Ziyosfera

Dmitriy Kabalevskiy

Дмитрй Борисович Кабалевскй (русча: Дмитрий Борисович Кабалевский; 30-декабр [О.С. 17-декабр] 1904  - 1987-йил 14-феврал) — бастакор, рус ўқитувчиси.

У Москвада Совет композиторлари уюшмасини ташкил этишга ёрдам берди ва ҳаёти давомида унинг етакчи вакилларидан бири бўлиб қолди. У пианино мусиқаси ва камера мусиқасининг сермаҳсул бастакори эди. Унинг кўп пианино асарлари Владимир Ҳороwитз томонидан ижро этилган. У Ғарбий Европада ўзининг иккинчи симфонияси билан машҳур эди. „Комедиячилар сюитаси“ дан "Комедиячиларнинг галопи", Оп. 26 ва унинг учинчи фортепиано концерти[1].

Ҳаёт йўли

Борис Клавдиэвич Кабалевский ва унинг ўғли ва қизи Дмитрий,Елена. Санкт-Петербург, 1909-йил.
Надежда Кабалевская ва унинг ўғли Дмитрий ва қизи Елена. Санкт-Петербург, 1911-йил.

Кабалевский 1904-йилда Санкт-Петербургда туғилган. Аммо ёшлигида оиласи билан Москвага кўчиб кетишган. Унинг отаси математик бўлган ва уни математикани ўрганишга ундаган, лекин у ёшлигидан санъатга қизиқиши баланд бўлган. Москвадаги Академик мусиқа техникумида таҳсил олиб,1922-йилда уни тамомлаган. Кейин у Василий Селиванов билан бирга ўқишни давом эттирди. 1925-йилда у Москва консерваториясида ўқишни давом эттирди. У ерда дастлаб Георгий Катуар, кейин эса Николай Мясковский ва Александр Голденвайзер билан пианино чалишни ўрганди. 26 ёшида унинг композициялари рўйхатига торли квартет,Оп.8, Пианино концерти,Оп.9, Саккизта болалар қўшиғи,Оп.17 ва яккахон фортепиано учун турли асарлар яратди[2]. 1925-йилда у АCМ модернизми ва РАПМнинг утилитар „агитпроп“мусиқаси ўртасидаги тафовутни бартараф этишга қаратилган Москва консерваториясига қарашли ПРОКУЛЛ (Талаба бастакорларининг ишлаб чиқариш жамоаси)га қўшилди. 1932-йилда Москва консерваториясига катта ўқитувчи, 1939-йилга келиб эса тўлақонли профессор лавозимига тайинланган. У Бутун иттифоқ радиосида мусиқа танқидчиси, „Совецкая мусиқа“ ва „Музгиз“нашриётида муҳаррир бўлиб ишлаган[2]

Кабалевский кўп жиҳатдан сермаҳсул бастакор бўлган. У симфониялар, концертлар, опералар, балетлар, камера асарлари, қўшиқлар, театрлар, филмлар партитуралари, болалар учун ва пролетариат учун баъзи асарлар ёзган[1].. 1930-йилларда у товушли филмларнинг янги жанри учун мусиқа ёзган(Шостакович ва Прокофев ҳам ушбу жанр учун мусиқалар ёзган), унинг баъзи бир мусиқалари ўз-ўзидан тан олинган. Бироқ, унинг мусиқа санъати оламига қўшган энг катта ҳиссаси болаларни мусиқа билан боғлаш бўйича доимий саъй-ҳаракатлари эди. 1925—1926-йилларда у давлат мактабида фортепиано ўқитувчиси бўлиб ишлаган ва болаларнинг мусиқа ўрганиши учун керакли материал йўқлигидан ҳайратда қолган. У болаларга техник қийинчиликларни енгиб ўтишга ва шу билан бирга уларнинг дидини шакллантиришга имкон берадиган осон асарлар ёзишга киришди[3]. Унинг мусиқаси болаларнинг техник маҳорати ва катталар эстетикаси ўртасидаги тафовутни бартараф этишга қаратилган. Шунингдек, у 1988- йилда Қўшма Штатларда „Мусиқа ва таълим: Мусиқий таълим ҳақида композитор ёзади“ деб номланган китоб ёзган.[4]

У 1940-йилда Коммунистик партия сафига қабул қилинган ва 1941-йилда мусиқий маҳорати учун Совет ҳукумати томонидан „Шон-шараф“ медали билан тақдирланган. 1948- йилда Андреи Зҳданов совет мусиқасининг йўналишлари ва ўзгаришлари тўғрисидаги қарорини эълон қилганида, Кабалевский дастлаб номидагилар рўйхати таркибида эди. Формализмда энг кўп айбдор бўлган бастакорлар, лекин расмий доиралардаги алоқалари туфайли унинг номи олиб ташланди. Бошқа бир назарияга кўра, Кабалевскийнинг номи фақат Совет композиторлари уюшмаси раҳбариятидаги мавқеи туфайли рўйхатда бўлган экан.

Унинг композитор сифатидаги анъанавий позицияси, ўзининг тарбиявий фаолиятида ифодаланган кучли фуқаролик бурчи билан уйғунлашиб кетди. Уни Совет тузумига севиб қўйди ва 1972-йилда Ленин мукофоти ва Социалистик Меҳнат Қаҳрамони каби фахрий унвонлар ва мукофотларнинг узоқ рўйхатига сазовор бўлди. Бу унинг кўпгина замонавий бастакорлари қийинчиликларга дуч келган шароитларда ижодий ишлай олишидан далолат беради.

Умуман олганда, Кабалевский уйғунлик нуқтаи назаридан ўз замондошлари каби саргузаштли эмас эди ва анъанавий диатонизмни афзал кўрди.Кроматизм ва мажор-минор ўзаро боғлиқлиги[2] Кабалевский асарларида субдоминантнинг муҳим роли ва учдан бирининг тез-тез қўшилиши кўплаб рус бастакорларига хос хусусиятдир. Унинг шаклдан фойдаланиши асосан анъанавий, чунки у носимметрик рондо ёки ўзгарувчан тузилмаларни афзал кўрган[2]

Ҳамкасби бастакор Сергей Прокофевдан фарқли ўлароқ, Кабалевский социалистик реализм ғояларини кўриб чиқиб, қабул қилган. Унинг урушдан кейинги асарлари „оммабоп, юмшоқ ва муваффақиятли“[5]. сифатида тавсифланган, гарчи бу ҳукм ўша даврнинг бошқа кўплаб бастакорларига нисбатан қўлланган.Кабалевскийнинг баъзи машҳур „ёшлик асарлари“ скрипка концерти ва биринчи виолончел концертларига тегишли. Кабалевский барча мусиқа жанрлари учун ёзган ва социалистик реализм ғояларига доимо содиқ эди. Кабалевский тез-тез чет элга саёҳат қилган. У Совет тинчликни ҳимоя қилиш қўмитасининг аъзоси, шунингдек, Совет Иттифоқи ва хорижий мамлакатлар ўртасидаги дўстликни ривожлантириш вакили эди.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Леонард, Ричард Антҳонй. А Ҳисторй оф Руссиан Мусиc. Неw Ёрк: Тҳе МаcМиллан Cомпанй, 1957 — 354, 355-бет. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Дараган, Дина Григор′евна. „Кабалевскй, Дмитрй Борисович.“ Грове Мусиc Онлине. Аccессед 27 Сеп. 2019.
  3. ↑ Абраҳам, Гералд. Эигҳт Совиэт Cомпосерс. Греат Бритаин: Охфорд Университй Пресс, 1944 — 70–73-бет. 
  4. ↑ Кабалевскй, Дмитрй Борисович. Мусиc анд Эдуcатион: А Cомпосер Wритес абоут Мусиcал Эдуcатион.. Лондон: Ж. Кингслей Публишерс, 1988. 
  5. ↑ Анон. 1987. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi