Ziyosfera

Calico Jack

Жоҳн Раcкҳам (1682-йил 26 декабр – 1720-йил 18-ноябр) – Cалиcо Жаcк таҳаллуси билан машшур бўлган, ХВИИИ аср бошларида Багама ороллари ҳамда Кубада фаолият юритган инглиз қароқчилар капитани. Унинг лақаби у кийган cалиcо русумли кийимидан олинган, Жаcк эса „Жоҳн“ исмининг бошқа шакли эди.

Cалиcо Жаcк
Жоҳн Раcкҳам

Чарлес Жоҳнсоннинг Қароқчиларнинг умумий тарихи асари 1725-йилги нашридан Раcкҳамнинг ёғоч тасвири
Таваллуди 1682-йил, 26-декабр
Англия қироллиги
Вафоти 1720-йил, 18-ноябр
Ямайка, Порт Роял
Фуқаролиги Инглиз
Касби Қароқчи
Фаолият йиллари 1718—1720-йиллар
Турмуш ўртоғи Анне Боннй

Раcкҳам Қароқчиликнинг олтин асрининг охирларида (1718—1720) қароқчилик қилган. У асосан экипажида икки аёл қароқчи бўлгани билан эсланади. Улар Марй Реад ва ўзининг рафиқаси Анне Боннй эди. Раcкҳам Чарлес Ванени ренжер капитани лавозимидан четлатиб, ўзи Леэwард ороллари, Ямайка канали ва Wиндwард Пассаге бўйлаб саёҳат қилади. У 1719-йилда қиролнинг авфини қабул қилиб Неw Провиденcега кўчиб ўтади. У ерда Жамес Боннйнинг рафиқаси Анне Боннй билан танишади. У 1720-йилда инглиз шпалини ўмариб яна қароқчиликка қайтди. Анне ҳам унга қўшилади. Улар янги экипаж тузади ва ўша вақтда эркак қиёфасида бўлган Марй Реад унинг аъзоси эди. Қисқа юришлардан кейин, Раcкҳам 1720-йилда инглиз махсус қўшинлари бошлиғи Жонатҳан Барнет томонидан қўлга олинган. Ямайка губернатори Ничолас Лаwес томонидан суд қилинади ва ўша йилнинг ноябр ойида Ямайканинг Порт Роял шаҳрида осилган[1].

Ҳаёти

Раcкҳамнинг ёшлиги ва ҳаёти ҳақида жуда кам маълумот мавжуд, фақат у инглиз бўлгани ва 1682-йилда туғилгани маълум. У илк фаолиятини 1718-йилда Чарлес Ваненинг Қароқчилар республикаси номи билан танилган қароқчилар учун машҳур базасида Багамадаги Неw Провиденcе оролида квартал устаси бўлиб ишлаш билан бошлаган. Ване ва унинг экипажи Ню Ёрк шаҳридан ташқарида бир нечта кемаларни талон-тарож қилиш билан шуғулланган, кейин катта франсуз жанговар кемасига дуч келишган. Кема уларни тақиб қилган. Кема Ване қароқчилари кемасидан камида икки марта катта бўлгани сабаб Ване жангдан эҳтиёркорлик билан чекиниш кераклигини буюради. Жаcк Раcкҳам унинг қарорига эътироз билдиради ва жуда кўп бойликка эришиш мумкинлигини кўзда тутиб уларга қарши курашишни таклиф қилади. Кемадаги тўқсон бир кишидан фақат ўн бештасигина Ваненинг қарорида қўллаб-қувватлади. Шунга қарамай Ване ўзининг якуний қарорида тўхталади ва қароқчилар тақибчилардан қочиб қутулишади. 1718-йил 24-ноябрда Раcкҳам кема капитанлиги учун қайта овоз беришга чақирди, Натижаларга кўра эжипаж аъзолари Ванени қўрқоқ деб ҳисоблаб, уни капитанликдан олиб ташлади ва Cалиcо Жаcк навбатдаги капитан этиб сайланади.

Капитанлик фаолияти

Раcкҳам капитан бўлганидан сўнг қирғоқ яқинидаги кичик кемаларни талон-тарож қилиб юради. У ва унинг қароқчилар тўдаси кичик Ямайка кемаси Кингстонни эгаллаб олади. Улар Бермуд оролларидан бир нечта йирик кемаларни бўйсундириб, Ғарбий Ҳиндистон томонларга бир неча марта юриш қилади.

1719-йилда Раcкҳам Багама оролларидаги Нассауга сузиб боради, қароқчилар учун умумий амнистиядан фойдаланиб, қироллик томонидан авф этилади ва губернатор Wоодес Рогерс билан ишлаб, топшириқ олиш учун жўнаб кетди. Рогерс Багама оролларига Кариб денгизидаги Британия кемаларига ҳужум қиладиган қароқчиларни фош этиш учун юборилган эди. Декабр ойида Кингстон савдо кемасини қўлга киритилади. Кингстон кемаси бир қанча қиммат юкларга эга бўлиб, Раcкҳам ва унинг экипажи учун катта фойда келтириши керак эди. Аммо Кингстон Порт Роялнинг кўз ўнгида олиб кетилган эди ва у ердаги савдогарлар уни қайтариш учун изидан тушишади. Улар 1719-йил феврал ойида Кингстон Куба яқинидаги Исла-де-лос-Пинода бўлганида уларни ушлайди. Раcкҳам ва бошқа қароқчилар ўша вақт қирғоқда бўлиб, савдогарлар тутқунидан қочиб кетишади, аммо уларнинг кемаси ва бой ўжласи олиб кетилган.

Капитан Чарлес Жоҳнсон ўзининг 1724-йилда чоп этилган Энг машҳур қароқчиларнинг ўғирланиши ва қотилликларининг умумий тарихи китобида Раcкҳам қандай қилиб шляпа ўғирлаганини тасвирлаб ўтади. Раcкҳам ва унинг қароқчилари Кубадаги шаҳарчада ўзларининг кичик бандаргоҳини таъмирлаётган вақтда, Куба қирғоқларини қўриқлаш билан шуғулланган испан ҳарбий кемаси ва улар қўлга олган кичик инглиз кемаси портга кириб келади. Испан ҳарбий кемаси қароқчиларни кўради, аммо сув оқими паст бўлгани сабаб уларга яқинлаша олмайди. Улар тонг отишини кутиш учун портга лангар ташлашади. Ўша оқшом Раcкҳам ва унинг одамлари қўлга олинган инглизлар кемаси томон эшкак эшишади ва у ерда испан қўриқчилари талон-тарож қилишга эришади. Тонгда ҳарбий кема томонидан Раcкҳамнинг эски кемаси портлатилади ва қароқчилар ўзларининг янги қўлга киритган ўлжа кемасида сузиб кетишади.

Капитан Жаcк Раcкҳам. Испаниянинг асосий сериясидаги қароқчилар. Аллен & Гинтер Cигареттес учун.

Раcкҳам ва жамоаси Нассауга қайтиб келади. У ерда губернатор Рогерсга Ване уларни қароқчи бўлишга мажбур қилганлигини айтади ва қиролликдан кечирим сўрайди. Рогерс қароқчиларга ишонади ва Ванедан нафратланади. Уларнинг қолишларига рухсат беради. Аммо қароқчиларнинг ҳалол ҳаёт кечириши узоқ вақт давом этмайди.

Анне Боннй

Портда Раcкҳам губернатор Рогерс қўшинида ишлаган денгизчи Жамес Боннйнинг рафиқаси Анне Боннй билан танишади ва ишқий муносабатда бўлади. Жамес Боннй уларнинг муносабатларидан хабар топгач, Аннени губернатор Рогерсга олиб келди ва у зинода айблаб жазолашларини сўрайди. Раcкҳам Анне билан бирга бўлиш учун Жамесга пул таклиф қилади, аммо у қатъиян рад этади. Оқибатда Анне Раcкҳам билан Нассаудан қочиб кетишига мажбур бўлади. Жуфтлик янги экипаж тузади ва Жоҳн Ҳамга тегишли шпални ўғирлаб, денгизга чиқиб кетади. Улар Кариб денгизида икки ой давомида қароқчилик қилиб бошқа қароқчилар кемаларини эгаллаб олишади. Кейин Анне ҳомиладор бўлгач бола туғилиши учун Кубага қайтишади[2].

Қўлга олиниши

1720-йилда Wоодес Рогерснинг Жаcк Раcкҳам ва унинг экипажини қароқчилар деб номлаган баёноти.

1720-йил сентябр ойида Багам губернатори Wоодес Рогерс Раcкҳам ва унинг экипажини қароқчилар деб расман эълон қилган баёнотини тақдим этади. Баёнот қабул қилинганидан кейин қароқчи овчи Жонатҳан Барнет ва собиқ қароқчи Жеан Бонадвис Ямайка яқинида сузиб, кўплаб кичик балиқ овлаш кемаларини қўлга олади, шимолий Ямайка қирғоқлари бўйлаб балиқчиларни таъқиб қилишни бошлайди[3].

Раcкҳам ҳамда қароқчилар ғарбга, Негрил томонга сузиб кетаётган эди. 1720-йилнинг 31-октабрида[4] Раcкҳам кемасидан узилган ўқ Жеан Бонадвиснинг эътиборини тортади. Бонадвис бу ҳақида Барнетга хабар беради ва вазиятни ўрганиш учун қароқчилар томонга сузиб кетди. Кечки соат 22:00 да Барнет қўшинига қўнғироқ қилди ва уларнинг кимлигини сўрайди. Жавоб Кубалик Жоҳн Раcкҳам бўлгач, Барнет дарҳол уларга ҳужум қилишни буюради. Таслим бўлмасликларини ва милтиқдан ўқ узишларини такидлайди. Барнет Раcкҳамнинг кемасидаги елкан тутқични йўқ қилади ва қароқчилар қўлга олинади.

Вафоти

Барнет қароқчиларни Ямайканинг Лусиа шаҳри яқинидаги Девис кўрфазига қолдиришни буюради, у ердаги маҳаллий милиция зобити маёр Ричард Жамес уларни ҳибсга олди. Раcкҳам ҳамда унинг қўшини 1720-йил ноябр ойида Ямайканинг Испания шаҳарчасида судланади ва қароқчиликда айбланиб, ўлим жазосига ҳукм қилинади. Раcкҳам 1720-йил 18-ноябрда Порт Роялда қатл этилади. Унинг жасади Порт Роялнинг асосий кириш қисмидаги кичик оролчада, ҳозирги Раcкҳам Кайи деб аталадиган жойга қолдирилган.

Экипажи тақдири

Анне Боннй ва Марй Реад иккиси ҳам Раcкҳам қатлидан ўн кундан кейин суд жараёнида ҳомиладор бўлганликлари сабаб авф сўрашади ва шу сабаб қатл куни кечиктирилади. Реад 1721-йил апрел ойида қаттиқ иситма билан ўз камерасида вафот этади. Боннйнинг вафоти ёки озодлиги ҳақида аниқ маълумотлар мавжуд эмас[5].

Жамоа аъзоларидан Георге Фетҳерстон (уста), Ричард Cорнер (экипаж устаси), Жоҳн Давис ҳамда Жоҳн Ҳоwелл Жаcк Раcкҳам билан бирга Порт Роялда қатл қилинган. Патриcк Cартй, Тҳомас Эарл, Жамес Доббин ва Ноаҳ Ҳарwоод кейинги куни Кингстонда қатл этилади.

Жоллй Рогер байроғи

Жоллй Рогер қароқчилик байроғи нотўғри Ракхем билан боғланган.

Раcкҳамнинг қароқчилик байроғи асосан қора фонда бўлиб, кесишган қиличлар устидаги оқ бош суягини билан тасвирланади. Бу билан баъзан Раcкҳам Жоллй Рожер дизайнини лойиҳалаштирган деб ҳам таҳмин қилинади. Суд жараёнининг хулосаларига кўра ҳеч қайси гувоҳ Раcкҳамнинг бундай байроқдан фойдаланганини айтмаган. Фақат унинг найзасида оқ учбурчак байроқ (пеннон) бўлганини таъкидлаган. Бош суяги ва хочли қиличлар услуби ХХ аср бошларига таалуқли бўлиб, уни Cалиcо Жаcк билан боғлашни 1959-йилда Ҳанс Леипнинг китобида учратиш мумкин[6].

Оммавий маданиятда

Манбалар

  1. ↑ „Дид Энглиш пирате Cалиcо Жаcк десигн тҳе Жоллй Рогер?“. Телеграпҳ (2016-йил 5-декабр).
  2. ↑ „Тҳе Прожеcт Гутенберг эБоок оф Тҳе Пйратес, бй Даниэл Дефоэ“. www.гутенберг.орг. Қаралди: 2022-йил 20-октябр.
  3. ↑ „Чаргес оф Пираcй Агаинст Cалиcо Жаcк анд ҳис Cреw“. Пирате Доcуменц. 2014-йил 6-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 14-март.
  4. ↑ „Америcа анд Wест Индиэс: Новембер 1720, 1-15“. — „"Нов. 13. Жамаиcа. ... Абоут а фортнигҳт аго а традинг слооп белонгинг то тҳе Исланд беинг wелл маннед анд cоммандед бй а бриск феллоw оне Жонатҳан Барнет дид ус а верй гоод пиэcе оф сервиcе ҳе wас мет бй а пирате вессел ат тҳе Леwард парт оф тҳис Исланд cоммандед бй оне Раcкум"“. 2017-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ Cармичаэл, Шерман. Форготтен Талес оф Соутҳ Cаролина. Тҳе Ҳисторй Пресс, 2011 — 72-бет. ИСБН 978-1-60949-232-8. [сайт ишламайди]
  6. ↑ Литтле, Бенерсон. Тҳе Голден Аге оф Пираcй: Тҳе Трутҳ Беҳинд Пирате Мйтҳс (эн). Неw Ёрк: Скйҳорсе Публишинг, Инc., 2016. ИСБН 9781510713048. Қаралди: 2017-йил 15-сентябр. 
  7. ↑ Ҳелл Cац (эн).  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi