Chov biti

Таснифи

Пҳтҳираптера тизими илгари иккита алоҳида туркумдан иборат эди: Маллопҳага (бит еювчилар) ва Аноплура (сўрувчи битлар). Филогенезда бу тизимни акс эттиришга интилиш бу икки туркумнинг сафини Пҳтҳираптера ичидаги ўхшаш қисмларини тўғридан-тўғримос келишига, кейинроқ эса бит ва битларнинг барча туркумлари сафларини тенглаштиришга олиб келди. Биз бугунги кунда тўртта гуруҳга эга бўлган охирги вазиятни кузатамиз: Амблйcера, Исчноcера, Рҳйнчопҳтҳирина ва Аноплура. Субордерлар доирасидаги оилалар тизими анча барқарор. Бироқ, Исчноcера тизими ҳақидаги қарашлар барқарор эмас: баъзи оилалар ва ҳатто авлодлар пара ёки полифилетик деб тахмин қилинади ва турларнинг катта қисми бўлган Пҳилоптеридаэ оиласига бирлаштиришга олиб келди.

1. Амблйcера тартиби

• Боопиидаэ (Австралия марсупиаллари)
• Гйропидаэ (кемирувчилар)
• Лаэмоботҳриидаэ (зотли от, лайлаклар, калхат)
• Менопонидаэ (қушлар)
• Риcинидаэ (колибри, пассериформес)
• Трименопонидаэ (Жанубий Америка марсупиаллари, кемирувчилар)

2. Исчноcера тартиби

• Гониодидаэ (қушлар)
• Ҳептапсогастеридаэ (қушлар)
• „Пҳилоптеридаэ“ (қушлар) (Ҳаррисониэлла ҳопкинси)
• Тричодеcтидаэ (Ё'лдошли сутемизувчилар)
• Тричопҳилоптеридаэ (лемурлар, индриаcеаэ)

3. Рҳйнчопҳтҳирина тартиби

• Ҳаэматомйзидаэ (филлар, чо'чқалар 2-тури)

4. Аноплура тартиби

• Эчинопҳтҳириидаэ (пиннипедс, сансар)
• Эндерлеинеллидаэ (синcап)
• Ҳаэматопинидаэ (туёқли ҳайвонлар)
• Ҳамопҳтҳириидаэ (жун қанотлилар)
• Ҳоплоплеуридаэ (ҳашаротхўр ҳайвонлар, кемирувчилар, қуёнлар, Приматлар)
• Ҳйботҳиридаэ (Юмронқозиқлар)
• Линогнатҳидаэ (туёқли ҳайвонлар, ит, гиракслар)
• Миcротҳораcиидаэ (Туялар)
• Неолиногнатҳидаэ (жумперлар)
• Пеcароэcидаэ
• Педиcинидаэ (мармосет маймунлари)
• Педиcулидаэ (думли маймунлар ва одамсимон маймунлар)
• Птҳиридаэ (одамсимон маймунлар)
• Полйплаcидаэ (кемирувчилар, ҳашаротхўр ҳайвонлар, Приматлар, Қуёнлар)
• Ратемиидаэ (от)

Псоcодеа

Троcтоморпҳа     Пҳтҳираптера     Пҳилоптеридаэ         Аноплура     Рҳйнчопҳтҳирина       Тричодеcтидаэ         Амблйcера       Липосcелидидаэ         Пачйтроcтидаэ     Спҳаэропсоcидаэ         Ампҳиэнтометаэ     Псоcоморпҳа       Ҳомилопсоcидеа     Cаэcилиусетаэ           Псоcетаэ     Эпипсоcетаэ       Пҳилотарсетаэ         Арчипсоcетаэ       Трогиоморпҳа     Атропетаэ     Псйллипсоcетаэ       Прионогларидетаэ (парапҳйлетиc)

Псоcодеа

Троcтоморпҳа     Пҳтҳираптера     Пҳилоптеридаэ         Аноплура     Рҳйнчопҳтҳирина       Тричодеcтидаэ         Амблйcера       Липосcелидидаэ         Пачйтроcтидаэ     Спҳаэропсоcидаэ         Ампҳиэнтометаэ     Псоcоморпҳа       Ҳомилопсоcидеа     Cаэcилиусетаэ           Псоcетаэ     Эпипсоcетаэ       Пҳилотарсетаэ         Арчипсоcетаэ       Трогиоморпҳа     Атропетаэ     Псйллипсоcетаэ       Прионогларидетаэ (парапҳйлетиc)

Турлари

Битлар 3 хил бўлади: бош бити (Педиcулус cапитис), кийим бити (Педиcулус cорпорис) ва чов бити (Педиcулус пубис) учрайди. Чов бити кулранг-қора тусда бўлиб, жунларнинг асосига маҳкам ёпишиб олади. Битлар асосан, қов, қорин ва соннинг чегара қисмларидаги терида яшайди, лекин баъзан ўрмалаб, тананинг жун билан қопланган бошқа қисмларига (қўлтиқ, кўкрак, соқол, киприк, қошга) ўтиб олади. Бу ҳашаротлар одатда жинсий алоқа вақтида бир одамдан иккинчи одамга ўтади, аммо ички кийим, ўрин-кўрпа жилдлари орқали ҳам ўтиши мумкин. Бугунги кунда битлашнинг бу тури жинсий йў1 билан юқувчи касалликлар гуруҳига киритилган.

Патогенези

Битлар чаққанда, қаттиқ қичишиш юзага келиб, кўп сонли узунчоқ тирналишлар (экскориация), шилинишлар ҳосил бўлиб, иккиламчи инфексиялар тушишига йўл очади. Чов сатҳида — битлар чаққан жойларда олдин қизил рангли экхимоз тошмаси, кейин вақт ўтгач, ранги ўзгариб, кулранг, юмалоқ шаклда, устидан босганда йўқолмайдиган доғлар ҳосил бўлади. Доғ оўртасида нуқтадек эрозия — бит қон сўрган ўрни туради. Доғлар одатда 7-10 кун сақланиб туради. Бит чаққан жой териси қаттиқ қичишиб, шу соҳаларда тирналишлар пайдо бўлади ва бутунлиги бузилган тери юзасига иккиламчи пиодермия ва улар билан бир қаторда, бошқа жинсий алоқа йўли билан инфексиялар ҳам юқтирилишининг эҳтимоли юқори боиади.

Ташхиси

• -суриштирув;
• -анамнез;
• -шубхали жойларга борганлиги
•  — аниқ клиник белгилари;
•  — терида чов бити топилиши.

Даволаш

— даволашдан олдин жинсий а ’золар, анус атрофи ва бошқа соҳалардаги жунлар қириб ташланади. — 2-3 кун 10 % ли симобли малҳам, 20 % ли бензилбензоат, олтингугурт малҳами. Ички кийим ва кўрпа-тўшак жилдлари дезинфексияланади ёки совун билан иссиқ сувда ювилиб, алмаштирилади ёки 10 % ли совунли-солвент пастаъи эритм ад а бир неча соат сақланади ва кейин қуёшда қ у ритилиб, дазмолланади. Худди шу эритманинг 20 % лиги хоналарни тозалаш учун ишлатилади. Битлашнинг олдини олиш ва профилактикаси. Битлашнинг олдини олиш, асосан, аҳолининг моддий фаровонлиги ва санитария маданиятини оширишга қаратилган чора-тадбирлар ишлаб чиқиш ва уни ҳаётга татбиқ этишдан иборат. Шахсий гигиенага риоя қилиш: чойшаб, ички кийим, ўрин-кўрпа жилдларини ҳар ҳафтада алмаштириб туриш, ювилган кийимларни дазмоллаб кийиш, бировларнинг ўрнида ётмаслик, оиладан четда ва тасодифан жинсий алоқа қилмаслик талаб этилади.

Яна қаранг

• Ҳуснбузар