Буслаев Забури — ХВ асрнинг сўнгги чорагида қўлёзма усулда тайёрланган Забур нусхаси[1]. Илгари ХВ асрнинг иккинчи чорагига доир деб ҳисобланган. Қўлёзма юксак даражадаги хаттотлик ва дизайни билан ажралиб туради. Россия давлат кутубхонаси коллексиясида сақланади (РСЛ, ф. 304. И, № 308[2]).

Забур Москва устахоналаридан бирида кўчирилган, уни ким буюртма қилгани номаълум. ХВ аср охири — ХВИ аср бошларидаги эгасининг қайдларига кўра, Забур 1506-йилда Қозон яқинида вафот этган княз Александр Пенковга тегишли бўлган. Унинг ўлимидан сўнг, Троице-Сергиев монастири мулкига айланган. Қўлёзма ўз номини унинг биринчи тадқиқотчиси Фёдор Буслаев номидан олди.

Қўлёзма беш нафар аноним котиб томонидан ёзилган бўлиб, 284 варақдан иборат. Улардан иккитаси асосий ҳисобланади. Дастлаб 1430-йилга оид деб ҳисобланган. Қўлёзманинг ҳозирги санасига Иван Иванович Молодойнинг Забур 202-варағида қолдирган қайди асосдир. У 1485-йилда Буюк княз мақомини олган ва 1490-йилда вафот этган. Аниқроқ сана — 1487-1489-йиллар оралиги[1] доир сана юнонча колофон бўйича кирилл рақамларидан фарқ қилувчи юнонча рақамларда хатолар билан белгиланган. Қўлёзма Забурнинг ҳақиқий матнига қўшимча равишда, унда Инжил сатрлари, Синайлик Григорий, Никита Стифат, Буюк Василий ва патериконларнинг ёзувларидан парчалар мавжуд. Ушбу қисм қўлёзманинг дастлабки 40 саҳифасини эгаллайди. Забур сатрларидан сўнг киитобда Исо Масиҳ, Муқаддас Уч Бирлик, Биби Марям, байрамлар ва қатор азизларга бағишланган маросим сатрлари, қонунлар, ибодатлар ва индивидуал мадҳиялар мавжуд. Қўлёзма жадвалли тақвимлар билан тугайди. Тахминларга кўра, Буслаев Забурида илгари соатлар китоби мавжуд бўлиб, у охирги тикилиш пайтида олиб ташланган.

Қўлёзмани булғор ва нео-Византия услубларидаги 44 та энли сурат ва кўплаб бош ҳарфларбезаб туради (баъзи ҳолларда уларда фантастик қушлар ва аждаҳолар тасвирлари учрайди). Буслаев Забурида тўлиқ варақли миниатюралар йўқ. Сарлавҳалар мураккаб ёзувда, баъзи ҳолларда шарқ хаттотлигига тақлид қилинган. Ушбу декоратив ёзув услуби баъзи ҳолларда махфий ёзув бўлиб, у ҳозиргача тўлиқ ўрганилмаган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Морозов 2004.
  2. ↑ „Псалтирь с восследованием“. 2018-йил 18-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 12-декабр.

Адабиётлар

  • Борисова Т. С., Турилов А. А. Буслаэвская псалтир // Православная энсиклопедия. — М., 2003. — Т. 6. — С. 390—391. — ИСБН 5-89572-010-2.
  • Морозов Д. А. „Каллиграфическиэ загадки“ Буслаэвской псалтири: взгляд с Востока // Россия и Христианский Восток. — М.: Индрик, 2004. — Т. 2-3. — С. 82-97.

Ҳаволалар