Ziyosfera

Colchicum autumnale

Cолчиcум аутумнале, одатда кузги заъфарон, ўтлоқ заъфарони,[2] ёки яланғоч хоним сифатида танилган, ҳақиқий заъфаронга ўхшаб кетадиган заҳарли кузда гуллайдиган ўсимлик. Лекин ҳақиқий заъфарондан фарқли ўлароқ бу ўсимлик Cолчиcаcеаэ ўсимлик оиласига киради. „Яланғоч хонимлар“ номи барглардан аввал гуллар пайда бўлгани сабабли берилган[3]. „Ўтлоқ заъфарони“, „кузги заъфарон“ уммумий номларига қарамай, бу ўсимлик заъфаронга алоқадор эмас.

Cолчиcум аутумнале
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Бир уруғпаллалилар
Лилиалес
Cолчиcаcеаэ
Cолчиcум
C. аутумнале
Бинар номи
Cолчиcум аутумнале

Синонимлар
Сйнонймс лист
    • Cолчиcум cоммуне Неcк.
    • Булбоcодиум антумнале (Л.) Лапейр.
    • Cолчиcум вернале Ҳоффм.
    • Cолчиcум вернум (Реичард) Георги
    • Cолчиcум полянтҳон Кер Гаwл.
    • Cолчиcум праэcох Спенн.
    • Cолчиcум cроcифлорум Симс
    • Cолчиcум ориэнтале Фрив. эх Кунтҳ
    • Cолчиcум аутумнале вар. виридифлорум Опиз
    • Cолчиcум паннониcум Грисеб. & Сченк
    • Cолчиcум транссилваниcум Счур
    • Cолчиcум турcиcум субсп. паннониcум (Грисеб. & Сченк) Нйман
    • Cолчиcум булгариcум Велен.
    • Cолчиcум борисии Стеф.
    • Cолчиcум вранжанум Адамовиc эх Стеф.
    • Cолчиcум доэрфлери вар. ориэнтале Китанов
    • Cолчиcум дреноwскии Деген & Реч.ф. эх Китан.
    • Cолчиcум рҳодопаэум Ков.

Тур заҳарлилигига қарамай, мўтадил иқлим минтақаларида манзарали ўсимлик сифатида ўстирилади. „Нанcй Линдсай“ нави Қироллик боғдорчилик жамиятининг Боғдаги хизматлари учун мукофотига сазовор бўлди[4][5].

Тавсиф

Бу ўсимлик кўп йилик бўлиб баргларининг узунлиги 25 cм (10 ин) га етади. Гуллари ёлғиз, узунлиги 4–7 cм (2–3 ин)[6].

C. аутумнале ўз оиласининг ягона тури бўлиб, Буюк Британия ва Ирландиядан келиб чиққан[7][8]. У Португалиядан Украинагача б Европа бўйлаб ҳам учрайди ва Швеция, Европа Россияси ва Янги Зеландияда табиийлаштирилган[9].

Фармацевтикадан фойдаланиш

C. аутумнале нинг пиёзчага ўхшаш куртаклари тор терапевтик индексга эга бўлган колхицинни ўз ичига олади. Колхицин кўплаб мамлакатларда подагра ва Ўрта ер денгизи иситмасини даволаши тасдиқланган, аммо паст терапевтик индексга эга. Колхицин ўсимликчиликда полиплоид штаммларни ишлаб чиқариш учун ҳам қўлланади.

Токсиклик

Cолчиcум ўсимликлари таркибидаги колхицин туфайли заҳарли ҳисобланади[10]. Колхицин билан заҳарланиш белгилари мишякникига ўхшайди ва антидот маълум эмас.

Бу ўсимлик (ва колхисиннинг ўзи) мушуклар учун алоҳида хавф туғдиради. Ўтлоқ заъфаронининг барглари ва мевалари энг юқори даражадаги токсинларни ўз ичига олади. Лекин ўсимликнинг барча қисмлари заҳарли ҳисобланади[11].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ Линнаэус, Cарл вон. 1753. Спеcиэс Плантарум 1: 341, Cолчиcум аутумнале
  2. ↑ А Р Cлапҳам, Т Г Тутин анд Э Ф Wарбург, Флора оф тҳе Бритиш Ислес, сеcонд эдитион, 1962, п 982
  3. ↑ Гажиc. 1977. Гласник природнауčког мусежа у Београду, Серижа Б, Биолоаке науке Науке 32: 8. Cолчиcум аутумнале
  4. ↑ „РҲС Плантфиндер - Cолчиcум аутумнале 'Нанcй Линдсай'“. Қаралди: 12-январ 2018-йил.
  5. ↑ „АГМ Планц - Орнаментал“. Роял Ҳортиcултурал Соcиэтй (2017-йил июл). Қаралди: 24-январ 2018-йил.
  6. ↑ Бламей, М.. Wилд флоwерс оф Бритаин анд Иреланд: Тҳе Cомплете Гуиде то тҳе Бритиш анд Ириш Флора.. Лондон: А & C Блаcк, 2003. ИСБН 978-1408179505. 
  7. ↑ Cливе Стаcе, Неw Флора оф тҳе Бритиш Ислес 3рд эдитион 1991, п 855
  8. ↑ Парнелл, Ж. анд Cуртис, Т. 2012. Wебб’с Ан Ириш Флора. Cорк Университй Пресс. ИСБН 978-185918-4783
  9. ↑ „Кеw Wорлд Чеcклист оф Селеcтед Плант Фамилиэс, Cолчиcум аутумнале“. 2016-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 29-октябр.
  10. ↑ „Подлесек усоден за две осеби“. 24ур.cом (6-апрел 2018-йил). Қаралди: 6-апрел 2018-йил.
  11. ↑ „Меадоw Саффрон Поисонинг ин Cац“. wагwалкинг.cом. Қаралди: 24-апрел 2018-йил. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi