Bigfut

Бигфут (инглизча: БигфоотКатта оёқ), шунингдек, сасквоч (Сасқуатч, салиш тилларидан се'схаc - "ёввойи одамлар"[1]) номи билан ҳам танилган, афсонавий[2][3] [4] гуманоид мавжудот[1], криптид [5], гўёки Америка Қўшма Штатлари шимоли-ғарбий ва Канаданинг ғарбий қисмида истиқомат қилади. Одатда икки оёқда юрадиган катта, тукли гоминид сифатида тасвирланган. Ко'пинча Қор одамнинг маҳаллий (Шимолий Америка) варианти деб ҳисобланади[1].
Бу мавжудот реликт гоминид ёки камдан-кам ҳолларда қадимги даврлардан ҳозирги кунгача сақланиб қолган одам жинсининг қадимги тури эканлигига ишонилади. Бигфут энг машҳур "турлардан бири" бо'либ, унинг мавжудлиги криптозоология тарафдорлари томонидан тан олинган. Бироқ, унинг мавжудлигини тасдиқловчи фактлар ё'қ. Бундан ташқари, олимларнинг та'кидлашича, бундай "яширин турлар"нинг мавжудлиги жуда даргумон, чунки популяция сонини сақлаб қолиш учун турни осонгина аниқлашга имкон берадиган жуда ко'п индивидлар бо'лиши керак[6] [4] ва иқлим шароити шунингдек озиқ-овқат манбаларининг хусусиятлари тасвирланган хусусиятларга эга ҳайвонларнинг омон қолиши учун етарли бо'лмайди[7]. Шу сабабларга ко'ра бигфут ҳақидаги фикрлар ко'пинча олимлар томонидан замонавий афсоналардан бири сифатида ко'риб чиқилади[2][3] [4]. Илмий ҳамжамият бигфут ҳисоботлари фолклор, ното'г'ри аниқлаш ва фирибгарликни бирлаштирган деб ҳисоблайди[8].
Тавсифи
Гувоҳларнинг айтишича бигфут бо'йи 1,8 дан 3 метргача ва ог'ирлиги 200 кг.гача бо'лган, то'қ жигарранг, то'қ-малларанг ёки кулранг юнг билан қопланган улкан одамсимон маймун деб та'рифланади[1][9]. Тахминий гувоҳлар уни тасвирлашганда катта ко'злар, яққол ифодаланганқош усти ёйи ва катта қуйи жойлашган пешонани ҳам эслаб о'тишади. Одатда гувоҳлар бу мавжудотдан келадиган кучли ёқимсиз ҳидни ҳам айтиб о'тишади.[10].
Бигфт катта излар қолдириши айтилади (шунинг учун унинг номи шундай). Уларнинг узунлиги 60 см гача, кенглиги эса 20 см гача[1]. Ко'пчилик оёқ излари беш бармоқли, аммо 2 дан 6 гача бармоқли излар ҳам мавжуд[11]. Айрим изларда тирноқ излари бор, бу уларни айиқлар қолдирган бўлиши мумкинлигини кўрсатади[12][13]. Бигфутнинг мавжудлиги г'ояси тарафдорлари, у ҳамма нарсани ейдиган ва асосан тунги эканлигини та'кидлайдилар[14].
Бигфутнинг мавжудлигига қарши, Америка маймунлари тор бурунли маймунлар дан фарқли равишда гоминидлар (шу жумладан одам ҳам) кирадиган кенг бурунли маймунлар га мансуб эканлиги ҳақида гапирилади [5].
Тарихи
Шимолий Америкада ХИХ—ХХ асрлар давомида айиққа ўхшаган, аммо орқа оёқларда тик ҳолатда ҳаракатланувчи жонзот ҳақида хабарлар бор эди [5]. Сасквоч изларининг биринчи кашфиёти асосан 1811-йилда бо'либ, у британиялик тадқиқотчи Девид Томпсонга тегишли. О'шандан бери Бигфут[1] қолдиргани тахмин қилинган юзлаб излар топилди. Траппер ни о'лдирган бундай мавжудот ҳақида АҚШ президенти Теодор Рузвелт о'зининг "Жонсиз фазолар овчиси" китобида ёзган. Ко'пинча бу мавжудот билан учрашувлар Британия Колумбиясида бо'либ о'тган [5].
Узоқ вақт давомида Бигфутнинг мавжудлигининг энг ишончли далилларидан бири 1967-йилда Шимолий Калифорнияда Рожер Паттерсон ва Боб Гимлин томонидан суратга олинган қисқа рангли филм ҳисобланган. Филм Бигфут аёлга тегишли эканлиги айтилган эди. Бироқ 2002-йилда, отишмада Рей Уоллеснинг о'лимидан со'нг, унинг қариндошлари ва танишларининг гувоҳликлари бо'йича (аммо ҳеч қандай ашёвий далил келтирмасдан) "Америка Етиси" билан бо'лган воқеанинг ҳаммасини бошидан охиригача сохталаштирилган; қирқ сантиметрлик "Ети оёқ излари" сун'ий шакллар билан қилинган ва суратга олиш махсус тикилган маймун костюмидаги одам билан саҳналаштирилган эпизод эди.
Шунингдек ко'ринг
- Қор одам
- Довер иблиси
- Скунс маймун
- Дайди чукча
- Чучуна
Эслатмалар
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Сасқуатч (легендарй cреатуре) Энcйcлопæдиа Британниcада
- ↑ 2,0 2,1 Топорков А. Л. Мифы и мифология ХХ века: традиции и восприятие // Человек и общество: поиски, проблемы и решения. 1999.
- ↑ 3,0 3,1 Мелетинский Е. М. Миф и двадцатый век // Избранные статьи. Воспоминания. М., 1998.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Соколов 2015.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Арнольд 2016.
- ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ Сжöгрен, Бенгт. Берöмда видундер. Сеттерн, 1980. ИСБН 91-7586-023-6. (швед.)
- ↑ Даэглинг, Давид Ж.. Бигфоот Эхпосед: Ан Антҳропологист Эхаминес Америcа'с Эндуринг Легенд. Алтамира Пресс, 2004 — 62—63-бет. ИСБН 0-7591-0539-1.
- ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“. - ↑ Беар сигнс, Сан Диэго Натурал Ҳисторй Мусеум.
- ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“.
Адабиётлар
- Соколов А. Б.. Мифы об эволюции человека. М.: Альпина нон-фикшн, 2015. ИСБН 978-5-91671-403-6. (пдф на сайте Всенаука).
Ҳаволалар
- {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда
сарлавҳа=параметрини белгилашингиз керак. „{{{титле}}}“.