Butkov karragi
| Бутков карраги | |
|---|---|
 Бутков карраги тасвирланган почта маркаси | |
Илмий таснифлаш | |
| Олам: | Эукариотлар |
| Тип: | Гулли ўсимликлар |
| Синф: | Икки уруғпаллалилар |
| Туркум: | Каррак |
| Оила: | Мураккабгулдошлар |
| Бинар номи | |
| Cоусиниа бутковии | |
Бутков карраги (лотинча: Cоусиниа бутковии) — мураккабгулдошлар оиласи, каррак туркумига мансуб икки йиллик гулли ўсимлик тури. О'збекистон Республикаси Қизил китобига камёб, эндемик тур сифатида киритилган. Самарқанд вилояти Зарафшон тизмаси, Ургут тумани ва Оқсой қишлоғи атрофида тарқалган[1].
Тавсифи
Баландлиги 40 см гача етадиган икки йиллик ўт ўсимлик. Ўқ илдиз тизимига эга. Пояси йўл йўл чизиқли, сирти туклар билан қопланган, илдиз бўғзидан шохланиб кетган. Барглари яшил, оддий, четлари тикансимон тишли, устки ва остки томондан туклар билан қопланган. Поянинг пастки илдизга яқин қисмида жойлашган барглари пацимон бўлинган, банди қисқа. Гуллари тилсимон, бир жинсли уруғчибарг ва чангчи алоҳида гулларда жойлашган. Шохларнинг учида саватча тўпгуллар ўрнашган. Гулқўрғон а'золари қўшилган. Гултожибарглари пушти ёки бинафшаранг тусда. Саватчаси ясси юмалоқ, диаметри 2,5-3,5 см, туклар билан қопланган. Тўпгули яшил ўрама баргчалар билан ўралган. Ҳашаротлар ёрдамида чангланади. Май июн ойларида гуллаб, меваси июл ёки август ойларида етилиб пишади. Меваси қуруқ, бир уруғли писта. Уруғи чўзиқ тухумсимон шаклда.
Тарқалиши ва ўсиш шароити
Табиатда жуда кам тарқалган. Самарқанд вилояти Зарафшон тизмаси, Ургут тумсни ва Оқсой қишлоғи атрофида учрайди. Тоғларнинг ўрта ва пастки қисмларидаги жарликларда ва шағалли тупроқларда ўсади. Чорва молларининг кўплаб боқилиши ва ем хашак сифатида йиг'иб олиниши натижасида ареали қисқариб кетган[2].
Манбалар
- ↑ „Cоусиниа бутковии“.
- ↑ Ўзбекистон Республикасининг Қизил китоби И жилд, 2019.