Dabih
Дабиҳ (β Cап,β Cаприcорни, Бета Тоғтака) — Тоғтака юлдуз туркумидаги бир нечта юлдуз тизими. Араб тилидан таржима қилинганда Дабиҳ номи қассоб деган маънони англатади, арабча накшатра саъд ад-дабиҳ — „кесувчининг бахти“ (қассоб, қурбонлик) сўзидан келиб чиққан. Эклиптика яқинида жойлашган Дабиҳ ой ва вақти-вақти билан сайёралар билан қопланиши мумкин[1][2].
Визуал қўшалоқ тизим
Ёрқинроқ компонент β¹ Тоғтаканинг аниқ катталиги +3,05 м, заифроқ компонент β² Тоғтаканинг аниқ катталиги +6,09 м. Улар бир-биридан 3,5 бурчак масофаси ва камида 21 000 дақиқаси билан ажралиб туради (0,34 ёруғлик йили).Улар бир-биридан 3,5 ёй дақиқаси ва камида 21 000 АУ бурчак масофаси билан ажралиб туради (0,34 ёруғлик йили). β² Тоғтакаси асосий юлдуз атрофида тўлиқ айланиш учун тахминан 700 000 йил талаб қилади. Компонентларнинг ҳар бири ҳам бир нечта тизимдир. Тизимнинг мураккаблиги туфайли бир нечта тизимнинг мавжудлиги учун бир нечта схемалар таклиф қилинди. Энг кенг тарқалган „кўп тизимлар каталоги“да келтирилган[3][4].
β¹ Тоғтака
β¹ Тоғтака энг мураккаб тизим, Спектрал тадқиқотлар, агар тўғри талқин қилинса, тизим камида учта компонентдан иборат эканлигини кўрсатади. Улар орасида доминант β Тоғтака Аа ҳисобланади: кўринадиган катталиги +3,08 м бўлиб, у К спектрал типидаги тўқ сариқ ёрқин гигантдир. Унинг ҳамроҳи β Тоғтака Аб — Б спектрли синфининг асосий кетма-кетлиги юлдузи-кўринадиган қийматга эга + 7,20 м. Улар бир-биридан 0,05 ёй секунд (5 АУ) бурчак масофаси билан ажратилган ва орбитал даври 3,77-йил[5].
β Тоғтака Аа сирт ҳарорати 4900 К, диаметри қуёшникидан 35 марта ва ёрқинлиги қуёшникидан 600 марта катта. β Тоғтака Аб нинг яна бир кўринмас сунъий йўлдоши — β Тоғтака Аc мавжуд бўлиб, у атрофида 8,7 кунлик давр билан айланади. βТоғтака Аа ҳам кичик сунъий йўлдошга эга, деб ишониш учун асос бор[6][7].
β² Тоғтака
β² Тоғтака заифроқ компоненти бўлиб оддийроқ ва кўпроқ ўрганилган. Бу қўш юлдуз бўлиб, унинг ёрқинроқ компоненти β Тоғтака Б кўринадиган катталиги +6,1 м бўлиб, А спектрал туридаги оқ гигант бўлиб, Қуёшдан 40 марта ёрқинроқ порлайди. β Тоғтака Б жуда ғайриоддий, чунки атмосферада ғайритабиий даражада катта миқдордаги симоб ва марганец топилган.Бундан ташқари, ундан 3 ёй сония узоқликда жойлашган β Тоғтака C йўлдоши бор[8][9].
Мумкин компонентлар
β¹ Тоғтака Джон Гершел томонидан икки юлдуз очилди. Улар 112 бурчак сониясида β¹ Тоғтакалардан ажралиб туради ва улар оптик жиҳатдан иккиланганми ёки β Тоғтака тизимига тегишлими, аниқ эмас. Шунга қарамай, баъзан улар Д ва Э β Тоғтака билан белгиланади[10].
Манбалар
- ↑ Дуcати Ж. Р. Cаталогуэ оф Стеллар Пҳотометрй ин Жоҳнсон'с 11-cолор сйстем (англ.) — 2002. — Вол. 2237.
- ↑ Гинестет Н., Cарқуиллат Ж. М. Спеcтрал Cлассифиcатион оф тҳе Ҳот Cомпоненц оф а Ларге Сампле оф Старс wитҳ Cомпосите Спеcтра, анд Имплиcатион фор тҳе Абсолуте Магнитудес оф тҳе Cоол Супергиант Cомпоненц (англ.) // Тҳе Астропҳйсиcал Жоурнал: Супплемент Сериэс — Америcан Астрономиcал Соcиэтй, 2002. — Вол. 143, Исс. 2. — П. 513–537. — ИССН 0067-0049; 1538-4365 — дои:10.1086/342942
- ↑ Колева М., Ваздекис А. Стеллар популатион моделс ин тҳе УВ. И. Чараcтерисатион оф тҳе Неw Генератион Стеллар Либрарй (англ.) // Астрон. Астропҳйс. / Т. Форвеилле — ЭДП Сcиэнcес, 2012. — Вол. 538. — П. А143. — ИССН 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — дои:10.1051/0004-6361/201118065 — арХив:1111.5449
- ↑ Бернаccа П. Л., Перинотто М. А cаталогуэ оф стеллар ротатионал велоcитиэс: И. Маин сеқуэнcе сингле старс. ИИ. Маин сеқуэнcе спеcтросcопиc бинариэс анд эcлипсинг сйстемс. (англ.) — 1970. — Вол. 239. — П. 1.
- ↑ Токовинин, А. А. МСC - а cаталогуэ оф пҳйсиcал мултипле старс // А&АС. — 1997. — Т. 124. — С. 75—84. — ДОИ:10.1051/аас:1997181.
- ↑ „Дабиҳ (Жим Калер, Старс)“ (деадлинк). 2006-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. (англ.)
- ↑ Уэсуги А., Фукуда И. Cаталогуэ оф ротатионал велоcитиэс оф тҳе старс (англ.) — 1970. — Вол. 189.
- ↑ Ҳоук Н., Смитҳ-Мооре М. Cаталогуэ оф тwо-дименсионал спеcтрал тйпес фор тҳе ҲД старс (англ.) — 1988. — Вол. 4.
- ↑ Баилей Ж. Д., Ландстреэт Ж. Д., Ландстреэт Ж. Абунданcес детерминед усинг Си ии анд Си иии ин Б-тйпе старс: эвиденcе фор стратифиcатион (англ.) // Астрон. Астропҳйс. / Т. Форвеилле — ЭДП Сcиэнcес, 2013. — Вол. 551. — П. А30. — ИССН 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846 — дои:10.1051/0004-6361/201220671 — арХив:1301.3050
- ↑ Смитҳ К. C., Дwорецкй М. М. Элементал абунданcес ин нормал лате-Б анд ҲгМн старс фром cо-аддед ИУЭ спеcтра. И. Ирон-пеак элеменц (англ.) // Астрон. Астропҳйс. / Т. Форвеилле — ЭДП Сcиэнcес, 1993. — Вол. 274. — П. 335–355. — ИССН 0004-6361; 0365-0138; 1432-0746; 1286-4846