Britomartida

Бритомартида (Бритомартис, қадимги юнонча: Βριτόμαρτις, Диктинна) — Крит маъбудаси, овчилар, балиқчилар, денгизчиларнинг ҳомийси.
Олимпия мифологиясида[1] бу Крит худоси нимфа, Зевс ва Карманинг қизи (ёки Гекатанинг қизи)[2], Артемиданинг севимли ҳамроҳи сифатида талқин қилинган[3].
У Критнинг Кено шаҳрида туғилган ёки Гортинлик нимфа[4]. Тўрларни („диктия“) ихтиро қилиб, Диктинна[5] лақабини олган ва Артемида билан вақт ўтказган[6]. Сервий уни Минос[7] таъқиб қилган нимфа Дикта деб атайди.
Каллимахнинг сўзларига кўра, у ўзини севиб қолган, уни 9 ой давомида таъқиб қилган Миносдан қочиб кетаётган эди, мирт новдаси унинг югуришини секинлаштирди ва у ўзини денгизга ташлади, у ерда балиқ овлаш учун тўрлар қўйилган эди[8]. Ёки ўзини қоядан жарликка ташлади[9]. Бритомартида ўзини қоядан денгизга ташлади, лекин балиқ овлаш тўрларига тушиб қолди ва қутқарилди (шунинг учун унинг бошқа номи Диктина, юнонча δίκτυον „балиқ тўри“ сўзидан).
Диодорнинг сўзларига кўра, Диктинна Артемиданинг ўзининг тахаллуси, чунки у Миноснинг қучоғидан қочиб, балиқ овлаш тўрларида яширинган. Ибодатхонаси Амбросда (Фокидда).
Бритомартиданинг саёҳатлари
У Миносдан уни тўрга ўраган балиқчилар ёрдамида қочиб, ундан денгиз орқали қочиб кетди[10] ва балиқчи Андромеда билан бирга Эгинага етиб келди. У унга эгалик қилмоқчи эди, лекин у тўқайга югурди ва кўздан ғойиб бўлди. У Афея номини олди ва Артемида ибодатхонасида ҳайкали пайдо бўлди[11]. Ёки Финикиядан Аргосга, кейин Кефалленияга, кейин Критга[12] кетди.
Ибодат ва санъат
Артемида уни маъбуда қилди, Критда уни Диктинна, Эгинада эса — Афайя деб аташади[13]. Спартадаги Артемида Иссора ибодатхонаси Бритомартида ибодатхонаси[14]. Бир ҳикояга кўра, Артемида ҳайкали Браврондан тирренияликлар томонидан Лемносдан ўғирланган ва Лаконикага, сўнгра Критга олиб кетилган ва у ерда Бритомартида[15] сифатида ҳурмат қилинган.
Критлик Бритомартида ибодати Спартага, Эгина оролига (у ерда Афея деб аталган) ва Ўрта ер денгизи оролларига кириб борди. Кейинчалик Бритомартида Артемида билан тенглаштирилган ва у билан бирга ой худоси сифатида ҳурматга сазовор бўлган. Бритомартиданинг Миносдан денгизга қочишини ва тўрлар ёрдамида қутқарилишини ойнинг йўқолиши ва туғилиши билан боғлашади.
Диктинна зиёратгоҳи Спартада эди[16]. Кидониядаги Диктинна ибодатхонаси самосликлар томонидан қурилган[17]. Тианлик Аполлоний бу ибодатхонага келди ва у ердан осмонга кўтарилди[18].
Тасвирларда (тангаларда) Бритомартида — калта ов хитонида, дафна гулчамбарида ва қўлида маш’ал бўлган ёш аёл.
Манбалар
- ↑ Мифи народов мира. М., 1991-92. В 2 т. Т.1. С.187; Любкер Ф. Реалний словар классических древностей. М., 2001. В 3 т. Т.1. С.257
- ↑ Комментарий О. П. Цибенко в кн. Диодор Сицилийский. Историческая библиотека. Кн.4-7. СПб, 2005. С.319
- ↑ ритомартис // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
- ↑ Каллимах. Гимни ИИИ 190
- ↑ Диодор Сицилийский. Историческая библиотека В 76, 3; Павсаний. Описаниэ Эллади ИИ 30, 3
- ↑ Диодор Сицилийский. Историческая библиотека В 76, 3
- ↑ Сервий. Комментарий к „Энеиде“ Вергилия ИИИ 171 // Лосев А. Ф. Мифология греков и римлян. М., 1996. С.131
- ↑ Каллимах. Гимни ИИИ 191—205; Страбон. География Х 4, 12 (стр.479)
- ↑ Псевдо-Вергилий. Скопа 302
- ↑ Нонн. Деяния Диониса ХХХИИИ 332
- ↑ Антонин Либерал. Метаморфози 40, 4
- ↑ Антонин Либерал. Метаморфози 40, 2
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади ИИ 30, 3
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади ИИИ 14, 2; 25, 4
- ↑ Плутарх. О доблести женской 8; Комментарий Д. О. Торшилова в кн. Гигин. Мифи. СПб, 2000. С.144
- ↑ Павсаний. Описаниэ Эллади ИИИ 12, 8
- ↑ Геродот. История ИИИ 59
- ↑ Филострат. Жизн Аполлония Тианского ВИИИ 30
Адабиётлар
- Бритомартис // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.