Boyabat
Боябат | |
|---|---|
| Туман | |
 | |
| Мамлакат | Туркия |
| Расмий тил(лар)и | Турк |
| Аҳолиси (2018,2021) |
44,608, 44,004 |
| Вақт минтақаси | УТC+03.00(ТСИ) |
| Телефон коди | +90 |
| Почта индекс(лар)и | 57200 |
Боябат — Туркиянинг Қораденгиз минтақасида жойлашган Синоп вилоятига қарашли туман ҳисобланади. Унинг номи (Бой-Абат) кенг, текис, яхши ишланган ер деган маънони англатади[1].
Келиб чиқиши
Баландлиги, узунлиги, қабиласи, насл-насаби, қабиласи; абатҳ мағрур ёки қурилган деган маънони англаца-да, у бир вақтлар Ислом ва Христиан оламлари чегарасидаги „Серхат кланининг қал’аси“ бўлганлиги сабабли бой-абад деб номланган деб ишонилади. Бошқа бир миш-мишларга кўра, унинг номи „узун текислик“деган маънони англатади.
Тарихи
Туман милоддан аввалги 600-йилларда ташкил этилган деб тахмин қилинади. Ҳисоб-китобларга кўра, бу ҳудудга биринчи бўлиб Каşкалар асос солган.
Боябат Гаşка, Хетт, Пафлагония, Лидия (милоддан аввалги 590), Форс (милоддан аввалги 548), Македония (милоддан аввалги 330), Понт (милоддан аввалги 300), Рим (милоддан аввалги 60), Византия (милодий 390) шарафига номланган.
Милоддан аввалги 300-йиллар ва милоддан аввалги 60-йиллар орасида Понтус қироллигининг ғарбий чегараси, турли Юнонистон, Македония давлатлари ва кейинчалик Рим империясининг ўсишига ҳисса қўшган ва шаҳарга қараган катта қояли тепалик устига қурилгани тахмин қилинган Боябат қалъаси вақт ўтиши билан шаҳарнинг аҳамиятини оширишга ҳисса қўшган.
Боябат биринчи марта 1071-йилда Манзикерт жангидан кейин турклар қўлига ўтди. Усмонли империясининг ҳимоясига кириши эса Фатиҳ Меҳмет Трабзон юнон империясини қўлга киритгандан сўнг бўлди. 1924-йилда вилоят бўлган Синоп билан боғланиб, шаҳарнинг энг катта туманига айланди[2]. Туманда Усмонлилар империясига оид кўплаб асарлар мавжуд. Акмесcит масжиди, ҳозир хароба бўлган Çай маҳалласидаги мадраса, Дайлı мақбараси, АşıклıТекке мақбараси, Катта масжид, Бекир Пошо сув канали ва бошқалар. Республика даврида туман Синоп вилоятига айланган бўлса-да, жадал ривожланишда давом этмоқда.
Манзили
Боябат; Шарқда Дураğан, ғарбда Ҳанöнü-Таşкöпрü, шимолда Аянcıк-Синоп Герзе ва Эрфелек, жанубда Сарайдüзü — Каргı туманлари билан ўралган. Ери 2, 3, 4 геологик вақтларда шаклланган. Ери баланд тоғ тизмаларидан иборат. Депрессиялар ва сел ёриқлари ҳам диққатга сазовордир. Тумандан Кıзıлıрмакнинг бир филиали бўлган Гöкıрмак ўтади.
Иқтисодиёти
Туман иқтисодиёти саноат, қишлоқ хўжалиги, чорвачилик ва ўрмон хўжалигидан иборат. Туманда 30450 гектар қишлоқ хўжалиги ерлари мавжуд бўлиб, уларнинг 50% и дала экинлари ҳисобланади. Асосий қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари: буғдой, арпа, гуруч, ловия, қанд лавлаги. Бўёбод қишлоқ хўжалиги маҳсулоти сифатида шоли билан машҳур. Туманда 100296 гектар ўрмон ерлари мавжуд. Ўрмон маҳсулотлари: 14000 м³ логлар, 350 м³ сим устунлар, 3500 м³ шахта устунлари, 13000 м³ қоғозли ёғочлар, 18350 м³ кўтарувчи ёғоч, 6500 м³ ўтин.
Туманда 33000 қўй, 650 бош тоза маданий қорамол, 6700 тукли эчки, 11500 бош зотли қорамол, 320 ангора эчкиси, 8700 бош чорва моллари, 1050 буфало, 260 от, 145 хачир ва 1040 эшак бор.
Туман саноат корхоналари (Топрак Саноати) томонидан ишлаб чиқариладиган товарлар савдо соҳасида муҳим ўрин тутади. Ҳафтада икки марта очиладиган бозор маҳаллада ишлаб чиқарилган маҳсулотларни баҳолашда муҳим рол ўйнайди. Туманда давлат ва хусусий секторларга тегишли 6 та банк филиали мавжуд. Булар Т. C. Вақф банки, Т. C. Зираат, Халқ Банки, Туркия Иш Банки, Денизбанк ва Акбанк. Савдо ва саноат палатаси мавжуд. 20 та қишлоқ хўжалиги қишлоқ хўжалиги кооперативлари, 22 та қишлоқ хўжалиги ирригация кооперативлари, 63 та қурилиш кооперативлари, 2 та истеъмол кооперативлари, 4 та автомобил кооперативлари, 1 та кичик саноат майдончалари кооперативлари, 1 та савдогарлар ва ҳунармандлар гаров кооперативлари мавжуд.
Аҳоли ва демографияси
Шаҳар аҳолисининг аксарияти қишлоқлардан ёки шаҳар марказидан кўчиб келган ва нафақага чиққанидан кейин қайтиб келганлардан иборат. 2000-йиллардан кейин туман муниципалитети анъанавий шаҳар ярмаркасига театр фестивалини қўшиш орқали шаҳардаги маданий фаолиятни оширишга ҳаракат қилмоқда. Эслатма: 1990-йилда Сарайдüзü тумани ташкил этилгандан сўнг аҳоли камайди.
Саломатлик
Туманда 145 ўринли давлат касалхонаси жойлашган бўлиб, у 1950-йилда 20 ўринли поликлиника сифатида иш бошлаган ва бугунги кунда „Б“хизмат кўрсатиш класси мезонларига жавоб беради. 1998-йилда касалхона Зинжирликую туманидан Чамлижа туманига кўчиб ўтди[3].
Манбалар
- ↑ „ҳттп://www.нисанянсозлук.cом/?к=абат&х=-1309&й=-240“. 7 оcак 2014да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 7 оcак 2014.
- ↑ „Боябат Тариҳи“. www.боябат.бел.тр. 12 аğустос 2020да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15 эким 2022.
- ↑ „Тариҳçэ“. боябатдҳ.саглик.гов.тр. 27 şубат 2018да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24 нисан 2021.