Churlu Mamut
Мамут Юсуфович Чурлу (1946-йил 1-март, Фарғона) — совет, украин ва рус рассоми, санъат устаси, асли қрим татарларидан бўлган фотограф[1]. Украинада хизмат кўрсатган рассом (2010). СССР (1988) ва Россия (2014) Рассомлар уюшмаси ва аъзоси.
| Чурлу Мамут | |
| Ҳақиқий исми | Чурлу Мамут Юсуфович |
| Таваллуди | 1946-йил 1-март Фарғона, Ўзбекистон ССР, СССР |
Ҳаёти
Мамут Чурлу 1946-йил 1-мартда Фарғонада депортация қилинган қрим-татарлар оиласида туғилган[2]. Унинг бобоси қушларнинг сайрашига моҳирона тақлид қилгани учун Чурлу тахаллусини (лақап) олган. Мамут болалигидан расм чизишни бошлаган. Унинг оиласининг қўшниси Иля Эренбургнинг иккинчи амакиваччаси, журналист Вера Вйдрина эди, у ўз коллексиясидан Мамут китобларини олиб келди[3].
1965-йилда Фарғона мусиқа техникумининг мусиқа назарияси факултетини, беш йилдан сўнг Новосибирск Глинка номидаги консерваториянинг мусиқашунос факултетини тамомлади[4]. Унга рассом Николай Грицюкнинг[3] иши катта таъсир кўрсатди. 1975-йилда Чурлу Фарғона шаҳридаги болалар рассомлик мактабининг бадиий бўлимини ташкил қилиб, 1980-йилгача бу ерда дарс берди[4]. Бунга параллел равишда, 1976-йилдан 1980-йилгача у муралистлар Василий Крилов ва Юрий Абоимовдан таҳсил олди[5]. 1980-йилда Фарғона санъат коллежини рассом-дизайнер йўналиши бўйича тамомлаган. Бу вақтда у гобелен билан ишлай бошлади ва 1987-йилда расмга ўтди. Тошкентдаги Металлурглар саройи ва Ёшлар уйи диспансерининг интерерини безашда қатнашган[4].
1983-1986-йилларда Фарғона рассомлик билим юрти бадиий дизайн кафедрасида композиция ўқитувчиси, 1988-йилда СССР Рассомлар уюшмаси аъзолигига қабул қилинди. Боку (1983) ва Ленинградда (1988) ўтказилган гиламдўзлик бўйича ЮНЕСКО симпозиумлари иштирокчиси ҳам бўлган[4].
1987-йилда Чурлу биринчи марта Қримда, Гурзуфда К. Коровин номидаги Рассомлар уйида хизмат сафарида бўлганида пайдо бўлди[2]. Шундан сўнг у ижтимоий-сиёсий тусга эга бўлган „Бахчисарой — менинг ватаним“ (1987—1999) туркум картиналарини яратди. 1989-йилда Қрим татарларининг Қримга қайтиши жараёнида рассом ярим оролга кўчиб ўтди ва у ерда 1990-йилда Қрим-татар маданият жамғармаси бошқаруви аъзоси бўлди[4].

Симферополдаги вилоят партия қўмитаси биноси ёнида қрим-татарларга уй қуриш учун ер ажратиш талаби билан пикетларда қатнашган. Чурлу 1990-йилнинг феврал ойида Перевалное қишлоғида уй қуриш ҳуқуқини олди ва бир йил ичида қурилишини якунлашга муваффақ бўлди. Шу билан бирга, у Керч кемасозлик заводининг диспансерини лойиҳалаш билан шуғулланган[5][6]. У Қрим-татар миллий галереяси (ҳозирги Қрим-татар маданий ва тарихий мероси музейи) ва Қрим-татар рассомлари уюшмаси[4][3] асосчиларидан бири.
1996-йилда Чурлу Американинг Cоунтерпарт Интернатионал[4] жамғармаси томонидан молиялаштирилган Қрим-татар килимларининг анъаналарини қайта тиклаш бўйича ишларни амалга оширди. 1997-йилда қрим-татар услубидаги сопол буюмларни бўяш устида ишлай бошлади[7]. Унинг ташаббуси билан „Чатйр-Даг“[3] ижодий гуруҳи очилди[8].
2014-йилдан — Россия Рассомлар уюшмаси аъзоси[4]. 2015-йилда Чурлунинг лойиҳасига кўра, Белогорскда масжид ва „Ак-Кая“ ресторани атрофидаги интерер ва ландшафтлар қуриб битказилди; Бахчисаройда у „Гузел“ кафесида интерер муаллифи бўлди[3]. Симферопол — Феодосия автомагистралида Мамут Чурлу[9] эскизи бўйича чебурекнинг декоратив ҳайкали ўрнатилди.
2018-йил 5-октябрда у Қрим Республикасининг халқ амалий санъати бўйича бадиий ва эксперт кенгашига киритилган[10].
Мукофотлар ва унвонлар
Адабиётлар
- Мамутова Н. Р., Алексеэва Е. Н. Сравнителний анализ творчества Мамута Чурлу и Эдварда Мунка (рус.) // Форум молодих учёних. — 2017. — Вип. 5 (9). — ИССН 2500-4050.
- Гущинская Е. Сюзане, дастархани, гобелени … // Кримский комсомолес. — 1989. — 26 август (№ 35).
Манбалар
- ↑ „Глиняные ритмы Мамута Чурлу“ (ру). фдcултуре.cом. 2021-йил 1-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ 2,0 2,1 Кашникова Л. „К юбилею художника“ (ру). Севастопольский художественный музей им. М. П. Крошицкого (2021-йил 30-март). 2021-йил 1-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 „Мамут Чурлу: 15 фактов из жизни и творчества, которые вы могли не знать“ (ру). авдет.орг (2016-йил 14-март). Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 „Мамут Чурлу: контрасты жизни на пути созидания“ (ру). Крымская республиканская универсальная научная библиотека им. И. Я. Франко (2019-йил 20-июн). 2020-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ 5,0 5,1 Яковленко Катерина. „Мамут Чурлу: «Шел 1989-й год. Я услышал звуки крымскотатарской мелодии и понял, нужно ехать в Крым»“ (ру). Ёур Арт (2020-йил 5-август). Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ Яворович Татьяна. „Мамут Чурлу — хранитель культурных традиций“ (ру). кафанеwс.cом. Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ „Яркий Крым Мамута Чурлу“ (ру). Крым.Реалии (2016-йил 10-феврал). Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ Зорина Елена. „Мамут Чурлу — крымскотатарский художник“ (ру). Крымские известия (2007). Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ Усеинова Гульнара. „Мамут Чурлу: Искусству нужны одержимые люди“ (ру). Голос Крыма (2016-йил 12-феврал). Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- ↑ „Постановление Совета министров Республики Крым от 5 октября 2018 года № 490“ (ру). рк.гов.ру.
Ҳаволалар
- Кусков Сергей. „Художник Мамут Чурлу“ (ру). арт-cритиc-кусков.cом. Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.
- Пальвелева Лиля. „"Возвращение" крымских татар“ (ру). Радио Свобода (2014-йил 5-июн). Қаралди: 2021-йил 1-сентябр.