Buzuki


Бузуки (гр юнонча: το μπουζούκι) — торли чолғу асбоби, лютанинг бир тури. Бир версияга кўра у қадимги юнон лирасидан, бошқасига кўра — туркий саздан (бозук-саз) келиб чиққан. Турк багламу чолғусига ўхшаб, Греция, Кипр, Исроил, Ирландияда ("зоук ") ва Туркияда бироз ўзгартирилган шаклда (турк бузуки) кенг тарқалган. Классик бузукида 4 та қўш металл симлар мавжуд (эски, „баглама“ — 3 та қўш). Багламазаки — 3 та қўш торли кичкина бузукиини ҳам бузуки оиласига тегишли. Унинг мумтоз юнон оркестри ёки яккахон композициясидаги баланд, майин овози сиртаки ва ҳасапико рақсларига ҳамроҳ бўлади.
Тарихи
Грецияда асбоб ва унда ребетика услубида ижро этилган қўшиқлар узоқ вақт давомида ноқонуний ҳисобланган — бузуки учун мусиқа тақиқланган ва одатда жиноий элементлар тўпланадиган таверналардан ташқарига чиқмаган. Ушбу асбобнинг қайта тикланиши 1960-йилларда таниқли юнон бастакори Микис Теодоракис туфайли бошланган деб нотўғри ишонишади, у Энтони Куинн иштирокидаги дунёга машҳур „Юнон Зорба“ филми учун мусиқа яратган. Теодоракиснинг „Сиртаки“ асари Грециянинг ўзига хос белгисига айланди. Бузуки расмий юнон маданиятига Василис Цицанис (гр юнонча: Βασίλης Τσιτσάνης) ХХ асрнинг 40-йиллари охири — 50-йилларнинг бошларида олиб кирган. Микис Теодоракис Цицанисни ўз устози деб атаган. Цицанис ва бузуки мусиқасини оммалаштириш икки энг буюк юнон бастакорлари Манос Ҳадзидакис ва Микис Теодоракис томонидан фаол равишда тарғиб қилинди ва шу билан замонавий юнон мусиқаси ижодкорларининг триумвиратини ташкил этди[1]. Дарҳақиқат, бу асбоб „Зорба юнон“ филми мусиқаси туфайли бутун дунё бўйлаб шуҳрат қозонди.
Айнан Ирландияда бузукини модернизация қилиш бўйича кўп ишлар бошланди. Биринчи муҳим ўзгариш юнонлар томонидан мерос бўлиб ўтган юмалоқ матн териш ўрнини эгаллаган текис пастки овоз панели бўлди. Бу Ирландия мусиқасининг характерига мос келадиган плектр билан ўйнашда товушни қуруқ ва тиниқроқ қилиш, интонация зарбаларини таъкидлаш имконини берди. Ирландиялик бузуки, юнонча версиядан фарқли ўлароқ, кўпинча декоратив элементлардан маҳрум, юқори овоз панели текис, гитара каби битта думалоқ резонатор тешигига эга. Овал тешикли ва/ёки гулли безаклар билан безатилган қобиқли асбоблар мавжуд.
Ирландияда бузуки тарихи 1960-йилларда бошланади. Ирландия миллий мусиқасини ижро этиш учун ушбу асбобдан (аниқроғи, унинг классик версиясидан) фойдаланишнинг кашшофлари Жон Мойниҳан ва Энди Ирвине эди. Юнонча вариант (3 хор), гарчи ирландиялик ижрочиларнинг ўзига хос хусусияти бўлмаса ҳам, Алек Финн томонидан ишлаб чиқилган. Бузуки дастлаб флейта ёки скрипка учун жўр асбоб сифатида ишлатилган. Овознинг „шарқий“ характерини ўчиришга олиб келадиган классик созлашнинг ўзгариши асбобга Ирландия оркестрининг солисти шуҳратини келтирди.
1960-йилларда бузуки овозини электрон тарзда кучайтиришга биринчи муваффақиятли уринишлар қилинди, натижада „электробузуки“ шундай деб аталади. Бузуки электр кучайтиргичи юнон мусиқачилари Манолис Чиотис ва Гиоргос Зампетас томонидан кашф этилган бўлиб, ушбу асбоб учун махсус пикапларни ишлаб чиқди ва муваффақиятли қўллади; ҳамбакерга жуда ўхшайди. Бузукида ҳам фаол, ҳам пассив сенсорлар ўрнатилган. Бугунги кунда бузуки пикаплари ЭМГ, Лаcе Аcтодйне ва Сеймоур Дунcан томонидан ишлаб чиқарилади.
Тавсифи
- 3 та хорли юнон бузукининг стандарт созланиши Д м Д 1 — А м А м — Д 1 Д 1 (биринчи хорда бир жуфт тор октавага созланган).
- Юнон бузукининг стандарт созланиши CмC1 — ФмФ1 — АмАм — Д1Д1 (биринчи иккита хорда бир жуфт тор октавага созланган).
- Ирландия бузукисининг стандарт тунинги Г б Д м А м Д 1 (хорлардаги бир жуфт торлар уйғунликда созланган).
Манбалар
- ↑ Багламазаки // Народный ансамбль России «Гренада»
Адабиётлар
- „Боузоуки“, Тҳе Неw Грове. Диcтионарй оф мусиc анд мусиcианс. УСА: Охфорд Университй Пресс, 2001.
Ҳаволалар
- Никифоров И. Бузуки // гардариcа.народ.ру
- Асбобнинг тарихи // мусиc-инструмент.ру
- Бузуки // чорус-мусик.народ.ру
- Василис Цицанис ҳттп://ҳеллас-сонгс.ру/персон/46/