Озарбайжон штампида Делибоз зоти

Делибоз, Дилбоз, Дилбаз ёки Қозоқ (озарбайжонча: Дəлибоз, Дилбаз, Қазах атı) — озарбайжон отининг бир тури[1], отларнинг озарбайжон миллий зоти[2]. ХВИИИ-ХИХ асрларда ҳозирги Ғазах вилояти ҳудудида етиштирилган тоғ отлари зоти.

Зотнинг тарихи

Делибоз отларининг ҳозирги зоти чатиштириш йўли билан кўпайтирилди. Бу зот ХВИИИ асргача тоза зотли эди. Делибоз зоти форс ва туркман отлари таъсирида шаклланган. Кейин отнинг чидамлилигини ошириш учун араб зотлари билан чатиштирилди. Бу зотнинг шаклланишида Ғазах вилоятининг Дилбози ва Зулгадара уруғларидан бўлган бир неча авлод от зотлари катта рол ўйнаган.

1836-йилда „Кавказдан ташқаридаги рус мулкларининг шарҳи“ нашр этилди ва унда Елизаветпол вилоятининг қозоқ масофаси тасвирланади. Ушбу ҳужжатда қозоқ отларининг тавсифи келтирилган[3]:

Қозоқ отлари унчалик баланд бўлмаса-да, улуғвор, ўта кучли ва югурувчи отлар. Уларнинг сони 9500 тагача етади. Маҳаллий аҳолида урғочи отлар йўқ, фақат айғирлар бор...

...Узоқдаги энг зўр от фермаси Даҳ-кесемен қишлоғида жойлашган бўлиб, Агалар, Капишан Гассан-оғалар бор. Ушбу фермада қорабоғ ва куртин отлари чатишмасидан келиб чиққан 300 дан ортиқ от бор, улар ўрта бўйли, ажойиб, кучли ва югуриши тез, улар асосан қизғиш жигарранг рангида.

„Кавказдан ташқаридаги рус мулкларини ко'риб чиқиш“ — Дмитрий Зубарев. 1836, 243-бет

Озарбайжон ССРда от зотларининг сифатини яхшилаш мақсадида 1943-йилда давлат наслчилик питомник ташкил этилди. 60-йиллардан бошлаб Делибоз отлари Терек айғирлари томонидан яхшиланди[4].

2007-йил 27-февралда Озарбайжон Республикаси Президенти Илҳом Алиев “Отчилик тўғрисида”ги қонунни имзолади, унинг мақсадларидан бири миллий от зотлари[5] ва халқаро от зотларининг наслчилик ўзагини сақлаб қолишдир. Генофондни шакллантириш, шунингдек, Озарбайжонда юқори сифат ва қимматли ирсий белгиларга эга бўлган отларни кўпайтириш ва зотини яхшилашнинг ҳуқуқий кафолатини яратиш орқали йилқичиликни ривожлантиришга эришиш[6].

2015-йил 21-августда “Озарбайжон Республикаси Президентининг чорвачиликни моддий-техник жиҳатдан та’минлашни яхшилаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги фармони э’лон қилинди. Делибоз от зотини ривожлантириш чора-тадбирларини амалга ошириш учун 1,5 миллион манат маблағ ажратилди[7].

Умумий хусусиятлар

Делибоз отларининг боши кенг пешона ва тор бурун, зич массив бўйин, катта ҳажмли тана, узун текис орқа ва бел. Делибоз отларининг оёқлари қуруқ ва ингичка бўлиб, бошқа отларга қараганда метакарпуснинг каттароқ қисмига эга. Бу отлар учун одатий белги тилнинг узунламасıна бурмасидир. Делибозам мувозанациз характер билан ажралиб туради[8].

Ўртача ўлчовлар

  • Ердан баландлиги — 152 см.
  • Тананинг қия узунлиги — 139 см.
  • Кўкрак қафаси — 172 см.
  • Тирик вазни — 280–350 кг. 120–140 кг оғирликдаги юк билан кунига 60–70 км масофани босиб ўтади.
  • Энг кўп юк кўтариш қобилияти 3000–3200 кг.
  • Икки ёшли тойчоқларнинг 1600 м масофада ўртача ўйноқилиги 1 мин 56 сек.

Ранглари

Делибоз отининг ранглари : кулранг, сичқонранг, тери ранг, қизил, караков, бай, қора ва камдан-кам ҳолларда булбул ранг.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Азербайджанская лошадь на Wайбаcк Мачине — статья из Большой советской энциклопедии
  2. ↑ Закон Азербайджанской Республики «О коневодстве»[сайт ишламайди]
  3. ↑ „«Обозрение Российских владений за Кавказом» 1836 году. Дмитрий Зубарев“. 2021-йил 28-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 12-март.
  4. ↑ „Федеральное государственное бюджетное научное учреждение «Центральная научная сельскохозяйственная библиотека» (ФГБНУ ЦНСХБ)“. 2018-йил 13-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 12-март.
  5. ↑ Закон «О коневодстве» на Wайбаcк Мачине:
  6. ↑ „"Атçıлıқ ҳаққıнда" Азəрбайcан Республикасıнıн Қануну“ (аз) (2007).[сайт ишламайди]
  7. ↑ „Распоряжение Президента Азербайджанской Республики о мерах по улучшению материально-технического обеспечения животноводства“ (ру) (2015).[сайт ишламайди]
  8. ↑ „Делибозская лошадь (делибоз)“. 2018-йил 25-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 12-март.