Борис Анатолиэвич Литвинский (1923-йил 17-апрел, Тошкент – 2010-йил 20-август, Москва) – Совет археологи, тарих фанлари доктори (1970), Тожикистон ССР Фанлар академиясининг академиги (1985), Тожикистонда археология илмий мактабининг асосчиси[1][2].

Борис Анатолиэвич Литвинский
Таваллуди 17-апрел 1923-йил
Тошкент
Вафоти 20-август 2010-йил(2010-08-20)
(87 ёшда)
Москва
Фуқаролиги SSSR bayrogʻi СССР → Rossiya bayrogʻi Россия
Соҳаси Археолог
Таълими Ўрта Осиё давлат университети
Мукофотлари ,

Ҳаёти

Борис Литвинский иккинчи жаҳон урушида қатнашган Биринчи Белоруссия фронтида пулемётчилар взводининг командири сифатида жанговар ҳаракатларда қатнашган. Варшавадан Берлингача борган, Берлин чеккасида оғир жароҳатланган. 1946-йилда Ўрта Осиё давлат университетининг (САГУ) археология бўлимини тугатган. 1948-йилгача шу ерда дарс берган. Тошкентдаги Санъацҳунослик институти директорининг фан бўйича ўринбосари (1949-1950) бўлган. 1950-йилда „ИХ-ХВ асрларда Нисо вилоятининг (Копет-Тоғ шимолида) ўрта асрлардаги аҳоли пунктлари“ мавзусидаги номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган. Университетда маърузалар қилди ва Ўзбекистон ҳамда Туркманистондаги археологик экспедицияларда отряд бошлиғи сифатида қатнашди. 1951-йилда у Душанбега (Тожикистон) кўчиб ўтди ва у ерда биринчи археологик муассаса Тожикистон Фанлар академияси Тарих институтида археология секторини ташкил қилди. 1969-йилда „Ўрта Осиёнинг шарқий қисмининг сўнгги бронза давридан илк ўрта асрларгача бўлган тарихи ва маданияти (Помир-Фарғона қабристонлари қазишмалари асосида)“ мавзусида докторлик диссертациясини ҳимоя қилган (тўрт жилд). 1971-йилгача институтга ишга таклиф қилингунга қадар раҳбарлик қилди. СССР Фанлар академияси шарқшунослик институтида ишлади.

1970-йилларда Москвада СССР Фанлар академиясининг Шарқшунослик институтида ишлаган. Совет Шарқи кафедраси сектор мудири, сўнгра Қадимги Шарқ бўлими сектори мудири, сўнгра бош илмий ходим (2004-йилдан), 2006-йил охиридан бошлаб маслаҳатчи бўлиб ишлаган.

Илмий нашрлар билан бир қаторда ўрта ва олий мактаблар учун Тожикистон тарихи бўйича бир қанча дарсликлар, Ўрта Осиё тарихига оид асарларни жамлаган (рус, тожик, инглиз, франсуз, немис, италян, япон тилларида) – 500 га яқин монография, тўплам, мақолалар чоп эттирди. У Ҳарвард, Ню-Ёрк, Калифорния (Лос-Анжелес ва Беркли) университетлари ва Метрополитен музейида (АҚШ), Британия музейида (Англия), Сорбоннада, Страсбург университетида, Гимет музейида (Франсия) маърузалар ўқиган. „Шарқ“, „Скифиядан Сибиргача“, „Осиё институти хабарномаси“ журналлари таҳририяти аъзоси бўлган.

Тожикистон ССР Фанлар академияси аъзоси (1978-йилдан). Россия Табиий фанлар академиясининг академиги („археология“ бўлими). Италия Назионале деи Линcеи академиясининг аъзоси (2002-йилдан), Германия археология институти ва Италиядаги Африка ва Осиё институтининг хорижий мухбир аъзоси. 2002-йилда Франсия Ёзувчилар академияси Б.А.Литвинскийни Р.Гиршман мукофоти билан тақдирлаган. Тожикистон Республикасининг „Шараф“ ордени соҳиби (2009).

У машҳур археолог Элена Абрамовна Давидович (1922-2013) билан турмуш қурган.

Вафоти

Борис Анатолиэвич Литвинский 2010-йил 20-августда 87 ёшида Москвада вафот этди[3].

Манбалар

Адабиётлар

  • Кан­гюй­ско-сар­мат­ский фарн. (К ис­то­ри­ко-куль­тур­ным свя­зям пле­мен Юж­ной Рос­сии и Сред­ней Азии). Душанбе, 1968;
  • Оутлине ҳисторй оф Буддҳисм ин Cентрал Асиа. Ду­шан­бе, 1968;
  • Ад­жи­на-Те­па. Ар­хи­тек­ту­ра. Жи­во­пись. Скульп­ту­ра. М., 1971 (с Т. И. Зей­маль);
  • Мо­гиль­ни­ки За­пад­ной Фер­га­ны. М., 1972—1974. Вып. 1-4;
  • Древ­ние ко­чев­ни­ки «Кры­ши ми­ра». М., 1972;
  • Эл­ли­ни­сти­че­ский храм Ок­са в Бак­трии: (Юж­ный Тад­жи­ки­стан). М., 2000—2001. Т. 1-2 (совм. с И. Р. Пи­чи­кя­ном).
  • Тҳе cроссроадс оф cивилизатионс: А.Д. 250 то 750 : [англ.] / эд. бй Б. А. Литвинскй ; Зҳанг Гуанг-да ; Р. Шабани Самгҳабади. — П. : УНЕСCО Публишинг, 1996. — 569 п. — (Ҳисторй оф cивилизатионс оф Cентрал Асиа : ин 6 волс. ; вол. ИИИ). — ИСБН 92-3-103211-9.