Charrua

Чарруа (испанча: Чаррúа) — ҳинд халқи, Ла-Плата пасттекислигининг шарқий қисмида, асосан, замонавий Уругвай ҳудудида, шунингдек Аргентинанинг шимоли-шарқида ва Бразилиянинг жанубида яшаган.
Чарруа тили тупи-гуарани тилига (тупи тиллари оиласининг энг катта тармоғи) тегишли эди.
Тарихи
Чарруанинг европалик мустамлакачилар билан алоқа қилишдан олдинги ҳаёти ҳақида жуда кам нарса маълум. ХВИ аср бошида Чарруа қабиласи билан биринчи бўлиб европалик португаллар ёки Хуан Диаз де Солис бошчилигидаги испан экспедицияси аъзолари учрашган. Чарруалар европаликларга қаттиқ қаршилик кўрсатдилар, лекин аста-секин ўз ерларидан қувиб чиқарилдилар, мағлубиятга учрадилар ва йўқ қилинди[1].
Тирик қолган Чарруа — уларнинг аксарияти аёллар ва болалар — Монтевидия олигархиясининг уйларида қул бўлишди. Тўрт чарруа (руҳоний Сенакуа Сенаке, Ваймак Пиру раҳбари, Такуабе — ёввойи отларни тинчитувчи ёш чавандоз, шунингдек, унинг ҳомиладор келини Гюнуса) 1833-йилда капитан де Курел томонидан қул қилиб олинган (улар унга тақдим этилган). Парижда улар экзотик зотнинг намуналари сифатида намойиш этилди[2] ва кейинчалик улар сиркка сотилди. Уларнинг барчаси бир йил ичида вафот этди. Фақат янги туғилган қиз омон қолган. У маҳаллий Чарруа қабиласидан бўлган охирги аёл эди. Чарруа ҳиндулари учун "Лос úлтимос чаррúас " („Сўнгги Чарруас“) деб номланган ёдгорлик Монтевидеонинг Прадо боғида жойлашган
Чарруалар сонининг кескин камайиши 1831-йилда Уругвайнинг биринчи президенти Хосе Фруктуосо Ривера ва Тоскана даврида содир бўлди. Ривера дастлаб Чарруа ҳиндулари билан яхши муносабатда бўлган бўлса-да, оқ аҳолининг ўсиши ва кенгайиш истаги жанговар ҳаракатларга олиб келди. 1831-йилда Фруcтуосо Ривера учта асосий эпизоддан иборат бўлган „Ла Cампаñа де Салсипуэдес“ деб номланувчи геноцид кампаниясини уюштирди[3][4]. Чарруа ҳиндуларининг биринчи ҳалокати 1831-йил 11-апрелда содир бўлган ва хиёнат туфайли амалга ошган. Фруктуозо Ривера қабила бошлиқларини билар эди ва уларни кейинчалик Салсипуэдес деб номланган дарё яқинидаги казармаларига чақирди. Ҳудудни ҳимоя қилиш учун уларнинг ёрдамига муҳтожлигини ва улар бирлашишлари кераклигини айтди. Бироқ уругвайлик аскарлар ҳиндларга ҳужум қилишди. Кейинги иккита ҳужум йиғилишда бўлмаган ёки қочишга муваффақ бўлган ҳиндуларни йўқ қилиш учун қилинган.
6565-рақамли Ваимак Пиру скелетининг қолдиқлари ҳанузгача Парижда Инсон музейида сақланмоқда.
Замонавийлик
Чарруа алоҳида халқ сифатида сақланиб қолмаган бўлса-да, Уругвай ва Аргентинанинг Энтре-Риос провинсиясининг замонавий местизолари орасида уларнинг авлодлари кўп (2001-йил ҳолатига кўра, Чарруанинг аралаш келиб чиқиши 676 авлоди бор эди). Уругвай миллий футбол жамоаси Лос Чаррúас лақабига эга.
Манбалар
- ↑ Ҳисториа де ла cонқуиста дел Парагуай, Рио де ла Плата й Туcуман, Волумен 1, пáг. 27. Аутор: Педро Лозано, 1755. Эдитор: Андрéс Ламас. Cаса Эдитора „Импрента Популар“, 1874
- ↑ Дарíо Арcе. „Нуэвос датос собре эл дестино де Таcуавé й ла ҳижа де Гуюнуса“. Cонсултадо эл 1 де жулио де 2013.
- ↑ Алайóн, Wилфредо (28 Марч 2011). „Уругуай анд тҳе меморй оф тҳе Чаррúа трибе“. Тҳе Присма. Ретриэвед 20 Деc 2011.
- ↑ Аcоста й Лара, Эдуардо, Ф. Эл Паис Чарруа. Фундаcион БанкБостон, 2002.
Адабиётлар
- Чаррúа // Цуруока — Шербот. — М. : Совецкая энсиклопедия, 1957. — С. 53. — (Болшая совецкая энсиклопедия : [в 51 т.] / гл. ред. Б. А. Введенский ; 1949—1958, т. 47).
- Бурфорд, Тим. Тҳе Брадт Травел Гуиде Уругуай. Буcкс, УК: Брадт Травел Гуидес, 2011. ИСБН 978-1-84162-316-0.