Choros sahifasining manbasini koʻrish

[[Fayl:Mongolia_XVI.png|thumb| Chorosning joylashuvi.]]
'''Choros''' yoki '''Tsoros''' ({{lang-mn|Цорос}}, xitoycha 绰罗斯) Olod va Dörbet Oyratlarining hukmron urug'i va o`tmishda butun [[Oyrot xonligi|To'rt]] Oyrat xonligini boshqargan qabila. Ular XVII asrda [[Jungʻor xonligi|Jungʻor xonligiga]] asos solgan. Ularning boshliqlari o'zlarining avlodlari muqaddas daraxtdan oziqlangan yigitdan tarqalgan deb hisoblashgan.

== Tarixi ==
XIV asr oxirida [[Oyrotlar|oyratlar]] Xalxa moʻgʻullariga qarshi kuch sifatida paydo boʻldi. [[Oyrot xonligi|Toʻrt Oyratning]] hukmron urugʻi oʻsha vaqtda Choros edi. Ularning boshchiligida Gʻarbiy Moʻgʻullar [[Jungʻor xonligi|Jungʻor xonligini]] tuzdilar.<ref>Xoyt S.K. [https://web.archive.org/web/20170905063906/http://www.rfh.ru/downloads/Books/154193053.pdf Etnicheskaya istoriya oyratskix guruh. Elista, 2015. 199 s.]</ref>

1455-yilda boshqa oyrat qabilalari [[Mongollar|mo'g'ul]] [[Xoqon|xoqoni]] sifatida taxtga o'tirgan Choros xoni Esen Tayshiyni taxtdan ag'darishdi. Taxminan 1620-yilda Choroslar Xalxa xoni Olton bilan bo'lgan qattiq kurashdan so'ng tarqalib ketishdi. Xalxa va janubi-g'arbiy [[Ichki Mongoliya|Ichki Mo'g'ul]] knyazlari 1552-yildan 1628-yilgacha ularga bir necha marta bosqin uyushtirib, g'arbga ko'chib o'tishga majbur qildilar.<ref>Xoyt S.K. [https://www.academia.edu/35593677/%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D0%B5_%D1%84%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B0_%D0%B4%D0%BB%D1%8F_%D0%B8%D0%B7%D1%83%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%81%D0%BA%D0%B8%D1%85_%D0%B3%D1%80%D1%83%D0%BF%D0%BF Dannye folklora dlya izucheniya putey etogeneza oyratskix grup] // Mejdunarodnaya nauchnaya konferensiyasi «Setevoe vostokovedie: obrazovanie, nauka, kultura», 7-10-dekabr 2017-yil g.: materialy. Elista: Izd-vo Kalm. un-ta, 2017. s. 286-289.</ref> Choroslarning bir qismi Dörbet Oyrat guruhi bilan shimolga [[Sibir|Sibirga]] va hozirgi [[Barnaul|Barnaulga]] ko`chib ketishdi. Lekin ular Xalxa xoni Oltonxonni tor-mor qildilar va 1640-yilda shimoliy xalxalar bilan ittifoq tuzdilar.

1690-yilga kelib uchta Oyrat davlati vujudga keldi: Xoshut, [[Qalmoqlar|Qalmiq]] va [[Jungʻor xonligi|Jungar xonligi]]. Choroslarning koʻpchiligi Doʻrbet va Xoʻydlar bilan Qora Irtish, Ulungʻur daryosi, Emil daryosi va [[Ili|Ili daryosi boʻyida]] joylashib, Jungʻor xonligini tashkil qilgan.<ref>Fred Walter Bergholz-The partition of the steppe, p.353</ref> Jungʻor xonligini Doʻrbet va Choroslar boshqarib, xoshutlarni oʻz vatani [[Jungʻariya tekisligi|Jungriyadan]] siqib chiqargan. Ular XVII asr oxirlarida taraqqiyotining eng yuqori choʻqqisiga chiqqan boʻlsa-da, [[Galdan|Galdan Boshugtu Xonning]] Sin bilan urushlaridan keyin parchalana boshladi. Choroslar 1697 va 1771-yillarda mag'lubiyatga uchradilar va ular [[Sin (sulola)|Sin sulolasi]] tomonidan qo'shib olindi.

== Manbalar ==
{{manbalar}}

[[Turkum:Moʻgʻul davlatlari]]
[[Turkum:Oyratlar]]