Bolashak
Болашак дастури (Болашак халқаро стипендияси) — бу стипендия бўлиб, у Қозоғистондан юқори натижаларга эга талабалар учун хорижда барча харажатлар қопланган ҳолда ўқиш имконини беради, шарти шуки, улар ўқишни тугатгандан сўнг камида беш йил давомида Қозоғистонга қайтиб ишлашлари керак[1].
1993-йилда жорий этилганидан бери 10 000 дан ортиқ талаба ушбу стипендия билан тақдирланган. Талабаларнинг аксарияти Америка Қўшма Штатларида таҳсил олади, аммо дунёнинг бошқа мамлакатларида ҳам ўқишади.
Тавсиф
"Болашак" сўзи инглиз тилига „Келажак“ деб таржима қилинади. Ушбу дастур 1993-йилда Қозоғистоннинг биринчи президенти Нурсултан Назарбаев томонидан ташкил этилган. Слате нашри муаллифи Жошуа Куcера ёзишича, Президент Назарбаев уни „Қозоғистон ёшларига Ғарб, демократик қадриятларни сингдириш усули“ сифатида тақдим этган[1]. Бироқ, Куcера мақоласида таъкидланишича, улар янги ғоялар ва ғарб қадриятларини ўрганиш учун хорижга юборилсалар-да, кўпинча ижобий ўзгаришларни амалга ошириш ваколати берилмайди.
Кўплаб Болашак битирувчилари Қозоғистон ичидаги давлат ва хусусий ташкилотларда муҳим лавозимларни эгаллайди.
Зҳас Алаш газетасининг 25.10.1996-сонидаги мақолага кўра, сиёсий иқтисодчи Куанйш Сатйбалдиэвич Сазанов Болашак стипендиясининг биринчи соҳиби сифатида эътироф этилган. Жаноб Сазанов икки йиллик дастурини 18 ойда якунлаган ва рамзий тарзда биринчи Болашак дипломини Қозоғистоннинг биринчи президенти Нурсултан Назарбаевга топширган.
1994-йилдан 2004-йилгача 785 нафар талаба Болашак стипендиясига эга бўлган. 2017-йилга келиб яна 12 046 та стипендия берилган ва 2018-йилга бориб умумий сони 12 831 тага етган[2].
2005-йилда Болашак дастурига ариза топширганлар сони 6 698 нафарни ташкил этган[3]. 2004-йилга нисбатан бу кўрсаткич 45% га ошган. Бундан ташқари, бу сон Қозоғистондаги йирик университетларнинг йиллик қабулидан ҳам ошиб кетган[4].
2005-йилги танлов жараёнида 537 нафар номзод аризаси қоидаларга мос келмагани сабабли рад этилган. Танлов мезонларига мос келган номзодлар тил ва психологик тестлардан ўтказилган. Тест натижаларига кўра улар Экспертлар қўмитаси кўриб чиқишига тавсия этилган. Натижада 2005-йилда 1 796 нафар талабага Болашак стипендияси берилган.
2006-йилда ҳужжатлар қабул қилиш 26-апрелдан 15-майгача ва 15-сентабрдан 31-октабргача амалга оширилган. Биринчи босқичда 809 та, иккинчи босқичда эса 1 620 та ариза топширилган. Тил ва психологик тестлардан сўнг 2006-йилда 778 нафар талаба стипендияга сазовор бўлган.
2007-йил 20-апрелда хорижда мутахассислар тайёрлаш бўйича Республика комиссияси қарорига кўра 82 нафар номзодга, 16-августда эса 185 нафар номзодга стипендия берилган.
2008-йил 24-январда 223 нафар номзодга, 28-апрелда 104 нафар номзодга, 13-августда эса 356 нафар номзодга Болашак стипендияси берилган.
Умуман олганда, 2009-йилга келиб 5 950 нафар талаба стипендия билан тақдирланган. Уларнинг тахминан 2 000 нафари давлат ва миллий компанияларда иш билан таъминланган. 2009-йилда 800 нафар талаба Қозоғистонга қайтган.
2012-йилда Қозоғистон ёшлари учун 32 та давлатдаги 630 та етакчи университетларда ўқиш имконияти яратилган.
Этник таркиби
2008-йил статистик маълумотларига кўра, танловга тавсия этилган номзодларнинг 93,6% қозоқ миллатига мансуб бўлган, ундан кейин 3% руслар, 0,9% корейслар ва 0,5% татарлар бўлган. Бу асосан стипендия учун муҳим мезонлардан бири қозоқ тилини билиш эканлиги билан изоҳланади. Бошқа томондан, 2021-йилда ўтказилган сўнгги аҳоли рўйхатига кўра, мамлакат аҳолиси таркиби 71% қозоқ, 14,9% рус, 3,3% ўзбек ва 1,9% украинлардан иборат бўлиб, аҳолининг 80,1% қозоқ тилида сўзлашади, асосан қозоқ миллати вакиллари[5]:
Университетлар рўйхати
2023-йилда барча йўналишлар бўйича академик таълим учун университетлар[6].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Куcера, Жошуа. „Қозоғистон юксалмоқда, 3-қисм: Назарбаев университети“ (2011-йил 3-август). Қаралди: 2013-йил 9-июн.
- ↑ „Қозоғистоннинг Болашак дастури 25 йил ичида 12 831 стипендия тақдим этди - Тҳе Астана Тимес“ (эн-УС). Тҳе Астана Тимес (2018-йил 27-апрел). Қаралди: 2018-йил 17-ноябр.
- ↑ „Миллий стипендия дастурлари-2008“. 2018-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган.
- ↑ „Қозоғистон Республикаси Президентининг Болашак халқаро стипендияси“.
- ↑ CИА — Жаҳон фактлар китоби: [1]
- ↑ Тима „Олий ўқув юртлари“. болашак.гов.кз. Қаралди: 2023-йил 7-сентябр.[сайт ишламайди]
Ҳаволалар
- Халқаро дастурлар маркази (Wайбаcк Мачине сайтида 2008-01-01 санасида архивланган)
- Болашак талабалар форуми
- Болашак талабалари тажрибалари: Савол-жавоб, қандай қилиш[сайт ишламайди]
- МИТ даги Болашак талабалари — Массачусетц технология институти (Wайбаcк Мачине сайтида 2011-07-20 санасида архивланган)
- Болашак талабалари Қозоғистон ҳақида (Wайбаcк Мачине сайтида 2020-02-15 санасида архивланган)