Damashk
Дамашқ (/ˈдæмəск/; арабча: دمشق) – ипак, жун, зиг'ир, пахта ёки синтетик толалардан ясалган, то'қув билан ҳосил қилинган нақшли мато ҳисобланади, қайта тикланадиган нақшли матодир. Дамаслар бир ҳалқали ип ва битта то'қилган ипдан, одатда, о'ралган юзли атлас то'қувда ва замин юзли то'қилган ёки сатен то'қувда то'қилади. То'қилган дамаскларга то'қилган замин ёки нақш киради[1][2].
Тарих
Дамашк ишлаб чиқариш Византия ва О'рта Шарқнинг илк о'рта асрлардаги то'қув марказларининг энг асоси бешта то'қув техникасидан бири бо'лган.Қолганлари таббй, думалоқ, лампа[3]. Кундалик ко'чманчи халқлар бу то'қув ускунасидан кенг фойдаланишган.Бу то'қув машинаси тури, одатда, гиламчилик каби аёллар касби сифатида ишлатилган. Аёллар яйлов ҳайвонларидан хом ашё ва резаворлар, ҳашаротлар ёки о'тлар каби маҳаллий флорадан бо'ёқларни йиг'ишарди. Ҳар бир аёл о'з этник гуруҳига ва ҳатто о'зига хос бо'лган махсус нақш кетма-кетлигини ва ранглардан фойдаланишни яратади. Бу усуллар ко'пинча онадан қизга ҳам о'тади[4].
Хитойда жуда мураккаб нақшли дамаскларни тўқиш учун кўп сонли то'қмоқли дастгоҳлар ишлаб чиқилган[5]. Хитойликлар Танг сулоласи даврида (618-907) дамаск ишлаб чиқарган бо'лиши мумкин[6]. Дамашклар о'з номини Дамашқ шаҳридан олган - о'ша даврда савдо ( ипак ё'лининг бир қисми сифатида) ва ишлаб чиқаришда фаол бо'лган йирик шаҳар[7]. Дамасклар 9-асрдан кейин Исломий Испаниядан ташқарида камайган, аммо 13-асрда ба'зи жойларда қайта тикланган[3].
Дамаск со'зи биринчи марта Г'арбий Европа тилидаги ёзувларда асосан 14-аср о'рталарида франсуз тилида пайдо бо'лган[8]. 14-асрга келиб, Италияда дамасклар чизилган то'қув дастгоҳларида иаҳлана бошланди. 14—16-асрларда кўпчилик дамасклар бир рангда тўқилган, зерикарли заминга ялтироқ қо'шилган атлас нақшли бо'лган. Икки рангли дамаскалар бир-бирига қарама-қарши рангдаги о'ралган ва то'қилган, полихром дамаскаларда эса олтин ва бошқа металл иплар ёки қо'шимча то'қмоқлар сифатида қо'шимча ранглар қо'шилган. О'рта асрда то'қилгам дамасклари одатда ипакдан то'қилган, аммо то'қувчилар жун ва зиг'ир дамаскларини то'қишган[2].
19-асрда перфокарталар тизими билан автоматлаштирилган жаккард то'қув машиналари ихтиро қилиниши дамаск то'қишни тез ва арзонлаштирди[5].
Замонавий фойдаланиш
Ҳозирги замонавий дамасклар компютерлаштирилган жаккардли дастгоҳларда то'қилади[1]. Дамасклар одатда ипак, зиг'ир ёки сун'ий толалардан бо'лган монохроматик (бир рангли) то'қувларда ишлаб чиқарилади ва гуллар, мевалар ва бошқа суратли нақшлар мавжуд. Атлас билан тўқилган ҳалқа ва тўқилган ипларнинг узун сузгичлари матода юмшоқ ёрқинликларни акс эттиради, улар кузатувчининг ҳолатига қараб ёруғликни турлича акс эттиради. Дамаск то'қувлари ко'пинча стол чойшаблари ва мебел матоларида пайдо бо'лади, лекин улар кийим учун ҳам ишлатилади[5]. Дамаск то'қув машинаси о'зининг ко'п қирралилиги ва юқори сифатли қопламаси туфайли бутун мода оламида кенг қўлланади. Дамаск одатда о'рта ва юқори сифатли кийимлар учун то'қилади, я'ни ёрлиқ юқори аниқлик ва "қиммат" эканлигини англатиб туради.
Дамаскда рендерлаш
Расмли дамаскларни то'қиш,дамаскларга расм чизиш - бу аниқ мураккаб техникага асосланган жараён ҳисобланади. Турли хил расмларни масалан қуш ёки шох новдалар расми, кенглиги 5 смдан ко'п бо'лмаслик шарти билан миллиметрик қог'озга чизилади. Ва шакли ҳар 5смдан такрорланади. Бу нақшлар 400 илгакли дастгоҳда то'қилганда ёки шаклнинг кенглиги ҳар 20 смга тенг бо'лган ҳолатда.Чизма жаккард дастгоҳи деб аталадиган дастгоҳнинг юқори қисмидаги картонга қўлланади ва унинг иаҳ жараёни илгаклар билан бог'ланган тарзда ҳаракатланади ва энг муҳими, квадрат сантиметрни эгаллаган тешиклар сонини тог'ри билишдир. То'қимачилик дастгоҳи айлантирилганда, оддий иплар о'тказилган моки одатдагидек барча турдаги иплар орасидан о'тади. Олтин иплар учун ихтисослаштирилган мокига келсак. Унинг о'тиши илгакларни тешиклар сонига қараб ко'тарилади ва шунга о'хшаш шакл тугагунга қадар иш давом этади ва кейин шакл такрорланганда худди шундай иш такрорланади. Бу чизмалар қо'лда ишланадиган махсус мослама илгаклари билан то'қилади.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ 1,0 1,1 Кадолпҳ, Сара Ж., эд.: Техтилес, 10тҳ эдитион, Пеарсон/Прентиcе-Ҳалл, 2007, ИСБН 0-13-118769-4, п. 251
- ↑ 2,0 2,1 Моннас, Лиса. Мерчанц, Принcес анд Паинтерс: Силк Фабриcс ин Италиан анд Нортҳерн Паинтингс 1300–1550. Неw Ҳавен, Яле Университй Пресс, 2008, пп. 295–299
- ↑ 3,0 3,1 Женкинс, Давид Т., эд.: Тҳе Cамбридге Ҳисторй оф Wестерн Техтилес, Cамбридге, УК: Cамбридге Университй Пресс, 2003, ИСБН 0-521-34107-8, п. 343.
- ↑ Моззати, Луcа. Исламиc Арт: Арчитеcтуре, Паинтинг, Cаллиграпҳй, Cерамиcс, Гласс, Cарпец. Престел, 2019 — 61-бет. ИСБН 978-3-7913-8566-2.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 Гиллоw, Жоҳн. Wорлд Техтилес: А Висуал Гуиде то Традитионал Течниқуэс. Тҳамес & Ҳудсон, 1999 — 82-бет. ИСБН 0-500-28247-1.
- ↑ „А Wорлд оф Лоомс: Wеавинг Течнологй анд Техтиле Арц ин Чина анд Беёнд“. Чина Натионал Силк Мусеум. Қаралди: 2020-йил 11-сентябр.
- ↑ "Wҳат ис Дамаск Фабриc", 9 Фебруарй 2012 Период Ҳоме анд Гарден, аccессед 2 Марч 2021
- ↑ "Дамас" этймологй (ин Френч). www.cнртл.фр аccессед 2 Марч 2021