Ziyosfera

Birman

Бирман, „Бирманинг муқаддас мушуги“ деб ҳам аталадиган, уй мушуги зотидир. Бирман узун юнгли, рангли доғли мушук бўлиб, ипак юнги, чуқур кўк кўзлари ва ҳар бир панжасида контрастли оқ „қўлқоп“ билан ажралиб туради.

Бирман

Бирман мушуги
Бошқа номлари Муқаддас Бирман, Бирманинг муқаддас мушуги
Келиб чиқиши Мянма, Франсия
Бреэд стандардс
CФА стандард
ТИCА стандард
ФФЕ стандард
АCФ стандард
АCФА/CАА стандард
Уй мушуги (Мушук)

Бу зот номи Бирмания франсузча Бирма сўзидан олинган. Бирман зоти биринчи марта Франсияда Cат Cлуб де Франcе томонидан 1925-йилда, сўнгра Англияда 1966-йилда Cат Фанcй бошқарув кенгаши[1](ГCCФ) томонидан ва Қўшма Штатларда мушуклар ассоциацияси томонидан тан олинган(CФА) 1967-йилда. Шунингдек, у 1979-йилда Канада мушуклари ассоциацияси (CCА) ва Халқаро мушуклар уюшмаси[2](ТИCА) томонидан тан олинган.

Тарих

Зотнинг келиб чиқиши ҳақида аниқ маълумот йўқ. Улар кўпинча Бирма шимолидаги Луг тоғидаги руҳонийларининг ҳамроҳлари сифатида пайдо бўлган деб даъво қилинади. Мушуклар биринчи марта Франсияга қандай келгани ҳақида кўплаб ҳикоялар мавжуд, жумладан мушуклар маъбадни ҳимоя қилишгани учун мукофот сифатида берилган ёки Вандербилт томонидан Бирмадан олиб келингани ҳақида маълумотлар мавжуд[3]. Яна бир жуфт Бирман мушуги (Поупéэ де Малдапоур исмли ҳомиладор мушук) Тҳадде Ҳаддисч томонидан ўғирланган ва кейинчалик Франсияга олиб келинган.[4] Тарихий бирманларнинг биринчи излари Франсиянинг Ница шаҳридаги Мме Леотарди[5] га бориб тақалади.

Кўпчилик, афсонага кўра, бу зот Бирмада (ҳозирда Мянма) қадимги даврлардаги ибодатхоналар ва руҳонийлар билан бирга пайдо бўлганига ишонишади. Бироқ, кейинчалик мушуклар Европага, хусусан Франсияга Осиёнинг бирон бир жойидан келган, деб ишонганлар ҳам бор, бу бошқа афсоналар ва ҳикоялардан ҳам айтилади. Тарқалган кўплаб ҳикоялар ва фолклорлардан қатъи назар, Бирман мушук зоти Франсияда 1920-йиллардаёқ топилганлиги ҳақида ижобий фикр мавжуд ва уларнинг тарихи ортида ётган мистика ҳақида кўплаб турли хил ҳикоялар пайдо бўлишда давом этмоқда.[6]

Бирманлар Иккинчи Жаҳон уруши пайтида зот сифатида деярли йўқ бўлган. Уруш охирида Европада фақат иккита мушук тирик эди, улар Орлофф ва Ксения де Каабаа исмли жуфтлик, иккаласи ҳам Баудоин-Кревоисиэрга тегишли эди. Урушдан кейинги Франсияда зотнинг асоси бу жуфтликнинг авлодлари эди. Бирман зотини қайта тиклаш учун уларни форс ва сиам каби узун юнгли зотлар билан чатиштирилду. 1950-йилларнинг бошларига келиб, соф Бирман мушуклари яна ишлаб чиқарила бошланди. Қайта тикланган зот 1965-йилда Британияда ва 1966-йилда CФА томонидан тан олинган.[7]

Биринчи Бирман мушукларида муҳр нуқтаси бор эди. Мовий нуқта ранги 1959-йилда мовий форс чизиқлари ёрдамида киритилган. Кейинчалик инглиз селекционерлари шоколад, қизил ва таббй / силовсин нуқталарини ўз ичига олган янги зотлар яратдилар.[8] Бирманлар, шунингдек, Рагдолл каби янги зотларни яратишда ҳам ишлатилган.[9]

Бирманлар ўрта бўйли, тўртбурчаклар танага эга, кенг юзли ва аниқ бурнга эга. Уларнинг қулоқлари баланд бўйли бўлганидек, тагида ҳам идеал даражада кенг ва бошнинг тепасида, ён томонида бўлгани каби ўрнатилиши керак. Кўзлар юмалоқ ва чуқур сапфир кўк бўлади.

Бирманнинг мўйнаси ўрта узунликда ва ипакдек майин тузилишга эга. Форс ёки Ҳимолойдан фарқли ўлароқ, уларнинг пастки қопламаси йўқ, шунинг учун қатланишга камроқ мойил. Палто ранги ҳар доим учли бўлади, зотнинг савдо белгиси бўлган ҳар бир панжадаги контрастли соф оқ, носимметрик „қўлқоплар“ ни ҳисобга олмаганда. Оқ барча оёқ бармоқларини қамраб олиши керак ва олд томонда артикуляция ёки оёқ бармоқларининг метакарпалларга ўтишида тўхташи керак. Ушбу қўлқоплар оёқнинг орқа томонига сезиларли даражада чўзилиши керак („боғлар“ деб аталади), тескари В чўзилган ярмидан тўртдан учгача чўзилган. Нуқталардаги бошқа ҳар қандай оқ нуқта жиддий хато деб ҳисобланади. Асосий тана ранги оқдан кремгача, рангнинг ювилиши нуқталарга мос келади, лекин анча оқариб кетади.

Таниқли нуқта ранглари, шоколад, кўк, лилак (юмшоқроқ кумуш-кулранг), қизил ёки крем.[10] Муҳр, шоколад, кўк ёки лилак рангдаги таббй ва тортиэ ўзгаришларига ҳам рухсат берилади бошқа ранглар ишлаб чиқилмоқда.[11]

  • Erkak birman mushugi
    Эркак бирман мушуги

Барча ранг нуқта зотлари сингари, Бирман мушукчалари ҳам оқ рангда туғилади ва бир ҳафтадан сўнг, агар тўқ ранг (яъни муҳр нуқтаси) нуқталар „тиниқ“ ёки очроқ бўлса (яъни, нилуфар нуқта) бўлса, 14 кундан кейин ёки ундан кўпроқ вақт ўтгач ривожлана бошлайди. Мушуклар икки ёшга тўлгунга қадар уларнинг жун қопламлари тўлиқ ривожланмайди.

  • Mushukchalar bilan kattalar shokolad tortie-nuqta urg'ochi, nuqtalarning dastlabki rivojlanishini ko'rsatadi
    Мушукчалар билан катталар шоколад тортиэ-нуқта ург'очи, нуқталарнинг дастлабки ривожланишини ко'рсатади
  • 5 oylik shokoladli Birman mushukchasi, yuzi, oyoqlari va dumida nuqta belgilari paydo bo'ladi.
    5 ойлик шоколадли Бирман мушукчаси, юзи, оёқлари ва думида нуқта белгилари пайдо бо'лади.
  • 7 oylik Birman mushukchasi: Muhrlash nuqtasi belgilari endi aniq ko'rinadi.
    7 ойлик Бирман мушукчаси: Муҳрлаш нуқтаси белгилари энди аниқ ко'ринади.

2008-йилда Липински ва бошқалар томонидан „Мушук зотларининг кўтарилиши: зотларнинг генетик баҳолари ва бутун дунё бўйлаб тасодифий наслдор популяциялар“ тадқиқоти. Бирман ўрганилган барча зотларнинг генетик хилма-хиллиги бўйича энг паст даражалардан бирига эга эканлигини аниқлади.[12] Бу зотнинг тарихини ҳисобга олган ҳолда ажабланарли эмас.

Энг жиддий хавф — бу мушукларда учрайдиган энг кенг тарқалган юрак касаллиги бўлган мушук гипертрофик кардиомиопатияси (ҲCМ). Бирман мушукларида бу отосомал доминант хусусият сифатида мерос бўлиб ўтади. ҲCМ прогрессив касаллик бўлиб, юрак этишмовчилиги, юрак эмболияси туфайли орқа оёқларнинг фалажланиши ва тўсатдан ўлимга олиб келиши мумкин.[13]

Палтриниэри, Гиралди, Проло, Сcарпа ва бошқалар. (2017)[14] Бирман мушуклари зардобида креатинин ва симметрик диметиларгининнинг юқори концентрациясига эга эканлигини аниқладилар, аммо бирман мушукларининг аксарияти СДМАга қараганда юқори креатинин консентрациясига эга. Креатинин креатин фосфат бўлиб, креатин алмашинуви жараёнида ҳосил бўлади ва сийдик билан чиқарилади. СДМА аргинин аминокислотасининг метилланган шакли бўлиб, тана оқсилларининг нормал катаболизми пайтида чиқарилади. Креатинин ва СДМА даражалари Бирман мушуклари сурункали буйрак касаллиги учун синовдан ўтказилганда топилади, улар юқори хавф остида. Бирман мушуклари ҳам мушукларда юқумли перитонит ривожланиш хавфи мавжуд; мушукларда буйрак функсиясини (қон ва сийдикда креатинин даражаси) ўзгартирадиган касаллик.[14]

Мушуклардаги аудиогеник рефлекс тутқаноқлар (ФАРС), мушукларда яқинда кашф этилган эпилепсия тури, айниқса Бирман мушукларида кенг тарқалган.[15]

Кўпгина Бирман селексионерлари маълум бир йилда туғилган барча мушукчаларга алифбонинг бир хил ҳарфи билан бошланадиган исмларни бериш франсуз анъаналарига амал қилишади. Ушбу конвенциядан фойдаланадиган селекционерлар қаторига Австралия, Канада, Франсия, Янги Зеландия, Буюк Британия ва 2016-йилда туғилган АҚШ мушукчалари „Н“ ҳарфи билан бошланади, 2017-йилда эса „О“ ва ҳоказо.[16]

Манбалар

  1. ↑ „Говернинг Cоунcил оф тҳе Cат Фанcй“. Гccфcац.орг. Қаралди: 8-октабр 2014-йил.
  2. ↑ ТИCА. „Тҳе Интернатионал Cат Ассоcиатион“. Қаралди: 8-июл 2007-йил.
  3. ↑ Ле Чат. Раcес — Éлеваге — Маладиэс Парис: Винот Фрèрес эд. 1926, пп.40-41. Др. Пҳилиппе Жумауд
  4. ↑ Лес раcес де ЧацСаинт Рапҳаêл: 1930: Эд. дес Таблеттес, пп.52 Др. Пҳилиппе Жумауд
  5. ↑ Интервиэw оф Симоне Поириэр бй Гиселе Барнай (Wайбаcк Мачине сайтида 2022-04-07 санасида архивланган) Интервиэw фром тҳе боок Лес Сеcрец ду Чат Саcрé де Бирманиэ ИСБН 2-85182-335-3
  6. ↑ „20 Фун Фаcц Ёу Дидн'т Кноw Абоут Бирман Cац“. киттентооб.cом (3-апрел 2018-йил). Қаралди: 12-апрел 2018-йил.
  7. ↑ „Ҳисторй“. Пихйдустбирманс.нет. 2015-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-декабр 2017-йил.
  8. ↑ „Бирман Cолор Чарт – ТАРОН БИРМАНС“. бирман.нет. Қаралди: 15-декабр 2017-йил.
  9. ↑ „Эверйтҳинг Ёу Неэд То Кноw Абоут Рагдолл Бреэд“ (17-март 2017-йил).
  10. ↑ „Бирман Cат Cлуб Фанcиэрс оф Қуээнсланд ~ Бирман Cац анд Киттенс“. Бирманcлубқлд.cом. Қаралди: 15-декабр 2017-йил.
  11. ↑ „Бреэд Профиле: Тҳе Бирман“. cфа.орг. 2020-йил 28-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июл.
  12. ↑ Липински, М. Ж.; Фроэниcке, Л.; Байсаc, К. C.; Биллингс, Н. C.; Леутенеггер, C. М.; Левй, А. М.; Лонгери, М.; Ниини, Т.; Озпинар, Ҳ. (2008). „Тҳе асcент оф cат бреэдс: Генетиc эвалуатионс оф бреэдс анд wорлдwиде рандом-бред популатионс“. Геномиcс. 91-жилд, № 1. 12–21-бет. дои:10.1016/ж.йгено.2007.10.009. ПМC 2267438. ПМИД 18060738.
  13. ↑ „Тҳе Бирман Ҳеалтҳ Фоундатион“. Қаралди: 8-октабр 2014-йил.
  14. ↑ 14,0 14,1 Палтриниэри, Саверио; Гиралди, Марcо; Проло, Аманда; Сcарпа, Паола; Писедду, Элеонора; Беccати, Массимо; Гразиани, Бенедетта; Бо, Стефано (10-октабр 2017-йил). „Серум сймметриc диметҳйларгинине анд cреатинине ин Бирман cац cомпаред wитҳ cац оф отҳер бреэдс“. Жоурнал оф Фелине Медиcине анд Сургерй. 20-жилд, № 10. 905–912-бет. дои:10.1177/1098612Х17734066. ПМИД 28994640.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()
  15. ↑ „Фелине Аудиогениc Рефлех Сеизурес (ФАРС) | Интернатионал Cат Cаре“ (эн-УС). иcатcаре.орг. Қаралди: 2021-йил 27-феврал.
  16. ↑ Ассоcиатион. „Бирман Артиcле“. cфа.орг. 2015-йил 8-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 4-июл. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi