Диэвас (Диэвс, Диэв, Дейвс, литовча: диэвас, латишча: диэвс, латг. дивс, пруссия. деиwс — сўзма-сўз Худо) — Болтиқ мифологиясида осмон худоси, худолар орасида асосийси[1]. Диэвас одатда пассив худо сифатида тақдим этилган ва одамларнинг тақдирига бевосита таъсир қилмаган.

Пантеон

Этнограф Пётр Петрович Шмидт Ер маъбудаси Земес-матени Диэваснинг рафиқаси деб ҳисоблаган, у биргаликда ҳинд-эвропалик она ер ва ота осмон жуфтлигини ташкил қилган[2]. Диэвснинг иккита ўғли бор, қадимийроқ шаклда — ўғли Усинш ва қизи Лайме[3][1]. Латвия халқ қўшиқларида Диэвснинг болаларини бошқа урф-одатларнинг илоҳий эгизаклари билан боғлайдиган мотивлар ва рамзларнинг парчалари сақланиб қолган.

Мифология

1252-йилги Волин йилномасида яширинча сиғиниладиган худолар санаб ўтилган: „жряше богом своими втаин, первому Нънадеви, и Телявелю, и Диверикъзу“ Номида — диэв элементи ажралиб турадиган Ннадей ва Диверикзу Диэвасга ишора қилиши мумкин. Ғарбий рус котиби Ионн Малаланинг 1261-йилдаги „Хроника“ таржимасидаги қўшимчасида айтилишича, темирчи худо Телявел Перкунас (ёки худо Совий) учун қуёшни қуйган ва уни Диэвас (Андай деб ҳам аталади) яқинида осмонга қўйган[1].

Литва мифологиясида Диэвас фақат отлари билан, отда ёки аравада, ўзининг бой безатилган қўрғони жойлашган баланд тоғдан тушаётган ҳолда пайдо бўлади. Новдаларнинг ўсишига ва қўшчиларнинг ишига халақит бермаслик учун у ерга аста-секин тушади. Унинг вазифаларидан бири қишлоқ хўжалиги: жавдарнинг ўсишини тезлаштиради ва бегона ўтларнинг ўсишини тўхтатади. Осмон худоси Диэвас ва унинг рафиқаси Жемина, ер маъбудаси — Болтиқбўйи ва славян халқларига хос бўлган она ер ва ота осмоннинг архетипик жуфтлиги[4].

Яна қаранг

  • Окопйрмс — Пруссия худолар пантеонида энг юқори ўринни эгаллаган худо.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Иванов Вяч. Вс., Топоров В. Н. Диэвас // Мифи народов мира: Энсиклопедия. М., 1980. — Т. 1. — С.153-158. — Балтийская мифология
  2. ↑ БĚТÁКОВÁ, Марта Эва; БЛÁŽЭК, Вácлав. Энциклопедия балтийской мифологии. Прага: Либри, 2012 — 213—215-бет. ИСБН 978-80-7277-505-7. 
  3. ↑ Лаутенбачс Ж., Деэwс ун wелнс, Рига, 1885; Биэзаис Ҳ., Диэ Ҳиммлисче Гсттерфамилиэ дер алтен Леттен, Уппсала, 1972.
  4. ↑ Гимбутас М.. Балты. Люди янтарного моря. Центрполиграф, 2004.