Debet karta
Дебет карта[1] (инглизча: дебит cард) — банк тўлов картаси товарлар ва хизматлар учун тўлов, банкоматлардан нақд пул олиш учун ишлатилади. Дебет картага пул одатда мижоз ёки унинг иш берувчиси томонидан киритилади (ўтказилади)[2].
Бундай карта пул маблағларини фақат у боғланган шахсий ҳисоб (жорий ҳисоб) бўйича мавжуд қолдиқ доирасида бошқариш имконини беради. Банк ҳисобдаги маблағлар қолдиғи учун фоизлар ундириши мумкин, аммо у ерда ставка муддатли депозитларга қараганда анча паст. Банк дебет картасига хизмат кўрсатиш учун комиссия олади, унинг миқдори карта турига боғлиқ. Пул маблағларини сарфлаш тўғрисида СМС орқали билдиришнома ўрнатиш мумкин[2].
Дебет карточкаларининг вазифаси асосан муомаладаги қоғоз пулларни алмаштириш ва мижознинг ўз маблағлари ҳисобидан нақд пулсиз ҳисоб-китобларни амалга оширишдан иборат. Кредит карталаридан фарқли ўлароқ, шунингдек, рухсат этилган овердрафт (балансдан ошиб кетадиган) бўлган дебет карталаридан фарқли ўлароқ, ҳақиқий дебет карталари банк пуллари билан қарз беришга рухсат этилмайди. Бироқ, айрим ҳолларда, рухсациз (техник) овердрафт мумкин. Иккала турдаги карталарнинг хусусиятларига эга бўлган аралаш дебет ва кредит карталари ҳам мавжуд[2].
Россия мамлакатларида фойдаланиш статистикаси
2000-йилларнинг ўрталарига қадар дебет карталари Россияда ишлатиладиган банк карталарининг деярли ягона тури бўлиб, улар Россия банклари томонидан чиқарилган барча турдаги тўлов карталарининг 99% дан ортиғини ташкил этди. Бу, асосан, Россия банкларининг кўпчилигининг жиноий фаолиятга ихтисослашгани, масалан, пул маблағларини ноқонуний нақдлаштириш[3][4][5] ва камроқ даражада, банкларнинг аҳолига ишончсизлиги билан боғлиқ эди. Бундан ташқари, кўпгина банклар мижоз томонидан рухсациз овердрафт ва фирибгарлик ҳолатларининг олдини олиш учун маълум бир тоифадаги дебет картасини очиш учун нақд пул депозитини талаб қилдилар. Ва фақат аҳолини кредитлашнинг ривожланиши тўлов карталарининг умумий массасида дебет карталари улушининг пасайишига олиб келди. Бироқ, 2019-йилда дебет карталари ҳали ҳам мамлакатда энг оммабоп банк карталари тури бўлиб, аҳолининг 63 фоизи улардан фойдаланади. Бу иш ҳақи, пенсия ва стипендияларнинг ижтимоий дебет карталарига ўтказилиши билан боғлиқ [6].
Европа мамлакатларида фойдаланиш статистикаси
Эвропада барча турдаги тўлов карталари орасида энг кўп ишлатиладиган тўлов воситаси.
2003-йилда ҳар 1000 нафар аҳолига уларнинг 938 таси муомалада бўлган бўлса, уларнинг ҳар бири бўйича йилига ўртача 38,6 та битим амалга оширилган. Чиқарилган дебет карталар сони бўйича Португалия 1000 нафар фуқарога 1407 та карта билан етакчилик қилмоқда. Йилига ўртача битта карта бўйича энг кўп транзаксиялар Данияда қайд этилган — 162,3. Ушбу восита Нидерландияда (йилига 53,3 та битта карта транзаксиялари ва 1000 аҳолига 1336 та карта), Белгияда (40,2 ва 1323), Люксембургда (50,3 ва 945), Финландияда (100,3 ва 793) ва Франсияда (97,8 ва 722) ҳам жуда машҳур. ). Германия (1000 аҳолига 1097) ва Испанияда (1000 аҳолига 1396) муомаладаги дебет карталарининг кўплигига қарамасдан, улар камдан-кам ҳолларда тўланган — йилига 18,5 ва 11,1 марта битта карта. Ушбу тўлов воситаларидан фойдаланишнинг паст даражаси Ирландия ва Италияда бўлиб, улар ҳар 1000 аҳолига мос равишда 273 ва 484 муомалада бўлган.
Яна қаранг
- Банк картаси
- Кредит картаси
- Тўлов картаси
Манбалар
- ↑ Сўз «[1]» рус тилида матн териш луғати РАН
- ↑ 2,0 2,1 2,2 М.Б. Медведева Банк карталари // Янги иқтисодиёт дунёси. 2010
- ↑ „«1991-дан 2009-йилгача бўлган даврда Россия банки томонидан лицензияни тугатиш ёки бекор қилиш натижасида ўз фаолиятини тўхтатган банкларнинг тўлиқ рўйхати.»“. 2009-йил 20-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 19-апрел.
- ↑ Антон Трофимов Билан Суҳбатлашди. „Россия Федерацияси ҳисоб палатаси раиси С. В. Степашиннинг "мустақил газета" журналига берган интервюсида»“. Россия федерацияси ҳисоб палатаси (2006-йил 28-сентябр). — „Ҳа, кўплаб банклар жиноий тузилмалар томонидан яратилган. Аммо ўша йилларда "чўнтак" банкини қуриш, афсуски, оддий иш эди“. 2012-йил 7-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 1-июл. (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-06-07 санасида архивланган)
- ↑ «Алексей Френкелнинг Мактуби»
- ↑ Антоненко А. А., Мандрон В. В. Россияда банк карталари: ҳозирги ҳолат ва ривожланиш тенденцияларини таҳлил қилиш // Концепт. 2019