20-январ – 12-апрел 1945-йил
Вице-президент Ҳаррй С. Труман
Ўтмишдоши Ило Wаллаcе
Вориси Жане Барклей (1949)
 Америка Қўшма Штатларининг биринчи хоними
Мансаб даври
12-апрел 1945-йил – 20-январ 1953-йил
Президент Ҳаррй С. Труман
Ўтмишдоши Элеанор Роосевелт
Вориси Мамиэ Эисенҳоwер
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Элизабетҳ Виргиниа Wаллаcе

13-феврал 1885-йил
Индепенденcе, Миссури, АҚШ
Вафоти 18-октябр 1982-йил(1982-10-18)
(97 ёшда)
Индепенденcе, Миссури, АҚШ
Фуқаролиги AQSH bayrogʻi АҚСҲ
Сиёсий партияси Демократлар партияси
Турмуш ўртоғи
Ҳаррй С. Труман
(турм. 1919; ваф. 1972)
Болалари Мери Маргарет Труман
Онаси Маргарет Элизабет Гейц
Отаси Девид Уиллок Уоллес
Истиқомат жой(лар)и Делавер-стрит кўчасидаги уй,
Оқ уй
Таълим Wиллиам Чрисман Ҳигҳ Счоол,
Тҳе Барстоw Счоол
Дини Епископ черкови
Имзоси

Ёшлик йиллари ва никоҳ

Бесс Труманнинг тахминан тўрт ярим яшарлик пайтидаги портрети. (Труман кутубхонаси)
Индепенденcедаги Шимолий Норт-Делавер-стрит кўчасидаги уй, Бесс Труман ҳаётининг кўп қисмини шу ерда ўтказган

Элизабетҳ Виргиниа Труман 1885-йил 13-февралда Миссури штатининг Индепенденcе шаҳрида Давид Wиллоcк Wаллаcе (15-июн 1860-йил — 17-июн 1903-йил, сиёсатдон, собиқ Индепенденcе шаҳри маёрининг ўғли)[2] ва Маргарет Элизабетҳ Гатес (4-август 1862-йил — 5-декабр 1952-йил, Wаггонер Гатес Миллинг Cомпанй ширкати ҳамасосчиси бўлмиш Георге Портерфиэлднинг қизи)[2] оиласида туғилган. Оилада қиз Бесс лақабини олди ва умр бўйи у билан қолди.[3] Бесс Маргарет ва Давиднинг тўрт фарзандининг тўнғич фарзанди ва ягона қизи эди. Бесснинг отаси Жаcксон округида бир нечта сиёсий идораларда ишлаган[4].

Бесс Ҳаррй Труман билан 1890-йилда[4] Пресвитериан якшанба мактабида унинг оиласи Индепенденcега кўчиб ўтганида танишади[3]. Ҳаррй кўк кўзли, олтин сочли Бессни бир қарашдаёқ севиб қолади.[3][4] 1900-йилда ўрта мактабни тугатгунга қадар Бесс ва Ҳаррй ҳар куни бир-бирлари билан кўришишарди. 1903-йилда Бесснинг отаси уйда ўзини отиб ташлайди; Давидни бунга нима ундаганлиги номаълум, аммо у депрессиядан азият чеккан ва катта қарзга ботгани ҳақида миш-мишлар тарқалган[5]. Отасининг дафн маросимидан сўнг, Бесс бир-йил давомида онаси ва укалари билан Маджнинг ота-онаси яшаган Колорадо Спрингсга кўчиб борди. Сўнгра Бесс 1905-йилда, Канзас Ситидаги Мисс Барстоу қизлар мактабига киради ва 1906-йилда, мактабни тугатгандан сўнг, Бесс Индепенденcедаги ота-онасининг уйига қайтиб келади. 1901-йилдан 1910-йилгача бўлган даврда Бесс ва Труман бир-бирини кўрган-кўрмаганлиги ҳақида маълумот йўқ.[4]

Ҳаррй ва Бесс тўй куни Индепенденcедаги уйларининг орқа ҳовлисида

1910-йилда Ҳаррй Труман Бесс билан қайта учраша бошлашди. Бу вақтда Ҳаррй отасига Грандвю яқинидаги фермада ёрдам берарди. Кўп ўтмай Ҳаррй Бессга уйланиш истагини айтди, лекин Бесс ундан шошмасликни сўрайди, чунки у онасига ўзларининг катта уйида ёрдам бериши керак, деб ҳисобларди, бу ерда энди Медж Уоллеснинг ўзи ва тўрт фарзандидан ташқари, унинг кекса ота-оналар ҳам яшарди[4]. Биринчи жаҳон уруши бошланишидан бироз аввал, Ҳаррй Бессга яна уйланишни таклиф қилади ва у рози бўлади, аммо лейтенант Труман 1918-йилда Франсиядаги жанг майдонларидан қайтгунига қадар унаштирув қолдирилади[4][3]. Бесс ва Ҳаррй 1919-йил июн ойида[3] Индепенденcедаги Муқаддас Учлик Эпископ черковида[6] турмуш қуришади. Янги турмуш қурганлар Бесснинг ота-онасининг уйига жойлашадилар; бу ерда 1924-йилда уларнинг ягона фарзанди — қизи Мери Маргарет[3] туғилади. 1952-йилда онаси вафотидан кейин Бесс Индепенденcедаги уйни укалардан сотиб олади ва уни Труманлар оиласининг қароргоҳига айлантиради[4].

Эрининг карерасини бошланиши

Бесс билан турмуш қуришдан бироз олдин, Ҳаррй Канзас-Сити марказида галантерия очади ва 1921-йилда қисқа муваффақиятдан сўнг банкрот бўлади. Ҳаррйнинг сиёсий карерасининг бошида оила Мустақилликдаги Уоллеснинг уйида яшашни давом эттирди. 1922-йилда Канзас шаҳри мери Том Пендергаст кўмагида Труман Шарқий Жаcксон округи судяси этиб тайинланди[4]; кейин бу лавозимга 1926 ва 1930-йилларда икки марта қайта сайланган. 1934-йилда Ҳаррй Миссури штатидан Сенатга сайланди; ўша пайтдан бошлаб, Бесс ва унинг қизи Вашингтон ва Индепенденcеда ярим-йил ўтказдилар, у ерда у брифинг клубида вақт ўтказди ва кўплаб дўстлари билан мулоқот қилишдан завқланди[4]. Бесс сиёсатга қизиқмасди ва эрининг барча сафарларида фақат бурч талаб қилгани учун ҳамроҳлик қилди[3].

Иккинчи жаҳон уруши пайтида Бесс ва Мери Маргарет Вашингтонда қолишди; Бу вақт ичида Бесс Георге Wашингтон университетига ўқишга кирди. 1944-йил ноябр ойида Франклин Роосевелт президентлик сайловлари олдидан Труманнинг вице-президентликка номзодида тўхтайди. 1945-йил 20-январда Ҳаррй расман ўз лавозимини эгаллади; Шу пайтдан бошлаб Бесс штатнинг иккинчи хонимига айланди. Бесс эрининг бу лавозимга тайинланишига қарши эди: Президент Роосевелтнинг соғлиғи яқинда унинг эри Бесс давлатнинг энг юқори лавозимини эгаллашига шубҳа қолдирмади ва унинг ўзи ҳам турмуш тарзини ўзгартириши керак эди. Бундан ташқари, Бесс Оқ уй[4] тарбияси учун ноқулай муҳит эканлигига амин эди. Ҳаррй фақат саксон икки кун вице-президент бўлиб ишлади, кейин Роосевелтнинг ўлими унга президентлик лавозимини олиб келди.

АҚШнинг биринчи хоними

Оқ уйда шахсий ҳаётнинг йўқлиги Бессни безовта қиларди. Ҳаррй кейинчалик эслаганидек, Бесс президентлик жуфтлигини ўраб олган барча расмиятчилик ва дабдабага қизиқмас эди. Гарчи у ўз мавқеига мос келадиган барча ижтимоий мажбуриятларни қатъият билан бажарган бўлса-да, оддий ҳаётда Бесс фақат ўзи зарур деб ҳисоблаган нарсани қиларди. Бесснинг эрининг президентлик даврида вақти-вақти билан узоқ вақтга Индепенденcега қайтиб келарди[4].

Бесс оммавий ахборот воситаларининг кўплаб сўровларидан[7] сўнг фақат битта матбуот анжумани ўтказди ва ушбу иши учун „Но Cоммент Бесс“ лақабини олди: матбуот анжумани олдиндан тайёрланган саволлардан иборат бўлиб, уларга жавоблар асосан бир бўғинли эди; Бундан ташқари, Бесс кўплаб саволларга шарҳларсиз (но cоммент) деб жавоб берди[8][9]. Охир-оқибат, журналистлар биринчи хонимни ўзидан фаолроқ ўтмишдоши Элеанор Роосевелт билан аниқ таққослаган саволни беришганда, Бесс конференцияни тўхтатди[9]. Труман президентлиги даврида Бесс Элеоноранинг соясида қолди ва бу соя-йилдан-йилга кенгайиб, шиддатли бўлиб борди, лекин Бесс ҳеч нарсани ўзгартирмоқчи эмас, жамоатчилик эътиборини четлаб ўтди. Кейинчалик Бесс ўзининг котиблари Эдит Ҳелм ва Ритл Одум[9] орқали матбуот билан мулоқот қилишни афзал кўрди.

Бесс 1945-1947-йилларда саксонта ташкилотнинг аъзоси, ҳомийси, фахрий аъзоси ёки фахрий президенти бўлди. Конгресс клуби ва Қизил Хоч фаолиятида фаол иштирок этди. Бесс шунингдек, Қизлар Скаутлари, Аёллар Миллий Демократик Клуби ва Миллий Ютуқлар Мукофотлари Қўмитасининг фахрий президенти бўлиб ишлаган; Америка газеталари Аёллар клуби, Аёллар ишбилармонлик клуби, Аёллар миллий деҳқончилик ва боғдорчилик уюшмаси ва бошқаларнинг фахрий аъзоси бўлган.[9]

1952-йилда Ҳаррй президентликка номзодини қўймади. 1953-йилда эр-хотин Индепенденcега қайтишди[3][4].

Уйга қайтиш, бевалик ва ўлим

Ҳаррй Труманнинг дафн маросими. Гарри Труман кутубхонаси. 1972-йил.

Бесс ўз уйидаги қулай муҳитда уй бекаси сифатида одатдаги турмуш тарзига қайтди. Бесс ташқаридан одатдагидек туюладиган ҳаёт кечирди: у ҳар куни эрталаб эри уйғонишидан икки-уч соат олдин туриб, унга нонушта тайёрларди ва ёрдамчиси Витта Гарр[4] билан уй юмушларини бошларди. Ҳаррй бу вақтда кутубхонасини қуриш устида ишлаётган ва хотираларини ёзаётган эди.

Индепенденcедаги Бесс ва Ҳаррй Труманларнинг қабрлари

1956-йил апрел ойида Бесснинг қизи Мери Маргарет Тҳе Неw Ёрк Тимес репортёри Даниэл Клифтонга турмушга чиқди. 1950-йилларнинг охирида Бессга яхшисифатли ўсма ташхиси қўйилган ва 1959-йилда мастектомия ўтказилган[10]. Президнет Лйндон Жоҳнсон томонидан имзоланган Медиcаре дастури 1965-йилда кучга кирганида, Труманлар биринчи бўлиб унинг остида тўлиқ имтиёзларга эга бўлдилар[11].

Ҳаррй 1972-йилда 88 ёшида вафот этганида Бесс 87 ёшда эди, бу уларни Оқ уйни эгаллаб турган энг кекса президент жуфтлигига айлантирди. Бесс сенатор Тҳомас Эаглетоннинг қайта сайлаш кампаниясининг фахрий раиси бўлишга рози бўлди[1]. Эрининг вафотидан кейин Бесс Индепенденcедаги уйида қолди; Бу ерда Мери Маргарет эри ва тўрт ўғли билан тез-тез унга олдига ташриф буюриб турарди[3].

Бесс эридан сўнг ўн йил яшади ва 1982-йил 18-октабрда юрак етишмовчилигидан вафот этди; 21-октабр куни шахсий хотира маросими бўлиб ўтди ва кейин Бесс Труман Миссури штатининг Индепенденcе шаҳридаги ҳовлисида эри ёнига дафн қилинди[4][3].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Алгео 2009.
  2. ↑ 2,0 2,1 Даниэл, Cлифтон Труман. Деар Ҳаррй, Лове Бесс – Бесс Труман'с Леттерс то Ҳаррй Труман (1919–1943). Труман Стате Университй Пресс, 2011 — 1-бет. ИСБН 978-1-935503-26-2. Қаралди: 2022-йил 1-феврал (2022-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган). 
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 Клаптҳор, Блаcк 2002.
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 4,12 4,13 Чристенсен, Фолей, Кремер 1999.
  5. ↑ Беттй Бойд Cароли. „Бесс Труман“ (эн). Энcйcлопæдиа Британниcа'с Гуиде то Америcан Пресиденц. Қаралди: 2016-йил 8-март.
  6. ↑ Марголиэс 2012.
  7. ↑ Wацон 2000.
  8. ↑ Бурнес 2003.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Wертҳеимер 2004.
  10. ↑ Неал 2004.
  11. ↑ Андреw Гласс. „Пресидент Жоҳнсон сигнс Медиcаре билл он 30-июл 1965-йил“ (эн). ПОЛИТИCО (2007-йил 30-июл). Қаралди: 2016-йил 8-март.

Адабиётлар

Ҳаволалар

Викиомборда „Бесс Труман“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi