Brok Jan

Жан Брок (1771-йил 16-декабр, Монтиняк, Дордон, Франсия Қироллиги – 1850-йил, Лопатин, Австрия империяси) – франсуз рассоми, Жак-Луи Девиднинг шогирди.

Ҳаёти

Бўлажак рассом Дордогне тарихий минтақасидаги кичик Монтигнаке шаҳрида туғилган ва у ерда ёшлигини ўтказган. 20 ёшида у инқилобий Франсия армиясига қабул қилинади ва вандейдаги қонли урушда республикачилар томонида иштирок этади. 1797-йилда, бир неча йиллик ҳарбий хизматдан сўнг, у Парижга келди ва у ерда инқилобнинг бош рассоми Жак-Луи Девиднинг кўплаб шогирдларидан бирига айланди. Устознинг бошқа бир нечта шогирдлари билан дўстлашиб, у улар билан „Барбус“ бадиий гуруҳини ташкил этди, у „ўйловчилар“, „мутафаккирлар“ ёки „примитивлар“деб ҳам танилган. „Барбус“ аъзолари Довуднинг янги пайдо бўлган ва ҳали Канон бўлишга улгурмаган услубидан қониқишмади, улар франсуз классицизмини бошқа йўл билан йўналтиришни орзу қилишди. „Барбус“ гуруҳи Франсиянинг бадиий доираларининг катта эътиборини жалб қилди, аммо узоқ давом этмади ва рассомлардан бири, унинг илҳомлантирувчиси вафот этгандан сўнг, 1803-йилда тарқатиб юборилди.

„Барбус“ мавжуд бўлган йилларда Жан Брок Луврнинг Мансард қаватида яшади, ўзининг камтарона уйини ҳамфикрлар, рассомлар Франк ака-укалар билан бўлишади; ва Парижнинг боҳем ҳаётида фаол иштирок этди. 1801-йилда Брок Довуд студиясини, бироз олдин эса Довуд томонидан тақдим этилган мансардни тарк этди ва обсерватория кўчасида жойлашди.

Бундан олдин, 1800-йилда Жан Брок Париж салонида ўзининг биринчи расмини тақдим этди, "Апеллес мактаби", бу „Барбус“мактабининг ўзига хос манифестига айланди. Ҳозирги кунда бу кўп шаклли расм Лувр коллексиясида сақланмоқда.

Кейинги йили ўттиз ёшли рассом ўзининг "Ҳяcинтҳ’с Деатҳ" номли асосий расмини яратди ва салонга тақдим этди, унда унинг севгилиси умидсиз Аполлон учун мотам тутмоқда. Композициянинг нафислиги, фигураларнинг гўзаллиги ва сюжетнинг ҳеч нарса билан қопланмаган гомеротиклиги расмни рассомнинг замондошлари орасида ҳам, бугунги кунда ҳам жуда машҳур қилди. ХХИ асрда Поитиэрсдаги Сент-Крой музейи бадиий коллекциясининг бир қисми бўлган расм Сüмбüлнинг ўлими мунтазам равишда Эвропанинг энг йирик музейларида: Париж Орсай (2013-2014), Лувр (2006), Мадриддаги Тиссен-Борнемиса музейида (2009-2010) бадиий кўргазмаларда намойиш этилади.

Бундан ташқари, Жан Брок, Довуднинг бошқа кўплаб шогирдлари сингари, вақти-вақти билан Наполеон ва биринчи империя ҳукуматининг расмий буюртмалари устида ишлаган. У, хусусан, туилери саройи учун „маршал Соулт портретини“ ва маренгодаги ажойиб жанг қаҳрамони „Генерал Десенинг ўлими“ катта расмини яратган.

Биринчи империянинг қулаши ва Қирол қотиллигига алоқадорликда айбланган Жак-Луи Девиднинг Франсиядан қочиб кетиши (Довуд, бошқалар қатори, инқилоб бошида қирол Людовик ХВИни қатл этиш учун овоз берган) Брокнинг карерасининг муваффақиятига таъсир қилмади. У 1833-йилгача Париж салонида кўргазмаларни давом эттирди; унинг шогирдлари бор эди, улар орасида Гиём Бодене (1795-1872) ажралиб турарди.

Гомеротик мавзуга қизиқишига қарамай, Жан Брок турмуш қурган. 1830-йилларнинг бошида унинг қизи Алина Парижда полшалик генерал Юсеф Древницкй билан танишади. Наполеон армиясининг полковниги Дверницкий охиригача унга содиқ қолди, шундан сўнг бошқа кўплаб поляклар сингари Полшага қайтиб келди, асосан Вена Конгресси қарори билан Россия таркибига кирди. Бироқ 1831-йилда Дверницкй Полша исёнида фаол иштирок этди, исёнчи ҳукуматдан дивизион генерал унвонига эга бўлди, рус қўшинларига қарши мустақил ҳарбий операциялар ўтказди, мағлубиятдан сўнг эса Франсияга кўчиб ўтди, у ерда рассом отасидан атиги саккиз ёш кичик бўлишига қарамай, Алина Брок билан танишди ва турмуш қурди.

Россия ҳукуматининг талабига кўра, Дверницкй хавфли ва фаол исёнчи сифатида Франсиядан сургун қилинган ва Полшанинг Австрия қисмига, Лопатин посёлкасига (ҳозирги Украина Лвов вилояти) кўчиб ўтган, унга унинг хотини ва қайнонаси эргашган.

Рассом Жан Брок 1850-йилда Лопатинда вафот этди.

Адабиётлар

• Мишел Субейран, „Сур ле пеинтре Жеан Броc“, данс Буллетин де ла Соcиéтé ҳисториқуэ эт арчéологиқуэ ду Пéригорд, 1975, томе 102, п. 165
• Бригитте ва Гиллес Деллуc, „Жеан Броc эт Пер Боуиллон, деух пеинтрес пéригоурдинс ду темпс де Давид“, Буллетин де ла Соcиéтé ҳисториқуэ анд арчéологиқуэ ду Перигорд, 2007, томе 134, п. 445—466, касал.
• Анне Бенéтеау, Cécиле Ле Бурдоннеc ва Даниэл Cлаузиэр, Жан Броc, Ла морт д’Ҳяcинтҳе (1801), эдитé пар лес Мусéэс де ла Вилле де Поитиэрс, 2013