Коллаж романи атамаси турли ёзувчи ва китобхонлар томонидан уч хил роман турини ифодалаш учун қўлланади: 1) график романга яқин, бироқ ундан аввал пайдо бўлган рассом китоби шакли; 2) турли хил оригинал ёзув услубларини ёнма-ён қўядиган ва «коллаж» тушунчасига мажозий ма’нода яқинлашадиган адабий роман; 3) топилган матнларни ўз ичига оладиган ва бошқа оригинал ёзув услубларини ҳам бирлаштириши мумкин бўлган, коллажни бевосита қўллайдиган роман.[1]

Биринчи турда турли нашрлардан олинган тасвирлар муайян мавзу ёки сюжет асосида бирлаштирилиб, коллаж қилинади. Бунда воқеалар кетма-кетлиги албатта чизиқли бўлиши шарт эмас. Иккинчи турда битта муаллиф томонидан ёзилган турли услуб ва шаклдаги матнлар жуда парчаланган ҳикояга бирлаштирилади; бунда бошқа манбалардан олинган матнлардан фойдаланилмайди. Учинчи турда эса матн кўпинча бир нечта манбадан танлаб олинади; асар тўлиқ равишда топилган матнлардан ташкил топиши ва муаллифнинг ўз сўзларини умуман ўз ичига олмаслиги ҳам мумкин.[2]

Сюрреалистик коллаж романлари

Атамани айнан ким биринчи бўлиб қўллагани нома’лум бўлса-да, одатда дадаист ва сюрреалист рассом Макс Эрнст коллаж романининг ихтирочиси деб ҳисобланади. У ХИХ асрга оид гравюраларни кесиб, бир-бирига ёпиштириш орқали янги тасвирлар яратган.[2] Унинг асарлари қаторига Лес Малҳеурс дес иммортелс (1922), Ла Фемме 100 Тêтес (1929), Рêве д'уне петите филле... (1930) ва Уне Семаине де Бонтé (1933–1934) киради. Лес Малҳеурс дес иммортелс асарининг матни Пол Элуард томонидан ёзилган.

Георгес Ҳугнет Ле септиèме фаcе ду дé (1936) коллаж романининг муаллифидир.[3]

Адабий коллаж романининг икки тури

ХХИ асрда адабий коллаж романларининг етакчи назариётчилари Жонатҳан Летҳем ва Давид Шиэлдс ҳисобланади. Уларнинг Тҳе Эcстасй оф Инфлуэнcе (2007) ва Реалитй Ҳунгер (2010) номли эсселари муаллифлик ҳуқуқи, оригиналлик ва илҳом масалаларини бадиий ҳамда ҳужжатли адабиёт оламидаги мунозараларга олиб кирди. Улар коллажни адабий шакл сифатида ҳам оммалаштирдилар, бироқ «коллаж романи» атамасини кескин фарқли ма’ноларда ишлатадилар.

Летҳем Тҳе Эcстасй оф Инфлуэнcе эссесида «коллаж романи» атамасидан Эдуардо Паолоззининг Кех асарини тасвирлаш учун фойдаланади. Бу асар бутунлай турли манбалардан топилган матнлардан тузилган бўлиб, жиноят романлари ва газета парчаларидан йиғилган.[4]

Шиэлдс эса Реалитй Ҳунгер асарининг коллаж романларига бағишланган бобида бу атамани Рената Адлернинг Спеэдбоат романига нисбатан қўллайди. Ушбу асар турли оригинал ёзув услубларини бирлаштирувчи, парчаланган ҳикоядан иборат. Шиэлдснинг фикрича, Спеэдбоат кескин ва тез-тез ўзгариб турадиган оҳанг, услуб ва овозлар орқали ўқувчини ўзига тортади.[5] Шу ма’нода Шиэлдс «коллаж романи» деганда топилган матнларни ўз ичига олмайдиган, бироқ парчаланган тузилишга эга матнни назарда тутади. Бошқа эсселарида эса Шиэлдс «коллаж» атамасидан оригинал ва топилган матнларни бирлаштирувчи асарларни ифодалаш учун фойдаланади.[6]

Шунингдек қаранг

Коллаж

Cут-уп техникаси

Манбалар

  1. ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда урл= параметрини белгилашингиз керак. (2020-йил 5-ноябр).
  2. ↑ 2,0 2,1 Тҳе Роутледге Cомпанион то Эхпериментал Литературе. Роутледге, 26 Жулй 2012. ИСБН 9781136301759. 
  3. ↑ Cран, Рона. Cоллаге ин Тwентиэтҳ-Cентурй Арт, Литературе, анд Cултуре: Жосепҳ Cорнелл, Wиллиам Бурроугҳс, Франк О'Ҳара, анд Боб Дйлан. Ашгате, 2014 — 23-бет. 
  4. ↑ Летҳем, Жонатҳан (Фебруарй 2007). „Тҳе Эcстасй оф Инфлуэнcе“. Ҳарпер'с Магазине.
  5. ↑ Шиэлдс, Давид. Реалитй Ҳунгер. Кнопф Доубледай Публишинг, 23 Фебруарй 2010. ИСБН 9780307593238. 
  6. ↑ {{Веб манбаси}} андозасидан фойдаланишда урл= параметрини белгилашингиз керак. .

Ташқи ҳаволалар

Жоҳаннесбург Арт Галлерй — Макс Эрнстнинг график асарлари