Динамит (франс. дйнамите, юн. дйнамис — куч) — кучли портловчи модда. Асосий таркибий қисми — нитроглицерин ва б. суюқ нитроэфирлар (15%). Аввал (1867, А. Нобел) — нитроглицерин ва кукун ҳолатдаги инерт тўлдирувчилар (талк, магний оксид ва б.) аралашмасидан гурдинамитлар тайёрланган. Бундай Д.ларда нитроглицерин тўлдирувчи билан мустаҳкам боғланмаганлигидан намлик катта бўлган шароитда қўлланганда у сув таъсирида оиқиб чиқарилади. Нитроглицерин ва селлюлозанинг (коллоксимин, коллоидланган пахта) коллоид эритмаси — динамитли желатин асосида тайёрланган желатин динамитлар (1875, А. Нобел) анча барқарор. Энг оддий, лекин кучли желатиндинамит таркибида коллоксилин (7—8%) бўлган нитроглицериндан тайёрланган. Д. таркибига оксидловчилар: калий, натрий ёки аммоний нитратлари (селитралар), ёнувчи моддалар (мас, ёғоч кукуни) ва б. ҳам киради. Музлаш температурасини ошириш учун Д. таркибига нитроэфирлар (мас, гликолдинитрат) ҳам қўшилади. Д. тоғ саноатида қаттиқ жинсларни портлатишда, сув ости ва шахта ишларида ҳамда ҳарбий мақсадларда қўлланади.

Адабиёт

  • ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил