De Orbitis Planetarum
| Де Орбитис Планетарум | |
|---|---|
| Асл номи | Де Орбитис Планетарум (лотинча) |
| Муаллиф | Иоганн Кеплер |
| Тили | Лотин тили |
| Нашр этилган йил | 1618-йил |
| Соҳа | Астрономия, Астрология |
| Асосий г'оя | Сайёралар орбиталарининг мусиқий ва геометрик уйг'унлиги |
Де Орбитис Планетарум (лотинчадан таржимаси: "Сайералар орбиталари ҳақида") — немис астрономи, математиги ва файласуфи Иоганн Кеплер томонидан ёзилган тарихий рисола ёки асарнинг таркибий қисми бо'либ, у сайёраларнинг ҳаракати, уларнинг орбиталари ва коинотдаги геометрик ҳамда мусиқий мутаносибликларни ("коинот мусиқаси") о'рганишга баг'ишланган.
Тарихи ва мазмуни
ХВИИ аср бошларида Иоганн Кеплер коинот тузилишини илмий ва фалсафий жиҳатдан чуқур таҳлил қилиб, о'зининг машҳур Кеплер қонунларини яратиш устида иш олиб бораётган эди. Ушбу даврда у сайёралар фақатгина механик қонунлар бо'йича ҳаракатланиб қолмай, балки уларнинг орбиталарининг о'лчамлари ва тезликлари орасида мукаммал пифагорчиликка асосланган мусиқий интерваллар (гармония) мавжудлигига қаттиқ ишонган.
"Де Орбитис Планетарум" рисоласида Кеплер қуйидагиларни баён қилган:
- Қуёш тизимидаги сайёраларнинг ҳаракат тезлиги уларнинг Қуёшдан қандай масофада жойлашганлигига қараб қандай математик ва мусиқий нисбатларни ҳосил қилишини тушунтириш.
- Сайёралар орбиталарининг геометрик шакллари (эллипслар) ва уларнинг о'заро нисбатларини мукаммал космик тартиб сифатида ко'рсатиш.
- Гарчи Кеплер кейинчалик о'зининг мазкур гармоник г'ояларини Ҳармониcес Мунди (Коинот гармонияси, 1619) номли янада йирик ва машҳур асарида то'лиқ жамлаган бо'лса-да, Де Орбитис Планетарум унинг илмий изланишлари ва о'ша даврдаги қарашларининг шаклланиш тарихида муҳим босқич бо'лган.
Илмий аҳамияти
Бу каби асарлар Уйг'ониш даври илм-фани учун характерли бо'либ, унда илм (астрономия) ва фалсафа (мистик гармония) ҳали бир-биридан то'лиқ ажралмаган эди. Кеплер Қуёш системасидаги ҳақиқий физика қонунларини (эллиптик орбиталарни) излаш жараёнида геометрик ва мусиқий уйг'унликларни о'рганиб, охир-оқибат замонавий астрофизиканинг асосини ташкил этувчи қонуниятларни кашф этди.