Daulet Sembaev
Даулет Ҳамитули Сембаев (қозоқча: Дәулет Хамитұлы Сембаев; 1935-йил 10-август — 2021-йил 15-ноябр) — қозоқ сиёсатчиси ва молиячиси, 1992—1993-йилларда Қозоғистон Бош вазирининг биринчи ўринбосари, 1991—1992-йилларда Қозоғистон Бош вазирининг ўринбосари бўлган. У 1993-йилдан 1996-йилгача Қозоғистон Миллий банки раиси бўлиб ишлаган, кейин Қозоғистон Сенати аъзоси этиб тайинланган.
| Даулет Сембаев | |
|---|---|
қозоқча: Дәулет Хамитұлы Сембаев | |
|
| |
| Шахсий маълумотлари | |
| Таваллуди |
10-август 1935-йил Алмата, Қозоғистон, СССР |
| Вафоти |
15-ноябр 2021-йил (86 ёшда) |
| Миллати |
|
| Сиёсий партияси | Ақ Жол (2002—2005) |
| Турмуш ўртоғи | Маиа Сембаева |
| Болалари |
Даниар (т. 1959) Баҳтиар (т. 1963) |
| Таълим | Сатбаев университети |
Касби металлург бўлишига қарамай, Сембаев Қозоғистон мустақиллигининг дастлабки йилларида турли давлат молиявий лавозимларида ишлаган, у ерда „тенгенинг отаси“ лақабини олган янги суверен миллий валютанинг шаклланиши, пенсия ислоҳотларининг амалга оширилишини бошқарган ва Қозоғистон Миллий банки, Казкоммерцбанк ва Қозоғистон молиячилар уюшмасини бошқарган[1]. Сембаев бугунги кунгача замонавий Қозоғистон молия тизимининг асосчиларидан бири сифатида қаралади.
Ҳаёти
Ёшлиги ва таълими
Сембаев Ал-мата шаҳрида (ҳозирги Алмата, Қозоғистон) қозоқ мусулмон оиласида туғилган. Унинг исми форс, қозоқ ва урду тилларида „бахт“ ёки „мулк“ деган маънони англатади. Даулетнинг отаси Ҳамид Сембаев ўқитувчи бўлиб, кейинчалик Қозоғистон ССР халқ комиссари ва маориф вазири бўлган[2].
1958-йилда Даулет Сатбаев университетининг металлургия ва саноат муҳандислиги институтини металлургия муҳандислиги бўйича тамомлаган[3].
Фаолияти
1958—1966-йилларда С.М.Киров номидаги Алмата машинасозлик заводи қуйиш сехи технологи, қора қуйиш участкасининг катта устаси бўлиб ишлаган. 1966-йилдан 1975-йилгача Сембаев Қозоғистон ССР Давлат режалаштириш қўмитасида бош мутахассис, бўлим бошлиғи ва бўлим бошлиғининг ўринбосари лавозимларида ишлаган. 1975-йилда Қозоғистон ССР Вазирлар Кенгаши Раиси Котибияти мудири бўлди. 1979-йилдан Сембаев Қозоғистон ССР Вазирлар Кенгаши раисининг ўринбосари бўлиб ишлаган. 1983-йилда у Қозоғистон ССР Давлат режалаштириш қўмитаси бўлими бошлиғи бўлди. 1987-йилдан Сембаев Қозоғистон ССР Давлат режалаштириш қўмитаси раисининг ўринбосари эди. 1990-йил ноябр ойида у Қозоғистон ССР Олий хўжалик кенгаши раисининг ўринбосари бўлди.
1991-йил 16-октябрда Сембаев Қозоғистон Бош вазирининг ўринбосари этиб тайинланди[4]. 1992-йил 6-февралдан бошлаб у Қозоғистон бош вазирининг биринчи ўринбосари бўлиб ишлаган, у ерда Қозоғистон тенгесини жорий қилиш даврида Давлат комиссиясини бошқарган, 1993-йил 17-декабрда ишдан бўшатилгунга қадар ва унинг ўрнига Акежан Кажегелдин тайинланган[5]. Ўша куни Сембаев Қозоғистон Миллий банки раиси бўлди[6]. Ўша даврда Сембаев молиявий инқирозга учраган Қозоғистон иқтисодиётида жиддий муаммоларга дуч келди. Сембаев тенге барқарорлигини таъминлаш учун халқаро тамойиллар ва стандартларга асосланган назоратни шакллантириш, устав фондлари таркибига қўйиладиган талабларни кучайтириш ташаббуси билан чиқди. Сембаевнинг Миллий банки раҳбарлигида Қозоғистон ўзининг макроиқтисодий сиёсатини шакллантира бошлади.
1996-йил 24-январда Қозоғистон Сенати аъзоси бўлди[7]. У ердан 1997-йил майгача Иқтисодиёт, молия ва бюджет қўмитаси раиси бўлиб ишлади, кейин у „Горнорудная АБС-Балхаш“ ОАЖ директорлар кенгашининг ўринбосари бўлди[7][8].
Пост сиёсий мартаба
1999-йил апрел ойида Сембаев „Казкоммерцбанк“ ОАЖ директорлар кенгаши раиси бўлди. 1999-йил 28-майдан 2001-йил 7-декабргача Қозоғистон молиячилар уюшмасини бошқарган. 2002-йил сентябр ойида Сембаев „Казкоммерцбанк“ ОАЖ директорлар кенгаши раисининг ўринбосари бўлди. 2003-йил 31-январда у яна 2004-йил 16-апрелгача Молиячилар уюшмасининг раҳбари бўлди.
Сембаев 2002-йилда Қозоғистон демократик танловидан ажралиб чиққан мўтадил фраксия — „Ак Жол“ демократик партиясининг асосчиларидан бири эди[9]. 2004-йилги қонунчилик сайловларида Сембаев „Ак Жол“ партияси рўйхатига Мажилисдаги ўрин учун даъвогарлик қилган[10].
2005-йил 8-августдан Сембаев Молиячилар уюшмаси кенгашининг фахрий раиси, 2009-йил 23-декабрдан эса Халқаро бизнес академиясининг Васийлик кенгаши аъзоси бўлди. 2011-йил 1-августда Сембаев „Казкоммерцбанк“ ОАЖ директорлар кенгаши аъзолигидан истеъфога чиққани маълум бўлди[11].
Вафоти
2021-йилнинг 15-ноябрида Сембаев 86 ёшида, Қозоғистон миллий валютаси куни нишонланаётган куннинг ўзида оламдан ўтгани хабар қилинган эди[12]. Сембаевнинг яқин дўстлари сўзларига кўра, Даулетнинг ўзи ўз уйида қариндошлари қуршовида тинчгина вафот этган[13]. Унинг вафоти муносабати билан Қозоғистон президенти Қасим-Жомарт Тоқаев ва собиқ президент Нурсултон Назарбоев мактубларида ҳамдардлик изҳор қилиб, Сембаевни қандай қилиб „кўпчилик юксак ҳурмат қилгани“ ва „унинг ёрқин қиёфаси“ жамоатчилик хотирасида ҳамиша сақланиб қолиши таъкидланган[14][15].
Манбалар
- ↑ Джалилова. „Чем был известен "отец тенге" Даулет Сембаев“ (русча). информбуро.кз (15-ноябр 2021-йил). 2021-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.
- ↑ тенгринеwс.кз. „Пассионарий: Даулет Сембаев“ (русча). Главные новости Казахстана - Тенгринеwс.кз (14-ноябр 2011-йил). Қаралди: 10-август 2020-йил.
- ↑ „Сембаев Даулет Хамитович (персональная справка)“. Информационная система ПАРАГРАФ. Қаралди: 10-август 2020-йил.
- ↑ Первый Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев. Хроника деятельности. 1990–1991 годы.. Астана: Деловой Мир Астана, 2011 — 202-бет. ИСБН 978-601-7259-30-3.
- ↑ „Белгілі қаржыгер Дәулет Сембаев бақилық болды“ (кк). инбусинесс.кз (15-ноябр 2021-йил). 2021-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.
- ↑ Первый Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев. Хроника деятельности. 1992–1993 годы. (русча). Астана: Деловой Мир Астана, 2011 — 31, 557-бет. ИСБН 978-601-7259-61-7.
- ↑ 7,0 7,1 Первый Президент Республики Казахстан Нурсултан Назарбаев. Хроника деятельности. 1996–1997 годы.. Астана: Деловой Мир Астана, 2010 — 22, 204-бет. ИСБН 978-601-7259-21-1.
- ↑ „Первые депутаты первого созыва“ (русча). э-ҳисторй.кз. Қаралди: 10-август 2020-йил.
- ↑ „Умер бывший глава Нацбанка Казахстана Даулет Сембаев“ (русча). Радио Азаттык (15-ноябр 2021-йил). 2021-йил 15-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.
- ↑ ЖЕҢİСҚЫЗЫ. „«Ақ жол» партиясы бірнеше мәселе бойынша халықтық референдум өткізуді ұсынды“ (кк). Азаттық радиосы (31-июл 2004-йил). 2021-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.
- ↑ „Даулет Сембаев покинул совет директоров Казкома“ (русча). Курсив - деловые новости Казахстана. 2020-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 3-ноябр.
- ↑ Кҳассенкҳанова. „Казакҳстан cелебратес Натионал Cурренcй Дай он Новембер 15“ (эн-гб). Қазақ ТВ (15-ноябр 2021-йил). 2021-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.
- ↑ „Эх-Чаирман оф Казакҳ Натионал Банк, оне оф фоундерс оф тенге диэс“. акипресс.cом (15-ноябр 2021-йил). 2021-йил 17-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.
- ↑ ИНФОРМ.КЗ. „Казакҳ Пресидент cондолес овер деатҳ оф Даулет Сембаев“ (инглизча). www.информ.кз (15-ноябр 2021-йил). Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.[сайт ишламайди]
- ↑ ИНФОРМ.КЗ. „Элбасй сендс cондоленcес овер пассинг оф финанcиэр Даулет Сембаев“ (инглизча). www.информ.кз (15-ноябр 2021-йил). Қаралди: 17-ноябр 2021-йил.[сайт ишламайди]