Biogenetika

Таъриф

Биогенетика(биогенетиcс)-бу генлар, мерос олиш ва организмлардаги генетик ўзгаришларни ўрганадиган илмий соҳа. Ердаги ҳаёт ҳаётнинг келиб чиқишини ўрганувчи фан бўлими; сайёрамиздаги барча ҳаётнинг бирлигига асосланган ҳаётнинг пайдо бўлиши ҳақидаги фан.

Усуллар

У ДНК нинг тузилиши ва функсиясига, шунингдек, генларнинг турли фенотипларга таъсирига қаратилган. Биогенетикада муҳим усулларга гемона секвенсияси, генларни таҳрирлаш ва ген терапиясини киритиш мумкин.

Аҳамияти

Бугунги кунда биогенетика жуда кўп соҳаларда, жумладан, тиббиёт, қишлоқ хўжалиги ва экологияда қўлланилади. Ген терапияси ва клонлаш каби технологиялар ривожланмоқда. Биогенетика тиббиёт тадқиқотларда, генетик касалликларни ўрганишдан то қишлоқ хўжалигида ҳосилни яхшилаш учун генетик жиҳатдан ўзгартирилган ўсимликларни ишлаб чиқаришга қадар кенг қўлланилади. Шунингдек, генетик технологияларни ишлаб чиқиш ва қўллаш билан боғлиқ этник масалалар ҳам муҳим аҳамиятига эга, чунки у хавфсизлик, соғликка таъсирлар ва атроф муҳитга таъсирни ўртганади. Вақт ўтиши билан ҳар қандай мураккаблик даражасидаги биологик тузилмаларнинг (биотизимларнинг) шаклланиши жараёнларини ўрганадиган илмий соҳа. „Тирик мавжудотлар шаклларининг вақтдаги нормал кетма-кет ўзгаришини генетик жиҳатдан биогенез номи билан белгилаш мумкин ва бу ўзгаришлар шаклларини ўрганадиган фанни биогенетика деб аташ мумкин. Уни ўрганиш об’экти ёки бир хил организмнинг индивидуал ҳаёти давомида шаклларининг ўзгариши-нормаларини онтогенетика излаётган-ёки органик шаклларнинг кетма-кет авлодлар қаторида ўзгариши бўлиши мумкин. Бу ўзгаришлар қонуниятларини ёритиш тарихий биогенетиканинг вазифасидир“.

Тарихи

Биогенетика, генетика ва биолоқия соҳаларининг бирикмаси сифатида, 20-асрнинг ўрталарида шакллана бошлади. Асосий эътибор генларнинг тузилиши, ўзгаришлари, ва мерос бўлиб ўтишига қаратилган.

1900-йиллар: Грегор Менделнинг тадқиқотлари асосида меросийлик қонунлари кашф этилди.

1953-йил: Жамес Wацон ва Франcис Cриcк ДНКнинг икки қат спирал тузилишини аниқладилар, бу биогенетиканинг асосини шакллантирди.

1970-йиллар: Генлар ва ДНК устида энг дастлабки фойдаланишлар бошланади, бу эса генетик муҳандисликка йўл очди.

1990-йил: Инсон Геноми Лойиҳаси бошланган, бу инсон генларининг тўлиқ харитасини яратишга қаратилган глобал лойиҳа.