Distribyutizm
Дистрибютизм - бу иқтисодий мафкура турларидан бири ҳисобланиб, унга кўра ишлаб чиқариш воситаларига эгалик давлат ёки шахслар қўлида тўпланиб қолмаслиги, кенг тарқалган бўлиши керак.
Дистрибютизм Европада ХИХ аср охири ва ХХ аср бошларида пайдо бўлган ва ривожланган. Атаманинг тарихий асоси католик черковининг ижтимоий таълимотига бориб тақалади, хусусан, папа Лео ХИИИнинг Рерум Новарумида ва папа Анно Пиус ХИнинг Қуадрагесимо номли қомусларида ҳам ушбу сўз баён этилган[1].
Умумий хусусиятлар
Дистрибютистик қарашларга кўра, хусусий мулк ҳуқуқи асосий ҳисобланади[2] ва ишлаб чиқариш воситалари давлат (давлат социализми), бир неча шахслар (плутократия) ёки корпорациялар (корпоратократия) назорати остида эмас, балки улар орасида тенг тақсимланиши керак ҳисобланади. Шундай қилиб, дистрибютизм кенг тарқалган хусусий мулк билан тавсифланган жамиятни ёқлайди[3]. Реис Метюс каби кооперативчилар (инглизча: Раcе Матҳеwс,) бундай тизим адолатли ижтимоий тартибни яратишнинг калитидир, деб таъкидлайди[4].
Дистрибютизм кўпинча социализм ва капитализмга қарама-қарши қўйилади,[5][6] дистрибюторлар тенг даражада нуқсонли ва эксплуатация сифатида кўрилади[7]. Томас Сторк (инглизча: Тҳомас Сторcк) таъкидлашича, "социализм ҳам, капитализм ҳам маърифатнинг маҳсулидир ва шунинг учун модернизация қилувчи ва анъанавийликка қарши кучларни ифодалайди. Бундан ташқари, баъзи дистрибюторлар социализм капитализмнинг мантиқий натижаси эканлигини таъкидлайдилар[8][9]. Аксинча, дистрибютизм иқтисодий фаолиятни бутун инсон ҳаётига, маънавий, интеллектуал ва оилавий ҳаётимизга боғлиқ қилишга интилади[10].
Тарихий ёндашув
ХИХ асрнинг ўрталари Европада сиёсий католикликнинг кучайиши билан белгиланди[11]. Тарихчи Майкл А. Риффу (инглизча: Мичаэл А. Рифф), бу ҳаракатларнинг умумий хусусияти нафақат дунёвийликка, балки капитализм ва социализмга ҳам қаршилик эди деб таъкидлайди[12]. 1891-йилда Лео ХИИИ " Рерум Новарум " энсикликини чиқаради, унда у „ҳозирда деярли барча ишчилар азоб чекаётган ёвузлик ва бахцизликлар“ мавзусига тўхталиб, „жуда бойлар кичик бир гуруҳ“ эканлигига эътибор қаратади. Энсиклик хусусий мулкка эгалик қилиш ҳуқуқини қўллаб қувватлади.[13] Кўп одамларнинг эгалик қилишига имкон берадиган тизим зарурлигини, иш ҳақи,[14] ишчиларнинг касаба уюшмаларини тузиш ҳуқуқини,[15] иш берувчиларнинг хавфсиз меҳнат шароитларини таъминлаш мажбуриятини[16] ва тегишли меҳнат шароитларини таъминлаш мажбуриятини тасдиқлади[15]. Коллектив (хусусан, муниципал ва давлат) мулкка эгалик камбағалларга ёрдам бериш воситаси сифатида рад этилди[17][18].
ХХ аср бошларида Г.К.Честертон ва И.Беллок Шимолий Англия, Ирландия ва Шимолий Европадаги турли кооперативлар ва ўзаро ёрдам жамияти[эн] турли тажрибаларини бирлаштириб, уй-жойга хусусий мулкчиликни кенг ёйиш тарафдори бўлган уйғун ва изчил сиёсий мафкурага эга одамларни шакиллантиришга интилди. Асосий мақсад эса мулкдорлар томонидан бошқариладиган кичик корхоналар ва ишчилар бошқарадиган кооперативлар орқали саноатни назорат қилиш эди. Беллок ва Честертоннинг дистрибютизмга оид энг муҳим асарлари бу Тҳе Сервиле Стате[эн][19] ва Оутлине оф Санитй дир.
Сиёсий спектрдаги позиция
Дистрибюторларнинг позицияси, бошқа сиёсий фалсафалар билан солиштирганда, баъзида бироз парадоксал ва чалкаш кўринади. Ишончли инглиз католиклари, органик бирлик тамойилининг тарафдорлари, маданий анъанавийлик ва аграризм қадриятларининг ташувчиси бўлиб, Виг тарихшунослигининг асосий тамойилларига тўғридан-тўғри қаршилик кўрсатадилар - И. Беллок Либерал партиядан парламент аъзоси бўлган ва Честертон бир марта шундай деган эди: „... Мен либерализмга ишонаман. Аммо мен либералларга ишонганимда, бегуноҳликнинг ёрқин даври ҳам бўлган“[20]. Ушбу мафкуранинг замонавий шаклларидан ажралиб турадиган либерализмнинг бу тури Уилям Коббет ва Жон Рускин асарларида пайдо бўлган, улар тузумнинг ғоялари ва даъволарига радикал позициядан қарши чиққан, аммо буни реновационист доирасида амалга оширган. инқилобий нуқтаи назар: улар ўзларини Англия ва унинг халқининг саноат инқилобидан бери тортиб олинган анъанавий эркинликларини тиклаш учун курашчилар сифатида кўрдилар.
Дистрибютизм монополияга ва бозор ҳокимиятининг бир ёки бир нечта компаниялар, трестлар, картеллар қўлида ҳаддан ташқари тўпланишига қарши курашиш учун яратилган Америка ва Европада монополияга қарши қонунга катта таъсир кўрсатди. Жуда кўп капитализм жуда оз капиталистларни англатади деган ғояни (юқорида Честертон томонидан тушунтирилган) ўзида мужассам этган ҳолда, Американинг монополияга қарши қонунчилигининг кенг тизими бозор ҳокимиятининг бир нечта ишлаб чиқариш соҳасида тўпланишининг олдини олишга интилади. Ҳеч бир компания бозорнинг кўп қисмини назорат қила олмайди деган талаб, дистрибутизм давлат сиёсатига қандай кириб келганига мисолдир. Бунинг орқасида ишлаб чиқаришнинг кўплаб суб'эктлари ўртасида иқтисодий фаолиятни марказсизлаштириш саноатда фақат битта ёки чекланган миқдордаги иштирокчиларга эга бўлишдан кўра иқтисодиёт учун анча фойдали деган тушунча мавжуд. (Та’кидлаш жоизки, монополияга қарши қонунлар саноатнинг табиатига кўра фақат йирик компаниялар яшашга қодир бўлган ҳолатларни ҳисобга олмайди, масалан, табиий монополиялар (масалан, электр энергиясини тақсимлаш). Дистрибютизм, шунингдек, сотиб олиш ва қўшилиш истеъмолчилар фаровонлигини ошириши мумкинлигини тан олади; аммо, унинг тарафдорлари кичикроқдан кўра кўпроқ иқтисодий агентлар мавжудлигини афзал кўрадилар, чунки айнан биринчиси рақобатни кучайтиради .)
Иқтисодий назария
Хусусий мулк
Тарқатиш тизими остида кўпчилик бировнинг шахсий мулкидан фойдаланмасдан пул ишлаш имкониятига эга бўлади. Бундай одамларга мисол қилиб, ўз томорқаси ва зарур техникасига эга бўлган фермерларни келтириш мумкин (пастга қаранг). (Аграрианизм), ўз асбобларига эга бўлган санитария-тесисатчилар, шахсий компютерларига эга бўлган дастурий таъминот ишлаб чиқарувчилари, ва бошқалар. П. “Кооператив” ёндашув кенгроқ “истиқболли”ни таклиф қилади: бундай мулк ва жиҳозлар маҳаллий ҳамжамият, бизнес шериклари томонидан “биргаликда” бўлиши мумкин.
Гилдия тизими
Дастлабки дистрибюторлар гилдия тизимига қайтишни ўз ичига олган иқтисодий тартибнинг бир турини тасвирлашди. Ҳозирги касаба уюшмалари тақсимловчи иқтисодий тартибнинг ушбу жиҳатини амалга ошириш эмас, чунки касаба уюшмалари синф манфаатларини ва кўпинча синфий курашни тарғиб қилиш учун синф тамойиллари асосида ташкил этилган, гилдиялар/устахоналар эса иш берувчилар/иш берувчилардан ташкил топган синфий аралаш синдикатлардир. ходимлар ўзаро манфаат учун ҳамкорлик қиладилар ва шу билан синфий ҳамкорликни ривожлантирадилар.
Банклар
Дистрибютизм хусусий банкнинг амалдаги тизимини, аниқроғи, фоизларни ҳисоблаш/йиғиш орқали фойда олиш амалиётини бекор қилиш ғоясига ижобий муносабатда. Масалан, Дороти Дай фоиз ставкаси (суболик) бўйича шартномаларнинг ҳуқуқий таъминланишини бекор қилишни таклиф қилди. Бу миллийлаштиришга олиб келмайди, балки давлатнинг маълум даражада иштирокини ўз ичига олиши мумкин. Дистрибюторлар кредит уюшмаларига банкларга афзал муқобил сифатида ижобий қарашади.
"Катта жамият"
" Катта жамият[эн] " - Британия Консерватив партиясининг 2010-йилги сайловолди манифестида мавжуд бўлган энг муҳим банддир. Ушбу дастурнинг бир қатор қоидалари ҳам мавжуд бўлиб улар аниқ тақсимловчи хусусиятга эга. Айни пайтда у Консерваторлар ва Либерал демократлар ўртасидаги коалиция келишувининг қонунчилик дастурининг бир қисмини ташкил қилади. Ушбу дастурнинг асосий мақсади „катта жамият қураётган маҳаллий ҳамжамиятларга ҳокимиятни сиёсатчилардан олиб, фуқароларга ўтказиш имкониятини берадиган муҳитни яратиш“.
Дастлабки дистрибюторлар
- Герберт Агар[эн]
- Илер Беллок
- Лео Брент Бозелл[эн]
- Сесиль Честертон[эн]
- Г. К. Честертон
- Сиворд Коллинз[эн]
- Дороти Дэй[21]
- Дж.П. де Фонсека[эн]
- Эрик Гилл
- Дуглас Хайд (писатель)[эн]
- Винсент МакНабб[эн]
- Артур Пенти[эн]
- Хилари Пеплер[эн]
- Дороти Л. Сэйерс
Замонавий дистрибюторлар
- Дейл Алквист[эн][22]
- Джастин Барретт[эн]
- Филипп Блонд[23]
Эслатмалар:
- ↑ Аллитт, Патриcк (2000). Cатҳолиc Cонверц: Бритиш анд Америcан Интеллеcтуалс Турн то Роме. Cорнелл Университй Пресс. п. 206. ИСБН 978-0-8014-8663-0.
- ↑ Шиач, Мораг (2004). Модернисм, Лабоур анд Селфҳоод ин Бритиш Литературе анд Cултуре, 1890-1930. Cамбридге Университй Пресс. п. 224. ИСБН 978-0-521-83459-9
- ↑ Зwиcк, Марк анд Лоуисе (2004). Тҳе Cатҳолиc Wоркер Мовемент: Интеллеcтуал анд Спиритуал Оригинс . Паулист Пресс. п. 156. ИСБН 978-0-8091-4315-3
- ↑ Гибсон-Граҳам, Ж. К. (2006). А Постcапиталист Политиcс. Университй оф Миннесота Пресс. п. 224. ИСБН 978-0-8166-4804-7.
- ↑ Бойле, Давид; Симмс, Андреw (2009). Тҳе Неw Эcономиcс. Роутледге. п. 20. ИСБН 978-1-84407-675-8
- ↑ Новак, Мичаэл; Ёункинс, Эдwард W. (2001). Тҳреэ ин Оне: Эссайс он Демоcратиc Cапиталисм, 1976-2000. Роwман анд Литтлефиэлд. п. 152. ИСБН 978-0-7425-1171-2
- ↑ Прентисс, Cраиг Р. (2008). Дебатинг Год'с Эcономй: Соcиал Жустиcе ин Америcа он тҳе Эве оф Ватиcан ИИ. Пенн Стате Университй Пресс. п. 77. ИСБН 978-0-271-03341-9
- ↑ „Артиcле ин Фронт Порч Републиc“. 16-май 2019-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-март 2015-йил.
- ↑ „Артиcле ин Ҳуманист Соcиэтй оф Неw Соутҳ Wалес Инc.“. 29-январ 2011-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 10-март 2015-йил.
- ↑ Сторcк, Тҳомас. "Cапиталисм анд Дистрибутисм: тwо сйстемс ат wар, " ин Беёнд Cапиталисм & Соcиалисм. Тобиас Ж. Ланз, эд. ИҲС Пресс, 2008. п. 75
- ↑ Адамс, Иан (1993). Политиcал Идеологй Тодай. Манчестер Университй Пресс. п. 59-60. ИСБН 978-0-7190-3347-6
- ↑ Рифф, Мичаэл А. (1990). Диcтионарй оф Модерн Политиcал Идеологиэс. Манчестер Университй Пресс. п. 35. ИСБН 978-0-7190-3289-9
- ↑ Лео ХИИИ, Рерум новарум, 6.
- ↑ Лео ХИИИ, Рерум новарум, 45.
- ↑ 15,0 15,1 Лео ХИИИ, Рерум новарум, 49.
- ↑ Лео ХИИИ, Рерум новарум, 42.
- ↑ Лео ХИИИ, Рерум новарум, 4.
- ↑ Лео ХИИИ, Рерум новарум, 15.
- ↑ Ҳилаире Беллоc, Тҳе Сервиле Стате, Тҳе Либертй Фунд, оригиналлй публишед 1913.
- ↑ Честертон, Г. К.. Ортҳодохй. Андоза:Нп3, 2008 — 49-бет. ИСБН 978-0-554-33475-2.
- ↑ "Артиcлес он Дистрибутисм - 2" (Wайбаcк Мачине сайтида 26-июл 2011-йил санасида архивланган) бй Доротҳй Дай. Тҳе Cатҳолиc Wоркер, Жулй–Аугуст 1948, 1, 2, 6
- ↑ „Тҳе Дистрибутист Ревиэw – Дале Аҳлқуист“. Дистрибутистревиэw.cом. 2014-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-июн 2014-йил.
- ↑ Аллан Cарлсон. „"А Дистрибутист Виэw оф тҳе Глобал Эcономиc Cрисис": А Репорт“. Фронт Порч Републиc (12-июл 2009-йил). 12-апрел 2020-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-июн 2014-йил.