Bobby Fischer

Боббй Фисчер (1960)

ФИСҲЕР (Фишер) Роберт Жеймс (инг. Роберт Жамес “Боббй” Фисчер ; 9 март 1943, Чикаго, Иллинойс, АҚСҲ - 17 январ 2008, Рейкявик, Исландия) - америкалик (кейинчалик исландиялик) шахматчи, халқаро гроссмейстер (1958). Жаҳоннинг 11-чемпиони (Б. Спасский устидан ғалаба қозонган, 1972—75). АҚСҲ нинг 8-марта чемпиони (1957—67). "Оскар" шахмат мукофоти совриндори (1970—72). "Эсдан чиқмас 60 партиям" китобини ёзган (1969).

Биографияси

Болалиги ва ёшлиги

Роберт Фишер 1943-йил 9-мартда Чикагода туғилган. Унинг онаси Регина Фишер, қизлигида Вендер - швейцариялик яҳудий, унинг оиласи Полша ва Россиядан Швейцарияга кўчиб ўтган, отаси Ҳанс-Герхард Фишер - немис яҳудий, биолог, коммунист, СССРга кўчиб кетган, у ерда у Биринчи Москва тиббиёт институтида ўқиган Регина билан танишган. 1939-йилда эр-хотин СССРни тарк этиб, Америкага кўчиб кетишди, аммо шу пайтдан бошлаб улар алоҳида яшашди; Регина АҚШга, Герхард эса Чилига жойлашди, чунки унга коммунист сифатида АҚШга киришга рухсат берилмаган. Иккинчи жаҳон уруши тугагандан сўнг Герхард Германияга қайтиб келди. Тахминларга кўра, Робертанинг ҳақиқий отаси венгриялик яҳудий, нацистлар Германиясидан АҚШга қочган, математик, Манхеттен лойиҳаси иштирокчиси Пол Немени бўлган . Немени болани тарбиялашда фаол иштирок этди, у ҳақида ғамхўрлик қилди, 1952-йилда вафот этгунга қадар унинг ўқиши учун пул тўлади, икки марта у Регинадан Робертни тарбиялаш ҳуқуқини бекор қилишга уриниб кўрди ва "унинг онаси руҳий касал ва у ўғлига муносиб тарбия бера олмайди" деб айтди

Уруш тугагандан сўнг онаси болалари билан Бруклинга кўчиб ўтди. Роберта олти ёшга тўлганда, синглиси Жоан унга шахмат ўйнашни ўргатди. Унда бола фаол ривожлантирган шахматга бўлган табиий қобилият дарҳол намоён бўлди. Шахматга қизиқиши Робертни тенгдошлари билан мулоқот қилишдан бутунлай қайтарди (у фақат у билан шахмат ўйнаши мумкин бўлганларни қабул қилди, тенгдошлари орасида эса бундайлар йўқ эди). Хавотирга тушган онаси аввалига врачларга мурожаат қилди, кейин маҳаллий газетада шахматга қизиқадиган болаларга жавоб беришларини сўраб э’лон берди, улар Робертага ҳамроҳлик қилишлари мумкин эди, лекин ҳеч кимни топа олмади. Роберт маҳаллий шахмат клубига қўшилди, 10 ёшида у ўзининг биринчи шахмат турнирида иштирок этди ва ғолиб чиқди. Ажойиб хотира унга немис, рус, испан ва серб-хорват тилларини ўрганишга имкон берди, у хорижий шахмат адабиётларини асл нусхада ўқиди. 1957-йилда, 13 ёшида, Роберт Фишер ўсмирлар ўртасида АҚСҲ чемпиони унвонини қўлга киритди, 14 ёшида эса бутун тарихдаги энг ёш АҚСҲ чемпиони бўлди.

Энг ёш ёшлик йилларидан бошлаб Фишер фақат шахматдаги ажойиб муваффақиятлари билан э’тиборни тортмади. У ўзининг ғайриоддий, кўпинча жанжалли хатти-ҳаракатлари ва оммавий баёнотлари билан ҳам машҳур бўлди. Масалан, мактаб ҳақида ўсмир қуйидагича муносабат билдирди: "В школе нет чему учиця. Учителя глупиэ. Аёллар ўқитувчи бўлиб ишлаши мумкин эмас. Менинг мактабимда фақат жисмоний тарбия ўқитувчиси нодон эмас эди - у шахматни яхши ўйнар эди."

15 ёшида Фишер ўзини шахматга тўлиқ бағишлаш учун мактабни тарк этди. "Қачондир қилмоқчи бўлган ишим шахмат ўйнашдан иборат," - деганди у. Шу сабабли у онаси билан жанжаллашиб қолди ва 1960-йилда у Бруклиндаги квартирасини қолдириб, кўчиб ўтди; шу пайтдан бошлаб Фишер ёлғиз яшади.

Филмлар

2011-йилда Фишернинг таржимайи ҳолига бағишланган „Боббй Фишер бутун дунёга қарши“ ҳужжатли филми чиқди.

2015-йил ноябр ойида режиссёр Эдвард Свик томонидан суратга олинган „Пиёдани қурбон қилиб“ Боббй Фишер ҳақидаги бадиий филм чиқди.