Ziyosfera

Chinas

Чинас, Чīна ёки Чинаḥ (санскритча дīṀā (cīна)) қадимги ҳинд адабиётида милоддан аввалги И минг йиллик ва эрамизнинг биринчи минг йилликларида тилга олинган халқдир, масалан, Маҳабҳарата, Ману қонунлари ва Пуран адабиётида.

Этимология

Санскрит тилидаги „Чина“ номининг келиб чиқиши одатда милоддан аввалги 221-йилдан бошлаб Хитойда ҳукмронлик қилган Қин (қадимги Цин ёки Чин) сулоласи ёки анъанавий равишда милоддан аввалги ИХ асрга тегишли бўлган Қин давлати бўлган деб ишонилади[1][2].

Сўзнинг келиб чиқиши бўйича яна бир қанча таклифлар мавжуд. Баъзи хитойлик ва ҳинд олимлари Жинг давлати исмнинг келиб чиқиши мумкинлиги ҳақида баҳслашишган, бошқа назариялар эса бу Еланг аҳолисининг эндоними бўлган Зина дан олинганлигини тахмин қилишади[3].

Маҳабҳарата

Санскрит тилидаги "Маҳабҳарата" достонида Хитой ҳақида маълум маълумотлар мавжуд бўлиб, халқи Хитой қабиласи деб аталади[4][5][6].

Маҳабҳаратада Хитойлар Кираталар билан бирга Прагжётиса (Ассам) қироли Бҳагадаттанинг қўшинлари орасида пайдо бўлади. Сабҳапарванда худди шу подшоҳ Кираталар ва Киналар билан ўралганлиги айтилади. Шунингдек, Бҳисмапарванда Бҳагадатта армияси Кирталар ва „сариқ рангли“ Киналардан иборат эканлиги айтилади.  .

Маҳабҳаратадаги Бҳисамапарва, шунингдек, Хитойларни Яванас, Камбожас, Ҳунас, Парасикас, Дарунас, Раманас, Дасамаликас каби шимолдаги Млечҳа қабилалари билан санаб ўтади.[7] Бу манба милоддан аввалги Х асрга ёки буддизм пайдо бўлишидан олдинги даврга тўғри келади.

Маҳабҳаратадаги Шантипарван Куиналарни Уттарапата қабилалари билан бирлаштиради, яъни. Яванас, Киратас, Гандҳарас, Шабрас, Барбарас, Шакас, Тушарас, Канакас, Паҳлавас, Синдҳус, Мадракас, Раматҳас, анд Камбожас ва уларни Дасюс ҳаётини яшаётганлигини таъкидлайди. Достоннинг бу оятларида бу қабилалардан брахманалар, кшатриялар, ваишялар ва шудралар бажарадиган вазифалардан фарқ қиладиган муайян вазифаларни бажариш кутилади[8].

Буддист адабиёти

Киналар, шунингдек, буддистларнинг "Мудраракшаса" асаридан маълумот топадилар, бу ерда улар бошқа замонавий қабилалар, масалан, Шакас, Яванас, Камбожас, Бҳаликас, Парасикас, Хасас, Гандҳарас, Калутас ва бошқалар билан тилга олинади.

Буддист матни Милиндапанҳо (қаранг: Шарқнинг муқаддас китоблари, хххви, 204), хитойларни саклар, яваналар, камбожалар ва вилаталар (?) ва бошқалар билан боғлайди ва уларни ғарбий Тибет / Ладахда ва ундан ташқарида жойлаштиради, дейди доктор Майкл Витзел[9].

Бошқа адабиётлар

Милоддан аввалги ИИ асрдан миллодий ИИИ асргача бўлган деб ҳисобланган Артҳашастра[10] хитой ипакларини „cинамсука“ (хитойча ипак либос) ва „cинапатта“ (хитойча ипак тўплами) деб атайди.

Санамоҳа Тантра Баҳлика (Бақтрия), Кирата, Бҳота (Тибет), Cина, Маҳа-Cина, Парасика, Аирака, Камбожас, Хуна, Явана, Гандҳара ва Непала каби хорижий мамлакатларнинг тантрик маданияти ҳақида гапиради.

Милоддан аввалги 200- йилдан 300- йилгача бўлган Ману қонунлари[11][12] Хитойларнинг қулашини, шунингдек, Ҳиндистондаги кўплаб хорижий гуруҳларни тасвирлайди:

"43. Аммо муқаддас урф-одатларни эътиборсиз қолдириш ва улар Браҳманалар билан маслаҳатлашмаганликлари натижасида Кшатрияларнинг қуйидаги қабилалари бу дунёда аста-секин Шудралар ҳолатига тушиб қолишди;
44. (Виз.) Паундракалар, Чодалар, Дравидалар, Камбожалар, Яваналар, Шакалар, Парадалар, Паҳлавалар, Хитойлар, Кираталар, Дарадалар ва Хашалар"[13].

Яна қаранг

  • Хитой-Ҳиндистон муносабатлари
  • Ҳиндистондаги Хитой
  • Хитойдаги ҳиндулар
  • Хитойда ҳиндуизм
  • Ассамдаги Хитой-Тибет ва Тай халқлари
  • Аҳом одамлар

Манбалар

  1. ↑ Юле, Ҳенрй. Cатҳай анд тҳе Wай Тҳитҳер, 2005 — 2–3-бет. ИСБН 8120619668. 
  2. ↑ Геограпҳиcал Дата ин Эарлй Пуранас, 1972, п172, Др М. Р. Сингҳ
  3. ↑ Wаде, Геофф, „Тҳе Политй оф Еланг анд тҳе Оригин оф тҳе Наме 'Чинаъ“, Сино-Платониc Паперс, Но. 188, Май 2009.
  4. ↑ Кисари Моҳан Гангули, Тҳе Маҳабҳарата оф Кришна-Дwаипаяна Вяса Транслатед инто Энглиш Просе, 1883-1896.
  5. ↑ Аустин, Чристопҳер Р.. Прадюмна: Ловер, Магиcиан, анд Сон оф тҳе Аватара (эн). Охфорд Университй Пресс, 2019 — 21-бет. ИСБН 978-0-19-005411-3. 
  6. ↑ Броcкингтон (1998, п. 26)
  7. ↑ МБҲ 6/9/65-66
  8. ↑ МБҲ 12/65/13-15
  9. ↑ Эарлй Эаст Иран, Анд Тҳе Атҳарваведа, 1980, (Персиcа-9), п 106, Др Мичаэл Wитзел.
  10. ↑ Оливелле, Патриcк „Интродуcтион“, . Кинг, Говернанcе, анд Лаw ин Анcиэнт Индиа: Кауṭиля'с Артҳаśāстра. Охфорд УК: Охфорд Университй Пресс, 2013. ИСБН 978-0199891825. Қаралди: 2016-йил 20-феврал. 
  11. ↑ Патриcк Оливелле (2005), Ману’с Cоде оф Лаw, Охфорд Университй Пресс, ИСБН 978-0195171464, пагес 24-25
  12. ↑ Глимпсес оф Индиан Cултуре, Динкар Жоши, п.51 ИСБН 9788176501903
  13. ↑ Манусмритти (Лаwс оф Ману), Х.43-44 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi