Bonsai

Хитой боғидаги Бонсаи кўргазмаси (Сидней)

Бонсаи (японча: 盆栽 - „лаганда ўстирилган“) — миниатюрада ҳақиқий (баъзан митти) дарахтнинг аниқ нусхасини етиштириш санъати. Дендроартнинг йўналишларидан бири. Ўсимликларнинг ўсиши кесиш, чимчилаш, илдиз тизими ҳажмини чеклаш билан тартибга солинади.

Тегишли санъат — арбосcулптуре, икебана, аквариум дизайни ва ҳоннонбо. Хитойда ҳам худди шундай " Пенжинг " санъати мавжуд. Бонсаи санъатининг тармоқлари: кокедама, кусамоно (японча: 草物^?) лíнí ), вабикуса (японча: 侘び草^?) мáн мáн).

Келиб чиқиш тарихи

Бонсаи услуби Хитойда пайдо бўлишиТанг сулоласи (ВИИИ-Х-асрлар) даврига тўғри келади^[1]. Девор расмлари орасидан пензай тасвири топилган — табиатдан олинган ва қозонга кўчирилган ўсимлик^[2].

„Бонсаи“ сўзи хитойча „пенcаи“ (хитойча бир хил белгиларни ўқиш) сўзидан келиб чиққан ва „лаганда ўстирилган“ деган маънони англатади^[3]^[4]^[5].

Афсоналардан бирида айтилишича, номаълум бир император барча дарахтлар, шаҳарлар, дарёлар ва тоғлар билан миниатюра империясини яратишни буюрган. Шу мақсадда миниатюра дарахтлари яратилган^[6].

Санъатни Японияга ВИ асрда буддист роҳиблар олиб келган деб ҳисобланади. Маданий ўсимликлар уйнинг токчасини безаш учун ишлатилган, шунинг учун дарахтларнинг максимал баландлиги ярим метрга яқин эди^[7]. Бироз вақт ўтгач, бонсаиларни техникасининг ривожланиши муносабати билан улар чой маросимида фойдаланишни бошлайдилар^[7]. Бу вақтда санъат хачи-но-ки — „идишдаги дарахт“ деб номланади. ХВИИИ-асрдан бошлаб японлар бу техникани ниҳоят санъатга айлантирдилар, кўплаб услублар пайдо бўлди. Токугава даврида парк дизайни янги туртки олди: азалея ва чинор етиштириш бадавлат кишилар учун ўйин-кулгига айланди.

Бу санъатни буддистлар ҳам ривожлантирган бўлиб, улар бонсаи ўстирган одам Худо билан тенглашади, деб ишонишган, чунки уларнинг қарашларида дунё Будда боғига ўхшайди, у ерда у боғбондир.

Энди оддий дарахтлар бонсаи учун ишлатилади, улар доимий ва бошқа турли усуллар туфайли кичик бўлади. Шу билан бирга, коса ҳажми билан чегараланган илдиз тизимининг ўлчамлари ва бонзаларнинг тупроқ қисмининг нисбати табиатдаги катта дарахтининг нисбатларига мос келади.

Мис сим фақат Иккинчи жаҳон урушидан кейин қўлланила бошланди, ундан олдин торлар ишлатилган.

Биринчи бонсаи кўргазмаси 1914-йилда Токиода бўлиб ўтди.

ХХИ-асрга келиб, дунёнинг 26 тилида бонсаи ҳақида 1200 дан ортиқ китоблар ёзилган.

Муҳим

Бонсаи маҳаллий дарахт турларидан қилиш жуда осон. Аммо уларнинг қишлаш даври ҳақида унутманг. О'симликни танлашда сиз қуйидаги саволларга жавоб беришингиз керак:

Дарахт қайси тупроқда о'сади? Қанча ёруг'лик керак? Дарахтнинг жойлашуви ёруг'ми ёки соялими?

У қандай жойларни афзал ко'ради - қуруқ ёки нам?

Бонсаи турлари галереяси
Ҳаwтҳорн
бегонвиллар
Каламондин

Ёввойи дарахтлар

Буталар ва дарахтлар бонсаи
Хитой бекаси
Япон беҳиси
Бир устунли до'лана
Майдабаргли арча
Майда бо'йли арча
Канада арчаси
Оддий арча
Европа арчаси
Хитой арчаси
Оддий терак
Скумпия
Оддий арча
Антипка
Ёввойи олма
Майдабаргли олма

Адабиёт

Вольфганг Кольхепп.. Бонсай из деревьев европейских лесов. ИСБН 5-93739-017-2.
Перкинс Д.. . ИСБН 9781135935627.
Оливовá Л.Б., Бøрдаҳл В., Нордиc Институте оф Асиан Студиэс. . ИСБН 9788776940355.
Cрессwелл Ж.. . ИСБН 9780199547937.

Ҳаволалар

„Бонсай (Япония сегодня № 9-10, 2005)“. 2007-йил 14-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 24-июн.

Манбалар

[1] [ҳттпс://www.бонсаиэмпире.ру/ „Живое искусство бонсай“].

[2] „Бонсай“.

[FOOTNOTEPerkins2013-3] Перкинс 2013.

[FOOTNOTEOlivová2009-4] Оливовá 2009.

[FOOTNOTEOxford2010-5] Охфорд 2010.

[6] „Как ухаживать за бонсаем в домашних условиях“.

[greeninfo.ru-7] 7,0 ^7,1 „Искусство бонсай: идеализированная гармония природы“.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]