Шауя (Шавийя ёки Шавия)[1][2], (араб тилида "Чаоуиа ёки Шаwия"[3], пл.ҳ. شاويه; Хауя тилида "Иšаwиен")[4], Жазоирдаги бербер халқларининг этник гуруҳларидан бири[3][5]. Улар Жазоирнинг шарқий кўп қисмида, асосан тоғли Оресда яшайдилар, улар сақлаб қолишга муваффақ бўлган бербер тилларидан бири бўлган Чауя (Ташауит) тилида гаплашадилар ва арабча Жазоир лаҳжаси ҳам Шавия орасида кенг тарқалган[6][7][8].

Тарқалиши

Чавийлар Орес[9] тоғларида ва унга энг яқин ҳудудларда (Белезма тоғлари ҳамда текисликлари , Чотт вилояти ва Константин вилоятининг баланд текисликлари), яъни Жазоирнинг шарқий қисмининг кўп қисмида ва уларнинг аҳолиси мамлакатдаги барча берберларнинг 1/3 қисмини ташкил қилади[2].

Жазоирнинг маркази ва шарқида жойлашган кўпгина шаҳар ва вилоятларда, жумладан, Батна, Хенсчела, Оум ал-Боуахи, Соуқ-Аҳрас, Бискра, Константин, Тебесса, Мсила, Гуэлма, Сетиф, Бордж, Аррериж, Аннаба, Мила провинсияларида шавилар жамоалари мавжуд.

Ҳаёт тарзи

Шовия деҳқончилик билан бир қаторда чорвачилик билан ҳам шуғулланадилар. Жанубда ҳали ҳам кўплаб ярим кўчманчилар мавжуд.

Шовийлар мусулмонлар, лекин бутпарастликдан урф-одатларнинг бир қисмини, жумладан, аёллар томонидан бажариладиган сеҳрли маросимларни сақлаб қолишади[9].

Маданият

Жазоирнинг шимоли-шарқида бербер тилларининг тарқалиш харитаси

Амазигҳ Маданий Ҳаракати (КДА) Чаwие зиёлилари томонидан яратилган ва нафақат Чаwие, балки бошқа Бербер халқлари учун ҳам умумий берберларнинг энг муҳим уюшмаларидан биридир. Унинг яратилиши Жазоирнинг барча тармоқларида берберлар ҳаракатининг хилма-хиллигини акс эттирди[10][11].

Тил

Шауйи халқи шауйи (ташауйит) тилида гаплашади ва кобиллардан фарқли ўлароқ, улар Бербер ва араб тилларини билишади, бу Рудалар минтақасининг тарихий ривожланиши билан боғлиқ[12]. Кўпчилик мактабларда ўқитиладиган франсуз тилида гаплашади[13].

Шауя — Бербер-Ливия оиласининг Зенетиан гуруҳининг тилларидан бири бўлиб, у Орес минтақаси ва унинг атрофидаги Бербер лаҳжаларини, жумладан Батна, Хеншелу, Ум ал-Буахи, Соуқ Аҳрас, Тебесса ва бошқаларни ифодалайди. Сетиф жанубида ва Бискра шимолида.

Тарихий шахслар

Ҳозирги замоннинг энг кўзга кўринган шавияларидан баъзилари қуйидагилардир: Президент Ламине Зероуал (1994), Биринчи вазир Али Бенфлис (2000)[10], маёр Абделкадер Шабу, Таҳар Збири, генерал-маёр Холид Незар ва бошқа кўплаб шахслар. Миллий халқ армияси (НПА)даги энг юқори лавозимларни эгаллаган[10].

Манбалар

  1. ↑ „Греат Cоммиссион Статус оф тҳе Бербер-Шаwия Пеопле Cлустер ин Алгериа“ (эн). жошуапрожеcт.нет. 2013-йил 17-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-ноябр.
  2. ↑ 2,0 2,1 Шпажников Г.А. 1981.
  3. ↑ 3,0 3,1 „Работы фотокора Зоры Бенсемра“ (ру) (деадлинк). пиханеwс.cом (2012-йил 21-май). — О Хадди Лахерраб (берберка шавия). 2012-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 1-сентябр.
  4. ↑ „Греат Cоммиссион Статус оф тҳе Бербер-Шаwия Пеопле Cлустер ин Франcе“ (эн). жошуапрожеcт.нет. 2013-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-ноябр.
  5. ↑ „Греат Cоммиссион Статус оф тҳе Бербер-Шаwия Пеопле Cлустер ин Тунисиа“ (эн). жошуапрожеcт.нет. 2013-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-ноябр.
  6. ↑ „Греат Cоммиссион Статус оф тҳе Бербер-Шаwия Пеопле Cлустер ин Италй“ (эн). жошуапрожеcт.нет. 2013-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-ноябр.
  7. ↑ „Греат Cоммиссион Статус оф тҳе Бербер-Шаwия Пеопле Cлустер ин Германй“ (эн). жошуапрожеcт.нет. 2013-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-ноябр.
  8. ↑ „Греат Cоммиссион Статус оф тҳе Бербер-Шаwия Пеопле Cлустер ин Мороccо“ (эн). жошуапрожеcт.нет. 2013-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 17-ноябр.
  9. ↑ 9,0 9,1 Миронова Е. И. 2004.
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Сергеев М.С. 2003.
  11. ↑ Алексей Малашенко. Ветер над Батной // Вокруг света : журнал. — Москва, 1983. — № 4 (2511). — ИССН 0321-0669.
  12. ↑ Ланда Р.Г. 1976.
  13. ↑ Алжир / Уткин Г.Н. // А — Ангоб. — М. : Советская энциклопедия, 1969. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 1).

Адабиётлар