Dahbed

Даҳбед
шаҳарча
39.762191°0′0″Н 66.915784°0′0″Э
Мамлакат	Ўзбекистон
Вилоят	Самарқанд
Шаҳар	Оқдарё
Расмий тил(лар)и	ўзбек
Даҳбед

Даҳбед – Ўзбекистон Республикаси Самарқанд вилояти Оқдарё туманидаги шаҳарча (1978-йилдан). Даҳбед Миёнқолнинг шарқида, Оқдарёнинг чап соҳилида жойлашган. Даҳбед номи форс. даҳ – ўн, бед – тол дан деб талқин қилинади. Даҳбед яқин темир йўл стансияси – Зарафшондан 9 км. Аҳолиси 7400 киши (2000). Пахта қабул қилиш пункти, МТП, хусусий тикувчилик корхонаси, механизациялашган кўчма қурилиш корхонаси бор. Даҳбедни Катта Ўзбекистон тракти кесиб ўтган. Даҳбедда тарихий обидалардан Махдуми Аъзам мажмуаси (ХВИ аср; 1996—1998-йилларда таъмирланган) сақланган. 3 умумий таълим мактаби, Самарқанд механика иқтисодиёт коллежи, касб-ҳунар мактаби, 2 кутубхона, маданият маркази мавжуд.

Тарихи

Шайбонийхон ҳукмронлиги (1500-1510) даврида Даҳбед номи илк бор Офаринкент туманидаги қишлоқ сифатида тилга олинади. Даҳбеднинг пайдо бўлиши ХВИ асрнинг биринчи ярмида Фарғона водийсининг Косонсой шаҳрида яшаган Сайид Аҳмад Жалолиддин Косонийнинг (1461–1542) номи билан боғлиқ. Жалолиддин Косоний Самарқанд ҳукмдорларидан бўлган шайбоний Жонибек Султоннинг таклифига кўра Миёнқолга кўчиб ўтади. Косоний бу ҳудудда дастлаб ўн дона тол эккан. Натижада у зот яшаган мавзе „Даҳбед“ (форсчадан таржима қилганда „ўнта тол“ дегани) номи билан атала бошлаган. Фарғона водийсининг Косон қишлоғидан шайх Маҳдуми Аъзамнинг Даҳбедга кўчиб келиши билан ушбу жой машҳур бўлиб кетади. Маҳдуми Аъзамнинг қабри ҳам Даҳбедда бўлиб, кейинчалик Самарқанд ҳокими Ялангтўш Баҳодир Маҳдуми Аъзам қабри яқинида хонақоҳ қурдирган. Манғитлар ҳукмронлиги даврида пишиқ ғиштдан масжид ва дарсхонадан иборат 34 ҳужрали мадраса барпо этилган. Шайбонийлар даврида Даҳбеднинг бир неча дарвозаси бўлган. Мавзе девор билан ўралган ва улар орасида Жуқ мозори номли дарвоза машҳур эди. Даҳбеднинг шимолий томонида жойлашган бу дарвозага яқин жойда Сафедук қишлоғи бўлган. Қишлоқни кейинчалик дарё ювиб кетган. Қишлоқда шайх Хўжа Ис’ҳоқнинг қабри ва хонақоси бўлган. Мозорни Оқдарё сувлари ювиб кетиши хавфи туғилгач, Хўжа Ис’ҳоқнинг мозори Боғи Баландга кўчирилган. Шайбонийлар, аштархонийлар, манғитлар ҳукмронлиги даврида атрофдаги ерлар Кичик Сўғд деб ҳам аталган, унинг маркази Даҳбед бўлган. Манбаларга кўра, ХИХ асрда Даҳбед ва унинг атрофида 1206 та хонадон ва 45 та масжид бўлган. Даҳбед кичик бўлишига қарамай, ХВИ асрда Маҳдуми Аъзамиён бошчилик қилган сўфийлик – нақшбандиянинг маркази ҳисобланган.

Даҳбед ўз тарихида жуда кўп турли хил воқеаларни бошдан кечирган. Масалан, Аштархоний Абдулазизхон даврида (1645—1680) қўзғолончиларнинг маркази бўлган. 1892—1893-йилларда Даҳбед қишлоғида Сартарош, Шахоб, Сафедук, Тонготар, Ачидоқар, Ойнақўрғон, Бештут, Каттақўрғон, Хонақоҳ, Темирчи, Каттасолин, Қози, Кичиксолин, Кичикқўрғонча, Бозоржой, Деҳқон, Сўфи каби гузарлар бўлган. Ҳозирги кунда Даҳбед қишлоғида Улуғбек, Навоий 1, Навоий 2, Ибн Сино маҳаллалари мавжуд.