Чартреух франсуз мушукларининг ноёб зоти бо'либ, бутун дунё бо'йлаб бир қатор ташкилотлар томонидан тан олинган. Чартреух катта ва бақувват (кобби деб аталади) нисбатан қисқа, нозик суякли оёқ-қо'ллари ва жуда тез ҳаракатларга эга. Улар ко'к (кумуш-кулранг) рангли сувга чидамли қисқа юнг қопламаси билан машҳур бо'либ, улар ко'пинча бир оз қалин тузилишга эга (ко'пинча қо'й териси каби "бузилишлар" пайдо бо'лиши мумкин) ва то'қ сариқ ёки мис рангли ко'зларга эга. Чартреух мушуклари ҳам о'зларининг "табассумлари" билан машҳурдирлар бошларининг тузилиши ва торайган тумшуғи туфайли улар кўпинча кулиб тургандек кўринади. Чартреух ажойиб овчилар бо'либ фермерлар томонидан жуда қадрланадилар.

Ҳар бир насл -насабга эга франсуз мушугига келсак, Чартреух мушугининг расмий лақабининг биринчи ҳарфи унинг туг'илган йилини билдиради[1] Худди шундай йилда туг'илган барча Чартреух зотининг расмий лақаблари бир хил ҳарф билан бошланади. Код ҳарфлари ҳар йили алифбо бо'йича айланиб, К, Қ, W, Х, Й ва З ҳарфларини қо'йиб боради. Масалан, 2021-йилда туг'илган Чартреух зотларининг расмий исми С ҳарфи билан бошланади.[2]

Тарих

Магдалеин Пинселуп де ла Гранге, Жан-Батист Перроннеау, 1747-йил

Чартреух мушугини биринчи марта 1558-йилда шоир Ёахим ду Беллай " Верс Франçаис сур ла морт д'ун петит чат" ёки инглиз тилида "Кичик мушукчанинг о'лими" номли ше'рида тилга олган.

Чартреухнинг яна бир тимсоли 1747-йилда Жан- Батист Перроннонинг Магдален Пинселуп де ла Гранге расмида мавжуд бо'либ, унда мушук уй ҳайвонлари сифатида тасвирланган, бу вақтда мушуклар уй ҳайвони сифатида кам боқилган.

Афсонага ко'ра, Чартреух мушуги Франсияга Картуслик роҳиблар томонидан Гренобл шаҳри шимолида жойлашган Чартреусе тог'ларидаги Гранде Чартреусе бош монастрига яшаш учун илк бора олиб келинган мушук зотларидан келиб чиққан (Сиэгал 1997 : п27). Аммо 1972-йилда Гранде Чартреусе Приори монастири архивларида роҳиблар томонидан Чартреухга о'хшаш мушукларнинг ҳар қандай зотларидан фойдаланишга оид ёзувлар мавжудлиги аниқланмади. (Симоннет 1990 : п36-37).

Афсонага ко'ра, Чартреух зотининг аждодлари ҳозирги Сурия ҳудудидан 13-асрда салиб юришлари пайтида салибчилар томонидан Франсияга олиб келинган ёввойи тог 'мушуклари бо'лган, уларнинг ко'плари Картус монастиридан макон топган.

Бу зот ҳақида биринчи ҳужжатли манбаалар 18-асрда франсуз табиацҳуноси Буффон томонидан қилинган. Биринчи жаҳон уруши пайтида зот сезиларли даражада камайиб кетган ва ёввойилашиб кетди (Ҳелгрен 2013 : п100-103) Иккинчи жаҳон урушидан кейин кузатилмади. Европалик селексионерларнинг биргаликдаги са'й-ҳаракатлари зотни ё'қ бо'либ кетишдан сақлаб қолди. Биринчи Чартреух АҚШга 1971-йилда Калифорниянинг Ла Жолла шаҳрига Ҳелен ва Жон Гамонлар томонидан олиб келинган. 1987-йилда Мушук мухлислари уюшмаси (CФА) Чартреух зотини чемпионлик мақомига ко'тарди (Сиэгал 1997 : п27). 2007-йил (2007) ҳолатига кўра Америкада 20 дан ортиқ чартеух мушуги селлексионерлари мавжуд.

Тарихий жиҳатдан машҳур Чартреух эгалари орасида франсуз ёзувчиси Колетта, Шарл Бодлер ва Франсия президенти Шарл де Голл бор.

Темперамент

Чартреух мушуклари сокин мушуклар бо'либ, камдан-кам ҳолларда миёвлаш ёки йиг'лашга о'хшаган овозларни чиқарадилар, ба'зилари эса соқовдир. Улар жуда диққатли ва ақлли, ба'зи Чартреух радиоларни ёқиш/о'чириш тугмаларини босишни ва экран эшикларини очишни о'рганади. Улар балог'атга этиши учун тахминан икки йил керак бо'лади. Чартреух мушуклари катталар ёшга етганда о'йноқи мушукларга айланишади. Ба'зиларини худди итлар каби кичик нарсаларни олиб келишга о'ргатиш мумкин. Чартреух болалар ва бошқа ҳайвонлар билан яхши муносабатда бо'лади. Улар тажовузкор эмас, меҳрибон, яхши саёҳатчилар умуман олганда жуда сог'лом. Чартреух о'з уйидаги бир киши билан бог'ланиб қолишга мойил бо'лишади , бог'ланиб қолган одамларга яқин бо'лишни афзал ко'радилар (ко'пинча улар севимли одамини хонама-хонага кузатиб боради), гарчи улар ҳали ҳам уйнинг бошқа а'золарига меҳрибон бо'лсаларда. 

Оммавий маданиятда

  • Дунёдаги энг йирик жазз фестивали - Монреал халқаро фестивалининг маскоти - Монреалдаги Сент-Кетрин ко'часида бо'лган фестивал юзи ко'к чартеух шарафига "Сте Cат" деб номланган.
  • Франсуз ёзувчиси Колетт о'зининг Чартреух мушугини " Ла Чатте " ва "Лес Вриллес де ла Вигне" китобларининг қаҳрамонига айлантирган. 

Манбалар

  1. ↑ „Оне Еар, А Леттер“ (фр). ЛООФ: Ливре Оффиcиэл дес Оригинес Фелинес (2014). 2017-йил 21-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июн.
  2. ↑ „наминг“. 2022-йил 29-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 21-июн.
  3. ↑ Каймак, Нуэсрет. Алл Cат Бреэдс оф Тҳис Wорлд: Алл Аппровед Cат Бреэдс (эн). Ателиэр Каймак УГ. ИСБН 978-3-96183-036-7. 

Адабиётлар

Фогле, Брюс (2001). Мушукнинг янги энциклопедияси. Ню-Ёрк: ДК Публишинг Инc [Дорлинг Киндерслей].ИСБН 0-7894-8021-2ИСБН 0-7894-8021-2.

Сигал, Мордахай (1997). Зотлар. Корнелл мушуклар китобининг 2-боби: ҳар бир мушук ва мушук учун кенг қамровли ва ваколатли тиббий ма'лумотнома. Иккинчи нашр. Мордехаи Сиэгал томонидан таҳрирланган. Виллард: Ню-Ёрк.ИСБН 978-0-679-44953-9ИСБН 978-0-679-44953-9.

Симоннет, Жан (1990). Чартреух мушуки. Жером М. Ауэрбах томонидан таржима қилинган. Париж: Синхрон компанияси.ИСБН 978-2-9506009-0-5ИСБН 978-2-9506009-0-5. (Ушбу китобнинг ИСБНдб.cом саҳифасида ношир сифатида " Ауэрбач Пуб " ро'йхати келтирилган, аммо китобнинг о'зи 190-саҳифадан кейинги рақамсиз саҳифада "Сйнчро Cомпанй, Париж" ни беради. )

Ҳелгрен, Ж. Анне (2013). Мушук зотлари энциклопедияси, 2-нашр. Барроннинг о'қув серияси.ИСБН 978-0-7641-6580-1ИСБН 978-0-7641-6580-1.

CАТС, Элис Бакленд (2007). ТАЖ китоблари.ИСБН 978-1-84406-101-3ИСБН 978-1-84406-101-3.

Ҳаволалар