Candi Sewu

Сеwу Ибодатхонаси

Севу

Севу ( яванча: гаэганггаэ, ром. Сèwу ) - Индонезиянинг Марказий Жава шаҳридаги Прамбанан шаҳридан 800 метр шимолда жойлашган саккизинчи асрдаги Маҳаяна буддист ибодатхонаси. Индонезия тилида ҳинду ёки буддист ибодатхонасининг со'зи "cанди" дир, шунинг учун умумий номи "Cанди Сеwу". Cанди Сеwу - Индонезиядаги иккинчи йирик буддист ма'бад мажмуаси ; Боробудур энг каттаси. Севу яқин атрофдаги " Лоро Жонггранг" дан олдинроқ" Прамбанан даги ма'бад. Мажмуа 249 та ибодатхонадан иборат бо'лса-да, бу ява номи "мингта ибодатхона" деб таржима қилинган бо'либ, у машҳур маҳаллий фолклордан ( Лоро Жонггранг афсонасидан ) келиб чиққан. Археологларнинг фикрича, ибодатхона мажмуасининг асл номи Манжусригрҳа бо'лган.

Архитектураси

1960 йилда топилган Келурак ёзуви (милодий 782 йил) ва Манжусригрҳа ёзуви (милодий 792 йил), 89  маълумотларига кўра, ибодатхона мажмуасининг асл номи “Манжусри грҳа” бўлиши керак. Манжусрий). Манжусри — Маҳаяна буддист таълимотидан бўлган бодхисаттва бўлиб , у транссендент доноликнинг “юмшоқ шон-шуҳратини” англатади (Санскрит: пражñā ). Севу ибодатхонаси ВИИИ асрнинг охирларида Ракай Панангкаран ҳукмронлиги охирида қурилган ва унинг вориси қирол Индра даврида қуриб битказилган.. Ракай Панангкаран (милодий 746-780) Меданг Матарам қироллигини бошқарган содиқ Маҳаяна буддист шоҳи сифатида танилган .

Манжусригрҳа ибодатхонаси Прамбанан текислигидаги энг катта буддистлар ибодатхонаси бо'либ , у яқин атрофдаги Прамбанан Шиваистлар ибодатхонасидан 70 йилдан ортиқ ва Боробудурдан тахминан 37 йил олдин яшаган. Матарамнинг марказида жойлашган маъбад қиролликнинг қироллик Буддист ибодатхонаси бо'либ хизмат қилган. Бу ерда мунтазам равишда диний маросимлар о'тказилди. Манжусригрҳа ёзуви (792) бу ибодатхона мажмуаси прасадасининг (минора) мукаммал го'заллигини мақтайди. Бир неча юз метр жанубда жойлашган Бубра ибодатхонаси ва ГанаСеwу ибодатхонасининг шарқида жойлашган маъбад, эҳтимол, Сеwу ибодатхонаси атрофидаги то'ртта асосий ё'налишни қо'риқлаб, Манжусригрҳа мажмуаси учун қо'риқчи ибодатхоналари бо'либ хизмат қилган. Севу шимолидаги Лор ибодатхонаси ва г'арбий тарафдаги Кулон ибодатхонаси харобалари ёмон аҳволда; о'ша жойларда фақат бир нечта тошлар қолган. Боробудур ва Прамбанан қурилишидан олдин, Севу қиролликнинг асосий ибодатхонаси бо'либ хизмат қилган. Маъбадлар буддист космологиясида коинотнинг рамзи бо'лган мандала тартибида жойлаштирилган .

Севу ибодатхонаси, эҳтимол, Саилендра сулоласидан бо'лган буддист малика Прамодхавардханига уйланган шаҳзода Ракай Пикатан даврида кенгайтирилган ва қуриб битказилган . Суд ҳиндуизмни қо'ллаб-қувватлаганидан кейин унинг фуқароларининг аксарияти о'зларининг эски динларини сақлаб қолишди. Севу ибодатхонасининг Прамбанан, ҳинду ибодатхонасига яқинлиги, ибодатхоналар қурилган даврда ҳинду ва буддист жамоалари уйг'унликда яшаганлигини ко'рсатади. Маъбад мажмуасининг миқёси шуни ко'рсатадики, Канди Севу муҳим диний жой бо'либ хизмат қилган қироллик буддист ибодатхонаси бо'лган. Маъбад Прамбанан текислигида , Мерапи вулқонининг жануби-шарқий ён баг'ирлари ва жанубдаги Севу тог' тизмаси о'ртасида, ҳозирги чегара яқинида жойлашган.Ёгякарта провинсияси ва марказий Жавадаги Клатен Регенcй . Текисликда бир-биридан бир неча мил узоқликда жойлашган ко'плаб археологик жойлар мавжуд, бу эса бу ҳудуд муҳим диний, сиёсий ва шаҳар маркази бо'либ хизмат қилганлигини ко'рсатади.

Қайта кашф қилиниши

Мерапи тог'и атрофидаги вулқон қолдиқлари остида чуқур ко'милган бо'лса-да , маъбад харобалари маҳаллий Ява аҳолиси томонидан бутунлай унутилмаган . Бироқ, маъбаднинг келиб чиқиши сир эди. Асрлар давомида гигантлар ва лаънати малика ҳақидаги афсоналар билан то'лдирилган эртаклар ва афсоналар қишлоқ аҳолиси томонидан айтилган. Прамбанан ва Севу г'айритабиий келиб чиқиши тахмин қилинган ва Лоро Жонггранг афсонасида улар Бандунг Бондоwосо буйруг'и остида ко'плаб жинлар томонидан яратилган деб айтилган. Бундай эртаклар, эҳтимол, ибодатхоналар Жава урушидан олдин асрлар давомида сақланиб қолган(1825–1830). Маҳаллий қишлоқ аҳолиси вайроналарни г'айритабиий мавжудотлар таъқиб қилишига ишониб, маъбад тошларини олиб ташлашга журъат эта олмади.

1733 йилда Пакубувоно ИИ голландиялик савдогар Корнелиус Антони Лонсга Матарам нинг юраги бо'йлаб саёҳат қилиш учун рухсат берди . Лонснинг ушбу саёҳат ҳақидаги ҳисоботида Сеwу ва Прамбанан ибодатхоналарининг маълум бо'лган биринчи тавсифи мавжуд. 1806–07 йилларда голланд археологи Ҳерманн Корнелиусн Севу ибодатхоналарини топди ва Канди Севу асосий ибодатхонаси ва Первара ибодатхонасининг биринчи тошбосмаларини яратди. Британиянинг Голландия Шарқий Ҳиндистонидаги қисқа муддатли ҳукмронлигидан со'нг, Томас Стамфорд Раффлес о'зининг 1817 йилдаги "Ява тарихи" китобига Корнелиуснинг Канди Севу тасвирини киритди . 1825 йилда Белгия меъмориАугусте Паен бир қатор Cанди Сеwу тасвирларини яратди.

Жава уруши пайтида (1825-1830) маъбад тошларининг бир қисми аравага олиб кетилган ва истеҳкомларда ишлатилган. Кейинги йилларда ибодатхоналар талончиликдан азият чекди. Ко'пгина Будда ҳайкалларининг бошлари кесилган ва бошлари о'г'ирланган. Баъзи Голландиялик мустамлакачилар ҳайкалларни о'г'ирлаб, уларни бог 'безаклари сифатида ишлатишган ва маҳаллий қишлоқ аҳолиси пойдевор тошларини қурилиш материали сифатида ишлатишган. Маъбаднинг энг яхши сақланиб қолган баъзи барелефлари, Будданинг боши ва баъзи безаклар сайтдан олиб кетилди ва хориждаги музейлар ва шахсий коллексияларда сақланган.

1867 йилда Исидор ван Кинсберген зилзила натижасида асосий маъбаддаги гумбаз қулаб тушганидан кейин Канди Севу харобаларини суратга олди . 1885 йилда Ян Виллем ИЖзерман, Корнилий томонидан илгари тузилган маъбад мажмуасининг баъзи режаларини қайта ко'риб чиқиб, маъбаднинг ҳолати ҳақида эслатма қо'йди. У бир нечта Будда бошлари ё'қолганини таъкидлади. 1978 йилга келиб, Будда бошларининг ҳеч бири омон қолмаган, уларнинг барчаси сайтдан бутунлай талон-торож қилинган. [5]

1901 йилда Лейди Мелвилл ҳомийлигида янги фотосуратлар то'плами олинган. 1908 йилда Теодор ван Эрп асосий маъбадни тозалаш ва реконструксия қилишни бошлади ва 1915 йилда Ҳ. Маклейн Понт иккинчи қатордаги ибодатхоналарни реконструксия қилишни чизди. Ван Кинсбергеннинг фотосуратлари ёрдамида Первара ибодатхоналарини реконструксия қилган де Хаан эди. Кейинчалик, маъбад Wиллем Фредерик Стуттерҳеим ва Ниcолаас Жоҳаннес Кром каби археологлар орасида о'рганиш мавзусига айланди 1923-йилда. 1950-йилда Жоҳаннес Гижсбертус де Каспарисмаъбадни ҳам о'рганган. Археологларнинг ко'пчилиги маъбад ИХ асрнинг биринчи ярмида қурилган деган фикрга қо'шилишди. Бироқ, 1960 йилда Первара ибодатхонасида топилган 202-сонли ёзув 792 йилга тегишли, яъни маъбад бир неча йил олдин, ВИИИ аср охирида қурилган. Кейинчалик 1981 йилда Жак Думарçай маъбадни чуқур тадқиқ қилди.

Замонавий воқеалар

20-асрнинг бошидан бери маъбад аста-секин ва эҳтиёткорлик билан реконструксия қилинди, аммо у то'лиқ тикланмаган. Юзлаб маъбад харобалари бор, ко'плаб тошлар ё'қолган. Маъбаднинг асосий реконструкцияси ва шарқий тарафдаги иккита апит ибодатхонаси 1993 йилда якунланди ва 1993 йил 20 февралда Президент Соэхарто

томонидан очилди.

Маъбад 2006 йилги Ёгякарта зилзиласида жиддий зарар ко'рган . Структуравий зарар сезиларли бо'лди ва марказий маъбад энг ёмон ко'рди. Катта қолдиқлар майдончада тарқалиб кетган ва тош блоклар орасидаги ёриқлар аниқланган. Марказий ибодатхонанинг қулашига ё'л қо'ймаслик учун то'ртта бурчакда металл рамка конструкциялари о'рнатилди ва асосий ибодатхонани қо'ллаб-қувватлаш учун бириктирилди. Бир неча ҳафта о'тгач, 2006 йилда сайт ташриф буюрувчилар учун қайта очилган бо'лса-да, асосий маъбад хавфсизлик сабабли ёпиқлигича қолди. Бугун металл рамка олиб ташланди ва ташриф буюрувчилар асосий маъбадга ташриф буюришлари ва киришлари мумкин.

Сеwу ибодатхонаси ко'пинча йиллик Wаисак куни маросимига мезбонлик қилади.

Маъбад мажмуаси

Сеwу маъбад мажмуаси Прамбанан ҳудудидаги энг катта буддистлар мажмуаси бо'либ, шимолий-жанубий томонда 185 метр ва шарқ-г'арбий томонда 165 метрни о'лчайдиган то'ртбурчаклар майдончага эга. Барча то'ртта асосий нуқтада кириш жойи бор, лекин асосий кириш шарқ томонда жойлашган. Киришларнинг ҳар бири эгизак Дварапала ҳайкаллари билан қо'риқланади . Ушбу йирик қо'риқчи ҳайкаллари яхшироқ сақланиб қолган ва уларнинг нусхаларини Жогжа Кратонда топиш мумкин. Мажмуада 249 та бино асосий марказий зал атрофида мандала нақшида жойлашган. Ушбу конфигурация Маҳаяна буддистларининг коинот ҳақидаги қарашларини ифодалайди. Первара деб номланган 240 та кичикроқ ибодатхоналар мавжуд(қо'риқчи) то'ртбурчак консентрик қаторда жойлашган о'хшаш дизайнга эга ибодатхоналар. Икки ташқи қатор яқинроқ жойлаштирилган ва 168 та кичикроқ ибодатхоналардан, маълум оралиқларда жойлашган иккита ички қатор эса 72 та ибодатхонадан иборат. Иккинчи участкада жойлашган 249 та ибодатхоналарнинг барчаси квадрат рамка билан қурилган, аммо турли ҳайкаллар ва ё'налишлар билан фарқланган. Ко'пгина ҳайкаллар энди ё'қ бо'либ кетган ва ҳозирги сайтдаги тартиблар асл ё'налишда эмас. Ҳайкалларни Боробудур ҳайкаллари билан солиштириш мумкин ва улар бронзадан ясалган бо'лиши мумкин.

Cанди Сеwу тартиби

Канди Севудаги апит ибодатхоналаридан бири Шимолий-жанубий ва шарқ-г'арбий марказий о'қ бо'йлаб тахминан 200 метр масофада, кичикроқ ибодатхонанинг иккинчи ва учинчи қаторлари орасида апит ( ён ) ибодатхоналар жойлашган бо'либ, ҳар бир асосий нуқтада бир-бирига қарама-қарши жойлашган. Апит ибодатхоналари асосий маъбаддан кейин иккинчи энг катта ибодатхоналардир, аммо фақат шарқий эгизак апит ва шимолий ибодатхоналар ҳали ҳам сақланиб қолган . Бу кичикроқ ибодатхоналар ог'ир талон-торож қилинган каттароқ маъбадни о'з ичига олади. Кичикроқ ибодатхоналарнинг то'ртинчи қатори орқасида тош тошли ҳовли ётади, у ерда марказда асосий маъбад жойлашган.

Яқин атрофдаги ибодатхоналар, шарқдаги Гана ибодатхонаси ва жанубдаги Бубра ибодатхонаси катта Манжусригрҳа важрадҳату мандала мажмуасининг бир қисми сифатида таклиф қилинади. Иккала ибодатхона ҳам Сеwу асосий ибодатхонасидан 300 метр узоқликда жойлашган. Асосий маъбаддан бир хил масофада шимолий ва г'арбий харобалар топилган, аммо тошлар қайта қуриш учун жуда кам эди. Бу ибодатхоналар ҳақиқатан ҳам Севу ибодатхонаси мажмуаси асосий маъбаддан 300 метр узоқликда жойлашган то'ртта қо'шимча ибодатхоналар билан якунланганлигини ко'рсатди, бу мандала ва ё'налиш қо'риқчилари концепциясига мос келади.

Асосий маъбад

Асосий маъбаднинг диаметри 29 метр ва баландлиги 30 метргача ко'тарилади. Асосий ибодатхонанинг замин режаси хоч шаклидаги 20 қиррали ко'пбурчакдир. Асосий маъбаднинг то'ртта асосий нуқтасининг ҳар бирида ташқарига проексия қилинган то'ртта иншоот мавжуд бо'либ, уларнинг ҳар бири о'зига хос зинапояларга, кириш ва хоналарга эга бо'либ, улар ступалар билан безатилган бо'либ, улар хоч шаклидаги тартибни ташкил қилади. Барча тузилмалар андезит тошларидан ясалган.

Асосий маъбадда бешта хона, марказда битта катта гарбҳагриҳа ва ҳар бир кардинал ё'налишда то'ртта кичикроқ хона мавжуд. Ушбу то'ртта хонанинг барчаси ташқи бурчак галереялари билан бог'ланган, улар қаторлар кичик ступалар билан чегараланган. Қайта қуриш жараёнида топилган маълумотларга ко'ра, марказий зиёратгоҳнинг асл дизайни фақат очиқ порталлари бо'лган то'ртта қо'шимча иншоот билан о'ралган марказий хонали маъбаддан иборат бо'лган. Кейинчалик эшиклар қо'шилди. Ёг'оч эшикларни бириктириш учун эшик рамкаларини яратиш учун порталлар торайтирилди. Эшикларни улаш учун тешикларнинг баъзилари ҳали ҳам ко'ринади. Эшиклар маъбадларни беш хонали битта асосий бинога бирлаштиради.

Марказий хонага шарқий хонадан кириш мумкин. Марказий камера юқори шифтли ва баланд томга эга бо'лган бошқа хоналарга қараганда каттароқдир. Энди беш хонанинг ҳаммаси бўш. Бироқ марказий хонадаги лотус ўйиб ишланган тош пойдевори маъбадда бир пайтлар катта бронза Буддист ҳайкали ( Манжусрининг бронза ҳайкали бўлиши мумкин ) бўлганини кўрсатади, эҳтимол баландлиги тўрт метрга етган. Ҳайкал ё'қолган, эҳтимол асрлар давомида металлолом учун талон-торож қилинган. Бироқ, бошқа бир назарияга ко'ра, асосий ҳайкал важралепа гипси билан қопланган бир нечта тош блоклардан қурилган бо'лиши мумкин .

Яна қаранг

1 Индонезияда буддизм 2 Индонезиянинг Канди 3 Индонезия эзотерик буддизми 4 Манжусригрҳа ёзуви (792) 5 Бубра

Адабиётлар

1 "Cанди Сеwу Мандала Суcи Манжусригрҳа" 2 Cоэдèс, Жорж (1968). 3 Канди Севу ва Марказий Жава буддист архитектураси 4 "Анека Cанди Куно ди Индонезия"