Boris Gulko
Борис Франзевич Гулко (1947-йил 9-февралда туғилган) шахмат бўйича совет — америкалик гроссмейстер. Гулко шахмат бўйича Совет чемпионатида ҳам, АҚШ чемпионатида ҳам ғалаба қозонган ва Гарри Каспаровга қарши ўйинда ижобий натижа қайд этган ягона шахс бўлган.
Ҳаёти ва фаолияти
Борис Гулко 1947-йилда яҳудий оиласида туғилган. Унинг отаси Қизил Армия аскари эди ва Шарқий Германияда жойлашган. Унинг оиласи бир неча йилдан кейин Совет Иттифоқига қайтиб келди. Гулко 1975-йилда халқаро уста, 1976-йилда гроссмейстер унвонини олди. У 1977-йилда Иосиф Дорфман билан бирга Ленинградда шахмат бўйича СССР чемпионатида ғолиб чиқди. Советлар одатда кўп ўйинлар билан Совет чемпиони унвони учун ришталарни бузадилар ва 1977-йил бундан мустасно эмас эди. Бироқ, Гулко ва Дорфман олтита ўйин плей-оффдан кейин ҳам эди, шунинг учун улар Совет чемпиони унвони ва обрўсини бўлишди. Улар учта собиқ жаҳон чемпиони бўлган майдондан ярим очко олдинда маррага эришдилар. Орадан кўп ўтмай Гулко мамлакатни тарк этиш учун ариза берди, бироқ рухсат берилмади. У ва унинг рафиқаси Анна Ахшарумова, шахмат бўйича аёл гроссмейстер, таниқли Совет Рефусеникларига айланишди. Қаттиқ антикоммунист сифатида у бир вақтлар КГБ ходимлари томонидан ҳибсга олинган ва калтакланган[1].
Гласност даври келгунига қадар уларга юқори даражадаги шахмат мусобақаларида рухсат берилмади ва ниҳоят Гулко 1986-йилда АҚШга ҳижрат қилишига рухсат берилди. — Ўттиз тўққиз ёшим шахматда энг юқори ютуқни қўлга киритиш учун ўйнаш ва машқ қилишни бошлаш учун жуда ёш, — дейди Гулко, — ўша етти йил шахматчилик фаолиятим учун жиддий зарба бўлди, лекин бундан афсусланмайман[2].
АҚШга кўчиб ўтганидан кейин у 1994 ва 1999-йилларда шахмат бўйича АҚШ чемпионатида ғолиб чиқди. У Америка ва Совет чемпиони унвонларини қўлга киритган ягона шахматчи бўлди. Гулко, шунингдек, 1978-йилдан 2001-йилгача ўйнаган ўйинларда учта ғалаба, тўртта дуранг ва битта мағлубият билан Гарри Каспаровга қарши ажойиб, ижобий натижага эга бўлган.
Гулко 20 йил ўтиб антисемитизмга учраган. У 2004-йилда Ливияда бўлиб ўтган шахмат бўйича жаҳон чемпионатида иштирок этиш ҳуқуқини қўлга киритди. Ливия ташкилий қўмитаси президенти, диктатор Қаззофийнинг ўғли: „Биз сионист душманларни бу чемпионатга таклиф қилмаганмиз ва таклиф қилмаймиз ҳам“, деди. Гулко ва яна бир қанча яҳудий ўйинчилар мусобақани тарк этишди ва Гулко ФИДЕ президенти Кирсан Илюмжиновга ёзган мактубида[3] шундай деди: „Мен сиздан ФИДЕнинг биринчи президенти бўлмасликни сўрайман, яҳудийлар бундан мустасно. Бизнинг ажойиб ва олижаноб ўйинимиз бундай шармандаликка лойиқ эмас“
Гулко 1978-йилги Шахмат Олимпиадасида Совет Иттифоқи ва 1988-2004-йиллардаги Шахмат Олимпиадаларида АҚШ терма жамоаси учун ўйнаган[4]. Кўп йиллар Ню-Жерси штатидаги Фаир Лаwн шаҳрида яшаб, Гулколар 2019-йилда Қуддусга кўчиб ўтишди[5].
Машҳур ўйинлари
Гулко Гарри Каспаровга қарши плюс рекордига эга (+3−1=4). У ҳатто 1982-йилда Россияда Каспаровни қора доналарда мағлуб этган:
Каспаровга қарши Гулко, Россия, 1982-йил1.д4 д5 2.c4 дхc4 3.э3 Нф6 4. Бхc4 э6 5. Нф3 c5 6.0-0 а6 7.э4 б5 8. Бд3 Бб7 9. Бг5 cхд4 10. Нхд4 Нбд7 11. Нc3 Не5 12. Нcхб5 Нхд3 13. Қхд3 ахб5 14. Рфд1 Бе7 15. Қхб5+ Қд7 16. Қб3 Бхе4 17. Нф5 Бд5 18. Нхг7+ Кф8 19. Қҳ3 ҳ5 20. Қг3 Кхг7 21. Бхф6+ Кхф6 22. Рд4 Бд6 23. Қc3 Кг6 24.ҳ3 Бc7. Ҳисоб: 0-1
Манбалар
- ↑ Тҳе КГБ Плайс Чесс: Тҳе Совиэт Сеcрет Полиcе анд тҳе Фигҳт фор тҳе Wорлд Чесс Cроwн. Русселл Энтерприсес, 2010. ИСБН 978-1-888690-75-0.
- ↑ „"ГМ Борис Гулко", Тҳе Унитед Статес Чесс Федератион“. 2007-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 24-апрел.
- ↑ „ГрандМастер Сқуаре >>> ан Опен Леттер фром Борис Гулко то Кирсан Илюмзҳинов“.
- ↑ „Мен'с Чесс Олймпиадс: Борис Гулко“. ОлимпБасе. Қаралди: 25-сентабр 2011-йил.
- ↑ Cонгрегатион Шомреи Тораҳ., Аccессед Жуне 24, 2020.