Chimyonsoy
| Чимёнсой | |
|---|---|
 Чимёнсой ва Катта Чимён тоғи (ўрта қисмида, июнда)
| |
| Давлат | |
Чимёнсой – Тошкент вилоятининг Бўстонлиқ туманидаги сой бўлиб, ҳозирги вақтда Чорвоқ сув омборига қуйилади. Инқилобдан олдинги ва совет рус тилидаги манбаларда „Чимганка“ номи билан машҳур[1][2].
Чимёнсой водийсида пансионатлар, болалар оромгоҳлари, сил касаллигига чалинганлар санаторияси қурилган бўлиб, у ерда тоғ чанғиси бўйича мусобақалар ўтказилади[3].
Узунлиги 17 км, хавзасининг майдони 39,3 км²ни, ҳавзасининг ўртача баландлиги эса 1635 метрни ташкил этади. Катта Чимён тоғининг ғарбий ён бағридан 2000 м баландликдаги булоқдан бошланади. Чимёнсой бошланиш қисмида ён бағирлари баланд дарасимон тор водий ва тошлоқ жойдан оқиб, нисбати кенгроқ Чимён сойлигига чиқади (сойликнинг туби ғовак жинслардан таркиб топган). Чимёнсойнинг Қизилжар ирмоғи қўшилган тор водийдан оқади, унинг Катта Кўксой ва Қизилжар сой ирмоқларига кўплаб булоқ сувлари қуйилади.
Чимёнсойнинг ўртача йиллик сув сарфи 0,6—0,7 м³/сек ни ташкил этади. Асосан, қор ва ер ости сувларидан тўйинади ва ер ости сувлари йиллик оқимнинг 70%ни ташкил этади. Май—июн ойларида суви кўпаяди, декабр—февралда камаяди. Сойдан суғоришда фойдаланилади.
Тавсифи
Чимёнсой Катта Чимён тоғининг ғарбий ён бағирларида, тахминан 2000 м баландликда жойлашган. Унинг юқори оқими Оқсой деб аталади. Сой Ўниккибулоқ йўлидан бошланиб шимол тарафга оқади, Чимён манзилгоҳига[4] қадар ғарбга, ундан пастроқда шарққа қараб маълум қияликни эгаллайди. Кейин водий бироз кенгаяди, унинг тубини ғовакли жинслар ҳосил қилади. Ирмоғи қўшилгандан кейин Қизилжар яна баланд қирғоқли водийни ҳосил қилади. Сой П-6 автомагистрали билан икки марта кесишган[5].
Сойнинг қуйилиш жойидан олдин П-10 магистралини кесиб ўтган. Ҳозирда Юсупхона қишлоғи яқинидаги Чорвоқ сув омборига қуйилади.
Чимёнсой ирмоқлари
Қизилжар ва Катта кўксой Чимёнсойнинг ирмоқлари ҳисобланади (Бош штабнинг топографик харитасида иккинчиси қуруқ канал сифатида белгиланган). Бундан ташқари, дарёга жуда кўп булоқлар қуйилади.
Манбалар
- ↑ Туркестанский календарь на 1904 год, Ташкент, 1914 — 52-бет.
- ↑ Якуб Колас. „Стихотворения и поэмы / Стихотворение Чимган (1943)“ (ру). унотиcес.cом.[сайт ишламайди]
- ↑ „Чимгансай“. Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.
- ↑ „В Узбекистане построят самую высокую на пространстве СНГ канатную дорогу“. Қаралди: 2023-йил 28-ноябр.
- ↑ Ташкентская область. Справочная политико-административная карта. Масштаб 1: 500 000.. Ташкент: Госкомгеодезкадастр, 2007. ИСБН 978-9943-15-072-0.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |