DAVINCI
ДАВИНCИ (тўлиқ номи: Деэп Атмоспҳере Венера Эхпигатион оф Нобле гасес, Чемистрй, анд Имагинг) Венера сайёрасига орбитал ва атмосфера зонд учун режалаштирилган миссиядир. Венерани ҳам ўрганадиган ВЕРИТАС миссияси билан биргаликда у НАСА томонидан 2021-йил 2-июн куни кашфиёт дастурининг бир қисми сифатида танланди[1][2][3].
ДАВИНCИ Венерага ҳам орбитал, ҳам тушувчи зондни юборади[4]. Орбитер Венерани юқоридан бир нечта тўлқин узунликларида тасвирлайди, тушиш зонди эса Венера атмосферасининг кимёвий таркибини ўрганади ва тушиш пайтида фотосуратлар олади[5][6]. ДАВИНCИ зонди Венера атмосфераси бўйлаб саёҳат қилади, атмосферадан намуна олади ва ўлчовларни ер юзасига қайтаради. Ушбу ўлчовлар атмосферанинг келиб чиқишини, унинг қандай ривожланганлигини ва Ер ва Марс атмосферасидан қандай ва нима учун фарқ қилишини тушуниш учун муҳимдир. ДАВИНCИ томонидан олиб борилган ўлчовлар Венерадаги сувнинг мумкин бўлган тарихини ва ўрганилмаган қуйи атмосферада ишлайдиган кимёвий жараёнларни ўрганади. Ер юзасига етиб боргунга қадар ДАВИНCИ зонди 1982-йилда Совет Венера 14 қўнганидан кейин сайёра юзасининг биринчи суратларини қайтарган ҳолда, сайёранинг тизмали ерларининг („тессераэ“) юқори аниқликдаги суратларини олади. Шунингдек, у сайёранинг келиб чиқиши, тектоник ва об-ҳаво тарихини ўрганиш учун маълумотларни тўплайди.
Таклифни ишлаб чиқиш
ДАВИНCИ 2015-йилда НАСА кашфиёт дастурининг 13-миссияси бўлиш учун юборилган ўнлаб таклифлардан бири эди. НАСАнинг 13-сонли кашфиёт миссияси учун режалаштирилган бюджети 450 миллион АҚШ долларини ташкил этди. 2015-йил 30-сентабрда ДАВИНCИ бешта финалчидан бири сифатида танланди[7]. 2017-йил 4-январда иккита рақобатдош таклифлар, Псйче ДАВИНCИни мағлуб этиб, мос равишда 13 ва 14-чи Дисcоверй миссиялари сифатида танланди[8]
ДАВИНCИ ДАВИНCИ+ сифатида қайта кўриб чиқилди ва яна 2019-йилда Дисcоверй дастурига таклиф қилинди[9] ва 2020-йил 13-февралда А босқичини молиялаштириш учун танланди[4][10]. Унинг консепциясини ўрганиш ҳисоботи 2020-йил ноябр ойида тақдим этилган. 2021-йил июн ойида НАСА ДАВИНCИ+ ни Дисcоверй синфидаги навбатдаги миссиялардан бири сифатида танлади[1][11]. Миссия номи танлангандан кейин ДАВИНCИ+ дан ДАВИНCИ га ўзгартирилди.
ДАВИНCИ бош тадқиқотчиси НАСАнинг Годдард космик парвозлар маркази ходими Жамес Б.Гарвин ва бош терговчилар ўринбосари Степҳаниэ Геттй ва Гиада Арней, иккаласи ҳам НАСАнинг Годдард космик парвозлар марказидан[12] эди.
Худди шу вақт оралиғида Венеранинг сирт хусусиятларини радар ёрдамида хариталаш, унинг тарихини ёритиш, плиталар ва вулканизм эҳтимолини баҳолаш ва сайёра қандай ривожланганлигини тушуниш учун алоҳида миссия — ВЕРИТАС амалга оширилади[13].
Мақсадлар
Масофадан зондлаш кузатувларига қаратилган Венерага бешта орбитал миссияси (Венера 15, Венера 16, Магеллан, Венера Экспресс ва Акацуки) сўнг, ДАВИНCИ 1985-йилда Совет ВеГа зондларидан кейин Венера атмосферасига кирган биринчи зонд бўлади[14] ва 1978-йилда Пионеэр Венус Мултипробе миссиясидан кейин НАСА томонидан биринчи атмосфера зонд бўлди. ДАВИНCИ атмосфера массасининг пастки учдан икки қисмида тўғридан-тўғри ўлчовларни амалга оширади.
ДАВИНCИ олимлари Венера атмосфераси қандай шакллангани ва вақт ўтиши билан ўзгаргани, жумладан, сайёрада бир пайтлар мавжуд бўлган деб ҳисобланган сув билан нима содир бўлганини ўрганади. Топилмалар олимларга Венера ва Ер етуклик чоғида нима учун турли йўлларни босиб ўтганини тушунишга ёрдам беради ва тош экзосайёраларни ўрганиш учун яна бир таққослаш нуқтасини беради.
ДАВИНCИ атмосферани ин ситу ўлчашлари Венеранинг атмосфера таркибига оид кўплаб саволларга жавоб беради, чунки ҳозирда Миллий тадқиқот кенгаши Сайёравий фанлар ўн йиллик тадқиқотининг Венера Ин Ситу Эхплорер (ВИСЕ) учун ишлаб чиқилган.
Тушилиш зонди Венера юзасига тушганидан кейин ишлашга мўлжалланмаган. Аммо, у соатига 25 миля тезликда (секундига 12 метр) зарбадан омон қолиши эҳтимоли бор. Бундай ҳолда, унинг асбоблари идеал шароитда 17-18 дақиқагача ишлашни давом эттириши мумкин[15].
Мақсадлар
- Венера атмосферасининг келиб чиқишини, унинг қандай ривожланганлигини ва унинг Ер ва Марс атмосфераларидан қандай ва нима учун фарқ қилишини тушуниш.
- Венеранинг ўтмишдаги океан эҳтимолини ва қуйи Венера атмосферасидаги кимёвий жараёнларни ўрганиш.
- Венеранинг геологик хусусиятларининг (тессераларининг) юқори аниқликдаги расмларини олиш, бу Венеранинг плиталар тектоникасига эга ёки йўқлигини баҳолашга ёрдам беради ва ер сайёралари қандай шаклланганлигини яхшироқ тушунишга ёрдам беради.
Илмий юк

ДАВИНCИ НАСА декадал илм-фанига юқори даражадаги устувор газлар, из газлари ва уларнинг изотопларини, шунингдек, Венерадаги ҳарорат, босим, шамоллар ва тасвирларни йўналтириш учун мўлжалланган.
Тушаётган зонд асбоблари
Тушаётган зондда ДАВИНCИ Венера Аналитик Лабораторияси (ВАЛ) асбоблари зонднинг тушиши давомида, айниқса, юқори булутларда ва ўрганилмаган ер юзасига яқин муҳитда юқори аниқликдаги синергетик ўлчовларни таъминлайди. ВАЛ дизайни Марс атмосферасининг кимёвий ва изотопик таркибини ўлчаган ва Марсда органик моддаларнинг биринчи аниқ далилларини топган Cуриоситй роверидаги Марсдаги намуналарни таҳлил қилиш (САМ) асбобига асосланган[16]. ДАВИНCИ тўртта илмий асбобга эга:[17]
Венера масса спектрометри (ВМС)

НАСАнинг Годдард космик парвозлар маркази (ГСФC) томонидан қурилиши таклиф қилинган ВМС Венерадаги асил ва из газларининг биринчи кенг қамровли ин ситу тадқиқотларини таъминлайди ва Венера атмосферасида янги газ турларини кашф қилиш имкониятига эга. ВМС Cуриоситй тўрт кутупли масса спектрометрига (ҚМС) ўхшайди[18].
Венера созланиши лазер спектрометри (ВТЛС)
НАСА нинг Жет Пропулсион Лабораторй (ЖПЛ) томонидан қурилиши таклиф қилинган ВТЛС Венерадаги мақсадли из газлари ва тегишли изотоп нисбатларининг биринчи юқори сезгир ин ситу ўлчовларини таъминлайди, бу юқори булутлар ва сирт яқинидаги кимёвий жараёнлар ҳақидаги асосий фан саволларига жавоб беради. ВТЛС Cуриоситй созланиши лазер спектрометрига (ТЛС) ўхшайди.
Венера атмосфера тузилишини ўрганиш (ВАСИ)
ГСФC томонидан парвозда исботланган сенсорлар ёрдамида қурилиши таклиф қилинган ва мос равишда Амалий физика лабораторияси ва ЖПЛдан Ралпҳ Лоренз ва Даве Аткинсон бошчилигидаги ВАСИ Венера атмосферасининг тузилиши ва динамикасини кириш ва тушиш пайтида ўлчашни таъминлайди, бу эса контекстни таъминлайди, кимёвий ўлчовлар ва зонднинг тушишини қайта тиклаш имконини беради[19].
Венера тушишини тасвирловчи (ВенДИ)
Малин Спаcе Сcиэнcе Сйстемс (МССС) томонидан қуриладиган ВенДИ тессера ерининг тушиш жойидаги юқори контрастли тасвирларини тақдим этади. ВенДИ Cуриоситй Маст Cамера (Мастcам), Марс Десcент Имагер (МарДИ) ва Марс Ҳанд Ленс Имагер (МАҲЛИ) га ўхшайди.
Орбитал асбоблар
Орбитада кўп спектрли камера сайёрани УВ ва 1 микронли Неар ИР диапазонида тасвирлайди, кенг майдонли камера эса глобал қамровни таъминлайди. Суратга олиш зондни жойлаштиришдан олдин Венеранинг иккита парвози давомида амалга оширилади, сўнгра тушиш зондини тўлдириш учун орбитал масофадан зондлаш босқичи амалга оширилади[4].
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Поттер. „НАСА Селеcц 2 Миссионс то Студй "Лост Ҳабитабле" Wорлд оф Венус“. НАСА (2021-йил 2-июн). Қаралди: 2-июн 2021-йил.
- ↑ Чанг, Кеннетҳ. „Неw НАСА Миссионс Wилл Студй Венус, а Wорлд Оверлоокед фор Деcадес - Оне оф тҳе спаcеcрафт wилл пробе тҳе ҳеллиш планет'с cлоудс, wҳич cоулд потентиаллй ҳелп сеттле тҳе дебате овер wҳетҳер тҳей аре ҳабитабле бй флоатинг миcробес.“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (2-июн 2021-йил). Қаралди: 2-июн 2021-йил.
- ↑ Роулетте. „НАСА wилл сенд тwо миссионс то Венус фор тҳе фирст тиме ин овер 30 еарс“. Тҳе Верге (2-июн 2021-йил). Қаралди: 2-июн 2021-йил.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Гарвин, Жамес (2020). "ДАВИНCИ+: Деэп Атмоспҳере оф Венус Инвестигатион оф Нобле Гасес, Чемистрй, анд Имагинг, Плус". 51ст Лунар анд Планетарй Сcиэнcе Cонференcе. ҳттпс://www.ҳоу.усра.эду/меэтингс/лпсc2020/пдф/2599.пдф. Қаралди: 7-июн 2021-йил.
- ↑ Броwн, Дwайне C.; Cантилло, Лауриэ. „НАСА Селеcц Инвестигатионс фор Футуре Кей Планетарй Миссион“. НАСА Неwс (30-сентабр 2015-йил). Қаралди: 1-октабр 2015-йил.
- ↑ „НАСА анноунcес фиве Дисcоверй пропосалс селеcтед фор фуртҳер студй“. Тҳе Планетарй Соcиэтй (1-октабр 2015-йил). Қаралди: 1-октабр 2015-йил.
- ↑ „Смалл Бодиэс Доминате НАСА'с Латест Дисcоверй Cомпетитион“ (инглизча). СпаcеНеwс.cом. Қаралди: 4-март 2016-йил.
- ↑ „НАСА Селеcц Тwо Миссионс то Эхплоре тҳе Эарлй Солар Сйстем“ (4-январ 2017-йил). Қаралди: 4-январ 2017-йил.
- ↑ Ҳалл, Шаннон (12 Жуне 2019).
- ↑ Броwн, Катҳерине. „НАСА Селеcц 4 Поссибле Миссионс то Студй Сеcрец оф тҳе Солар Сйстем“. НАСА (13-феврал 2020-йил).
- ↑ „Дисcоверй 2019 Анноунcемент оф Оппортунитй“. НАСА Солиcитатион анд Пропосал Интегратед Ревиэw анд Эвалуатион Сйстем. НАСА.
- ↑ „Жамес "Жим" Бриан Гарвин“. НАСА. Қаралди: 7-феврал 2021-йил.
- ↑ Стриcкланд, Ашлей. „НАСА Венус миссионс: ДАВИНCИ анд ВЕРИТАС wилл унcовер тҳе сеcрец оф Эартҳ'с тwин“. CНН. Қаралди: 3-июн 2021-йил.
- ↑ „Тҳе ДАВИНCИ спаcеcрафт“. пҳйс.орг. Қаралди: 4-март 2016-йил.
- ↑ Адкинс. „ДАВИНCИ Миссион То Таке тҳе Плунге Тҳроугҳ Массиве Атмоспҳере оф Венус“. НАСА (2-июн 2022-йил). Қаралди: 13-июл 2022-йил.
- ↑ Стеигерwалд. „НАСА Годдард Инструмент'с Фирст Детеcтион оф Органиc Маттер он Марс“. НАСА. Қаралди: 4-март 2016-йил.
- ↑ Глазе. „ДАВИНCИ: ДЕЭП АТМОСПҲЕРЕ ВЕНУС ИНВЕСТИГАТИОН ОФ НОБЛЕ ГАСЕС, CҲЕМИСТРЙ, АНД ИМАГИНГ.“. Университиэс Спаcе Ресеарч Ассоcиатион. Қаралди: 15-май 2021-йил.
- ↑ Стеигерwалд. „Тҳе бриэфcасе-сизед чемистрй лаб ҳеадед то Венус“. НАСА (19-август 2021-йил). Қаралди: 16-март 2022-йил.
- ↑ Глазе. „ДАВИНCИ: Деэп Атмоспҳере Венус Инвестигатион оф Нобле гасес, Чемистрй, анд Имагинг“. НАСА Течниcал Репорц Сервер. НАСА. 2021-йил 15-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-май 2021-йил.
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (Апрел 2024) |