Дмитрий Евгеневич Риболовлев (русча: Дми́трий Евге́ньевич Рыболо́влев, 22-ноябр 1966-йил) – россиялик йирик тадбиркор, „УралКалий“ ширкати собиқ раҳбари[2][3][4], 2011-йилдан – Монако футбол клубининг эгаси, санъат асарлари коллексионери, миллиардер.

Дмитрий Риболовлев

Риболовлев 2012-йилда
Таваллуди
Дмитрий Евгеневич Риболовлев

1966-йил 22-ноябр (1966-11-22) (59 ёш)
Фуқаролиги Россия, Қибрис
Турмуш ўртоғи
Елена Риболовлева
(турм. 1987; ажр. 2015)
Болалари Екатерина ва Анна[1]

Риболовлев 1995-йилда Россиянинг „Уралкалий“ ўғит ишлаб чиқарувчи корхонаси раиси бўлди[5]. 2010-йилда „Уралкалий“нинг асосий улушини Кремлга алоқадор учта олигархга 6,5 миллиард долларга сотди[6]. 2021-йил ҳолатига кўра, Риболовлевнинг бойлиги 6,7 миллиард долларни ташкил этди[7][8].

2011-йилда Монаконинг „АС Монаcо“ футбол клубининг эгаси ва президенти бўлди[9].

Биографияси

Дмитрий Риболовлев Перм шаҳрида рус оиласида туғилган. Унинг ота-онаси академик Вагнер номидаги Перм давлат тиббиёт университети кафедрасида ишлаган[10].

1990-йилда Перм тиббиёт институтини тамомлагандан сўнг бизнес оламига қадам қўйди[11]. У бизнесга киришдан олдин шифокор бўлиб ишлаган[12]. Совет Иттифоқининг сўнгги йилларида шифокорнинг даромади оилани бемалол боқиш учун етарли бўлмаганлиги сабабли, ўзининг биринчи бизнес лойиҳасини – отаси билан бирга ташкил этган маҳаллий фабрикаларнинг ишчиларига хизмат кўрсатадиган кичик тиббиёт корхонасини бошлади[13][14][15].

Риболовлев ўзининг биринчи миллион долларини маҳсулотларни қайта сотиш орқали олди, заводлар ўша пайтда Россияда одатий ҳол бўлганидек, нақд пул эмас, балки хизматлар учун тўлашарди[16].

1992-йилда Риболовлев бизнес курсини ўташ учун Москвага борди ва Россия Молия вазирлигидан брокерлик лицензиясини олди. Пермга қайтиб келгач, брокерлик ва инвестиция компаниясига асос солди. Маҳаллий корхоналарнинг „Уралкалий“, „Силвинит“, „Азот“, „Метафракс“, „Соликамскбумпром“ аксияларини сотиб олишни бошлади[17].

1994-йил бошида Риболовлев ушбу ва бошқа баъзи корхоналар директорларини банк ташкил этишга кўндирди[18].

Кейинчалик у Россиянинг калий саноати ўша пайтда нефт ва газ соҳаларидан фарқли равишда инвесторларнинг қизиқиши йўқлиги сабабли ривожланмаганлигини ҳисобга олиб, иккита активга – Уралкалий ва Силвинитга эътибор қаратишга қарор қилди. Бундан ташқари, ҳеч ким саноат фирмаларининг назорат пакетларини қўлга кирита олмади[19]. 1993-1995-йилларда Рйболовлев портфелига Уралкали, Силвинит, Метафрах ва Нефтехимик қимматли қоғозлари киритилган[19]. Ушбу компаниялар биргаликда дунёдаги энг йирикларидан бири бўлган Верхнекамское калий конини ўзлаштирдилар[19].

1990-йилларнинг боши ва ўрталарида Россиядаги капитал тўпланишининг зўравон табиати ҳукмрон эди. Перм ўлкаси каби саноат ривожланган минтақаларида ширкатлар устидан назорат ўрнатиш ва бизнесга „ҳимоя“ тўловлари учун курашаётган зўравон жиноятчилар пайдо бўлди[20][21]. Жиноий гуруҳлар билан ҳамкорлик қилишдан бош тортган Риболовлев 1993-йилда тансоқчи ёллашга мажбур бўлган. 1995-йилда оиласини Швейсарияга, хавфсиз жойга кўчирган. Шунингдек, ўз корхоналарининг барча директорларига қўриқчиларни тайинлади, улардан фақат биттаси – „Нефтехимик“ директори Евгений Пантелеимонов қўриқчилардан бош тортди[22][23][24]. Ўша йили Евгений Пантелеимонов ўз уйи остонасида ўлдирилган[25][24].

Қотиллик ташкилотчиси маҳаллий жиноятчи Олег Ломакин бўлиб чиқди ва 1996-йил апрел ойида ҳибсга олинди[26]. У Риболовлевни қотиллик ортида турганликда айблади, бу эса Риболовлевнинг ҳибсга олинишига ва 11 ойни тергов ҳибсхонасида ўтказишига сабаб бўлди[27][26]. Охир-оқибат Ломакин ўз кўрсатмасидан воз кечди ва икки шериги билан Пантелеимоновни ўлдирганликда айбланиб, 15 йилга озодликдан маҳрум қилинди. Судянинг хулосасига кўра, жиноятчилар компания директорини „Траде Ҳоусе ФД“ ширкати билан ҳамкорликдан бош тортгани учун ўлдиришган[26].

1997-йилда Риболовлев уч даражадаги судлар, жумладан Россия Федерацияси Олий суди Президиуми томонидан оқланди. Оммавий ахборот воситаларида озодлиги эвазига ширкатининг аксияларини сотиш учун қамоқхонада товламачилик қилинганини, аммо рад жавобини берганини айтди[28].

Кейинги 15 йил ичида Рйболовлев Уралкалийни ривожлантиришга эътибор қаратди ва уни йирик халқаро корхонага айлантирди[29].

Россиянинг „Ведомости“ бизнес газетасига кўра, 2000-йилга келиб компаниядаги назорат улушини бирлаштирган ва уни ривожлантиришга киришган. 2000-йилда Уралкалий капиталлашуви 15 миллион доллар атрофида бўлган бўлса, саккиз йил ичида 20 миллиард долларга етди. Бу вақт мобайнида минерал ўғитлар бозорининг умумий истиқболи яхшиланган бўлса-да, Риболовлев раҳбарлигида амалга оширилган ислоҳотлар Совет давридаги корхонани жаҳон саноат етакчисига айлантиришда муҳим рол ўйнади. 2000-йилда Риболовлев Уралкалийнинг бутун бошқарувини алмаштириб, меҳнат унумдорлигини оширишни асосий кўрсаткич сифатида белгилаб олди. Бунинг натижасида 2000-йилдан 2007-йилгача бўлган даврда 2,5 баравар кўпайди[30].

2002-йилда Уралкалий ўзининг транспорт маркази сифатида Санкт-Петербург портида Болтиқбўйи терминалини қурди ва компанияни минерал ўғитлар учун юқори технологияли универсал юк ташиш комплекси билан таъминлади[31][32].

2005-йилда Уралкалий ва Беларускалий ўзларининг савдо оқимларини битта трейдер – Беларус калий компаниясига бирлаштирдилар[33][34][35]. 2006-йилда Уралкалийни Лондон фонд биржасида жойлаштириш режалари бор эди, бироқ Риболовлев компаниянинг баҳосини ноҳақ тарзда паст деб ҳисоблади[36].

Қарор кўп жиҳатдан тўғри бўлди, чунки ИПО бекор қилинганидан бир неча кун ўтгач, Уралкалий конларидан бирида йирик авария юз берди[37]. Уралкалий ИПО ниҳоят 2007-йилда амалга оширилди ва бу Россия бизнеси тарихидаги энг муваффақиятлиларидан бирига айланди[38]. Уралкалий аксияларининг 14,38 фоизи учун деярли 1 миллиард доллар йиғилди, аксияларга бўлган талаб таклифдан 23 баравар кўп эди[39]. Листинг йирик халқаро инвесторларни жалб қилди ва корпоратив бошқарув шаффофлиги учун янги стандартларни белгилаб берувчи асосий нуқта бўлди[40].

2010-йил июн ойида Рйболовлев Уралкалий компаниясининг 53% улушини россиялик инвесторлар гуруҳига сотди: Калиҳа Финанcе Лимитед (Сулейман Керимов, 25%), Аэреллиа Инвестменц Лимитед (Александр Несис, 15%) ва Беcоуниоcо Ҳолдингс Лимитед (Филарет Галчев, 25%)[41][42]. Битим нархи ошкор этилмаган, бироқ 5,3 миллиард доллар атрофида экани хабар қилинган[43].

2010-йил декабр ойида Уралкалий Силвинитнинг 20% улушини Риболовлевдан 1,4 миллиард долларга сотиб олди[44][45]. Бирлашиш 2011-йил июл ойида Риболовлев Уралкалий компаниясининг қолган аксияларини сотганидан кейин якунланди[46]. 2010-йилда ўз улушларини сотганидан сўнг, Риболовлев доимий равишда Монакога кўчиб ўтди[47].

Низолар

Кама дарёсининг ифлосланиши

2012-йил июн ойида Россиянинг экологик нодавлат ташкилоти – Греэн Патрол ўтган йиллар давомида тўпланган маълумотларга асосланиб, Уралкалийни Россия табиатини энг ёмон 100 нафар ифлослантирувчи корхоналар қаторига киритди[48]. 2010-йилда худди шу ННТ томонидан Перм ўлкасида ташкил этилган экспедиция, Риболовлев ҳали компаниянинг эгаси бўлган пайтида, Уралкалийда рухсат этилган максимал даражадан 1850 марта ошиб кетган камида 16 та зарарли элемент (шу жумладан рух ва аммоний) борлигини аниқлади[49]. ННТ президенти Роман Пукаловнинг сўзларига кўра, Уралкалий Кама дарёсига мунтазам равишда ташланган зарарли элементларнинг тўлиқ рўйхатини ошкор эта олмади. У Кама сувини „жуда ифлосланган“ деб таърифлаб, Березники атрофидаги кичик дарёлар ҳақиқатда шўр сувга айланганини эълон қилди[50][51].

2016-йил апрел ойида Халқаро тадқиқотчи журналистлар консорсиуми (ИCИЖ) томонидан Риболовлев хотини билан ажрашиш жараёнида Виржиния оролларида рўйхатдан ўтган компаниядан фойдалангани даъво қилинган эди[52][53]. Риболовлевнинг офшор компанияларидан фойдаланиши Сüддеуцче Зеитунг газетаси томонидан „бой одамларнинг никоҳи бузилган тақдирда ўзларининг катта бойликларини ҳимоя қилиш учун қандай йўл тутишлари ҳақидаги дарслик мисоли“ сифатида тасвирланган[54].

Георгий Беджамовнинг озод этилиши

Россиянинг Бобслей ва Скелетон спорти федерацияси президенти, „Внешпромбанк“нинг собиқ эгаси Георгий Беджамов 2016-йилнинг март ойида Монакода Россия ҳукумати томонидан фирибгарлик ва давлат маблағларини ўзлаштирганликда айбланиб, ҳибсга олинган эди. Беджамов 2016-йил июл ойида Монако шаҳзодаси томонидан озод қилинган, кейинроқ бу қарор Монако апелляция суди томонидан тасдиқланган[55]. Рус манбалари Риболовлев Георгий Беджамовга Россия ҳукуматидан қочишга ёрдам берганини даъво қилган[56][57], аммо Риболовлев 2016-йил октябр ойининг охирида Франсиянинг Ле Парисиэн газетасига берган интервюсида бу даъволарни рад этди[58][59].

Фоотбалл Леакс жанжали

2016-йилнинг декабрида Фоотбалл Леакс можароси Рйболовлев ва футбол агенти Жорге Мендес ўйинчиларни ноқонуний сотиб олиш учун махфий тизим ўрнатгани маълум бўлди. Кипрда жойлашган Броwсефиш Лимитед номли оффшор инвестиция фондидан фойдаланиб, Риболовлев учинчи томон эгаликлари (ТПО) орқали ўз ўйинчиларининг нархини бошқарган[60]. Риболовлев ўз шахсини яшириш учун оффшор компаниялардан фойдаланди, чунки ТПО Европада ноқонуний ҳисобланарди[61]. Масалан, футболчи Фабинҳо „Рио Аве“ томонидан „Монако“га ижарага берилганида унга тегишли пулларнинг 48,5 фоизи аллақачон Риболовлевники бўлган[62][61].

„Монако“ бу даъволарни рад этди ва бундай схема ҳеч қачон амалга оширилмаганлигини, франсуз ва Европа матбуотида эълон қилинган хабарларда аксинча „нотўғри маълумотлар ва кўплаб ноаниқликларни ўз ичига олади“ деб таъкидлади[63][64][65].

Шахсий ҳаёти

Дмитрий ва Елена Риболовлевлар 1987-йилда Россиянинг Перм шаҳрида турмуш қуришди. Улар тиббиёт мактабида учрашишганди[66]. Уларнинг икки қизи бор: 1989-йилда туғилган Екатерина ва 2001-йилда туғилган Анна[67][68]. 2015-йилда Екатерина Англиянинг „Сандерленд“ клубининг 20 фоиз улушига эга уругвайлик тадбиркор Жуан Сарторига турмушга чиқди. Дер Спиэгел 2018-йилда Риболовлев на инглиз, на франсуз тилларини билмаслиги ҳақида хабар берган[69].

Елена Рйболовлева 2008-йил 22-декабрда судга ажрашиш учун ариза берди ва аризасида турмуш ўртоғининг „кетма-кет хиёнати“ни келтирди[70][71][72]. Шу билан бирга, Елена Женева давлат прокуроридан Риболовлевдан ўз активларини ҳимоя қилишни расман сўради[71].

2014-йилнинг февралида Елена Кипрда 28 миллион долларлик бриллиант узукни ўғирлаганликда айбланиб ҳибсга олинган эди, у кейинчалик собиқ эри билан ҳали турмушда бўлганларида унга совға қилганини исботлади[73][74].

Ўша йилнинг май ойида Женева суди Еленага рекорд даражадаги 4,8 миллиард доллар тўлашга қарор қилди. Бу ўша пайтда тарихдаги энг қиммат ажралиш келишуви бўларди[75]. Бироқ, Риболовлевнинг адвокатлари 2014-йилги қарор устидан 2015-йил июн ойида муваффақиятли апелляция беришди. Женева суди аввалги қарорни бекор қилиб, Еленанинг келишувини 564 миллион швейцария франкигача камайтиришга қарор қилди[76]. Ниҳоят, 2015-йил октябр ойида Риболовлев ва Елена ажрашиш бўйича келишувга эришганликларини ва иш бўйича барча қонуний ҳаракатлар тўхтатилишини эълон қилишди. Молиявий шартлари ошкор этилмаган[77].

Унинг Аирбус учоғи бор[78].

Унинг 250 миллион долларлик „Анна“ деб аталадиган яхтаси бор[79][80][81].

Бойлиги

Форбес журналининг 2012-йилдаги рўйхатига кўра, у дунё бойлари ичида 100-ўринда турган[82][83][84][85]. 2021-йил учун Форбес миллиардерлари рўйхатида Риболовлев 6,7 миллиард доллар бойлиги билан дунёдаги энг бадавлат кишилар рўйхатида 391-ўринни эгаллади[86].

Йиллар 2009 2010 2011 2012 2013
Бойлиги 3,1 8,6 9,5 9,0 9,1
Ўрни 196 93 100 119
Ўрни (Россия) 14 13 14

Манбалар

  1. ↑ Cонн, Давид.. „Монаcо ҳаве плентй оф моней анд амбитион бут нот манй суппортерс“. Тҳе Гуардиан.
  2. ↑ Форбес „#79 Дмитрй Рйболовлев“ (10). 2012-йил 4-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 28-март 2011-йил.
  3. ↑ Ирина Малкова. Интервю: Дмитрий Риболовлев, совладелес „Уралкалия“. – Ведомости, 20.06.2006. – № 110 (1637)
  4. ↑ Рйболовлев ЭВ[Аутҳор] – ПубМед – НCБИ
  5. ↑ Cроwлей. „Трумп анд тҳе Олигарч“ (эн). ПОЛИТИCО Магазине (2016-йил 28-июл). Қаралди: 2022-йил 19-март.
  6. ↑ „АС Монаcо: Дмитрй Рйболовлев анд Ҳис Инфлуэнcе ин Монаcо“ (эн). Дер Спиэгел (2018-йил 16-ноябр). Қаралди: 2022-йил 19-март.
  7. ↑ „Дмитрй Рйболовлев“ (эн). Форбес. Қаралди: 2021-йил 9-июл.
  8. ↑ „Тҳе Wорлд'с Биллионаирес“ (эн). Форбес. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  9. ↑ Cонн. „Монаcо ҳаве плентй оф моней анд амбитион бут нот манй суппортерс | Давид Cонн“ (эн). Тҳе Гуардиан (2013-йил 20-сентябр). Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  10. ↑ Новости. „Биография Дмитрия Рыболовлева“ (ру). РИА Новости (2018-йил 7-ноябр). Қаралди: 2022-йил 18-август.
  11. ↑ „Дмитрй Рйболовлев“. Блоомберг. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  12. ↑ „Время разбрасывать калий“ (ру). www.коммерсант.ру (2010-йил 21-июн). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  13. ↑ „Дмитрий Рыболовлев, хозяин "Уралкалия". В чем соль“ (ру). Форбес.ру (2008-йил 2-май). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  14. ↑ „Дмитрий Рыболовлев: от одержимого футболом олигарха до фигуранта дела о коррупции“ (ру). Ведомости (2018-йил 9-ноябр). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  15. ↑ „Дмитрия Рыболовлева начали разводить“. www.берики.ру. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  16. ↑ „"Спаситель мира": сенсация в криминальных тонах“. 2021-йил 18-ноябрда асл нусхадан архивланган.
  17. ↑ „Время разбрасывать калий“ (ру). www.коммерсант.ру (2010-йил 21-июн). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  18. ↑ „Время разбрасывать калий“ (ру). www.коммерсант.ру (2010-йил 21-июн). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  19. ↑ 19,0 19,1 19,2 „Дмитрий Рыболовлев, хозяин "Уралкалия". В чем соль“ (ру). Форбес.ру (2008-йил 2-май). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  20. ↑ „Дмитрий Рыболовлев: от одержимого футболом олигарха до фигуранта дела о коррупции“ (ру). Ведомости (2018-йил 9-ноябр). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  21. ↑ „Гангстер'с парадисе: ҳоw органисед cриме тоок овер Руссиа“ (эн). Тҳе Гуардиан (2018-йил 23-март). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  22. ↑ „Дмитрий Рыболовлев: от одержимого футболом олигарха до фигуранта дела о коррупции“ (ру). Ведомости (2018-йил 9-ноябр). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  23. ↑ „Борьба валдайских мальчиков — 2“ (ру). www.коммерсант.ру (2021-йил 22-октябр). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  24. ↑ 24,0 24,1 „Дмитрий Рыболовлев, хозяин "Уралкалия". В чем соль“ (ру). Форбес.ру (2008-йил 2-май). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  25. ↑ „Рыболовлев, Дмитрий Известный предприниматель, бывший владелец ОАО "Уралкалий"“. лента.ру. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  26. ↑ 26,0 26,1 26,2 „Дмитрий Рыболовлев, хозяин "Уралкалия". В чем соль“ (ру). Форбес.ру (2008-йил 2-май). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  27. ↑ „Рыболовлев, Дмитрий Известный предприниматель, бывший владелец ОАО "Уралкалий"“. лента.ру. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  28. ↑ „Дмитрий Рыболовлев, хозяин "Уралкалия". В чем соль“ (ру). Форбес.ру (2008-йил 2-май). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  29. ↑ „Уралкали то Спенд $5.8 Биллион то Боост Поташ Cапаcитй 80% – Бусинесс...“. арчиве.пҳ (2013-йил 18-январ). 2013-йил 18-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 16-июл.
  30. ↑ „Дмитрий Рыболовлев, хозяин "Уралкалия". В чем соль“ (ру). Форбес.ру (2008-йил 2-май). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  31. ↑ „АГРОХИМИКИ СТОЯТ УСТОЙЧИВО“ (ру). ВЕСТИ МОРСКОГО ПЕТЕРБУРГА (2016), с. 12–17. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  32. ↑ „Балтийский балкерный терминал достроили“ (ру). дп.ру. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  33. ↑ „НАША ОБЩАЯ СОЛЬ“. неwчемистрй.ру. 2021-йил 16-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 16-декабр.
  34. ↑ „Беларуссиан Поташ Cо сайс фертилисер маркет реcоверинг“ (эн). Реутерс (2013-йил 5-март). Қаралди: 2021-йил 16-июл.
  35. ↑ „Уралкалий завершил сделку по покупке 50% акций экспортной компании Беларуси“ (ру). Ведомости (2005-йил 11-ноябр). Қаралди: 2021-йил 16-декабр.
  36. ↑ „"Уралкалий" отменил ИПО“. эхперт.ру. 2019-йил 22-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  37. ↑ „"Затопленное" ИПО“ (ру). wек.ру. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  38. ↑ „"Уралкалий" привлек в ходе ИПО около 37 млрд“ (ру). РБК (2007-йил 12-октябр). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  39. ↑ „Поташ эмпире стрикес баcк ин Уралкали ИПО“ (эн). ГлобалCапитал (2007-йил 18-октябр). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  40. ↑ „Ряд предприятия Прикамья вошли в число лидеров в рейтинге инвестиционной открытости по версии "Секрета фирмы"“ (ру). www.бусинесс-cласс.су. Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  41. ↑ Cатҳерине. „Рйболовлев ин талкс то селл Уралкали стаке“. www.фт.cом (2010-йил 28-май). Қаралди: 2021-йил 16-июл.
  42. ↑ ((Реутерс Эдиториал)). „Руссиан биллионаире селлс 53.2 пcт Уралкали стаке“ (эн-УС). У.С.. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  43. ↑ „Уралкали Гаинс ас Рйболовлев Селлс Cонтроллинг Стаке“. Блоомберг (2010-йил 14-июн). Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  44. ↑ Коляндр, Алехандер. „Руссиан Фирмс Сет Поташ Деал“ (эн-УС). Wалл Стреэт Жоурнал (2010-йил 20-декабр). Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  45. ↑ „Руссиан поташ фирмс сет то мерге“ (эн-ГБ). ББC Неwс (2010-йил 20-декабр). Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  46. ↑ „Тwо биллионаирес cашед ин биг тиме аҳеад оф Уралкали бомбшелл | МИНИНГ.cом“ (эн-УС). МИНИНГ.cом (2013-йил 2-август). Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  47. ↑ „ПОРТРАИТ. Дмитри Рйболовлев, ле дисcрет прéсидент руссе де л'АС Монаcо, éлоигнé де Владимир Поутине“. Оуэст Франcе (2022-йил 2-март).
  48. ↑ „100 ГЛАВНЫХ ЗАГРЯЗНИТЕЛЕЙ РОССИИ | Зелений патрул“. греэнпатрол.ру. 2017-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 9-феврал.
  49. ↑ „Российские экологи обвинили "Уралкалий" в загрязнении Камы“ (ру). берики.ру. 2016-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 9-феврал.
  50. ↑ „"Зеленый патруль" добрался до Пермского края“. Росбалт. 2016-йил 21-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 9-феврал.
  51. ↑ „Вышли деньги из провала“ (ру-РУ). Новая газета – Новаягазета.ру. Қаралди: 2017-йил 9-феврал.
  52. ↑ „Панама Паперс: Дмитрй Рйболовлев усед оффшоре cомпанй то ҳиде арт фром wифе, леакед доcуменц ревеал“. Тҳе Арт Неwспапер (2016-йил 4-апрел). Қаралди: 2016-йил 2-ноябр.
  53. ↑ „Ҳоw тҳе Оне Перcентерс Диворcе: Оффшоре Интригуэ Плайс Ҳиде анд Сеэк wитҳ Миллионс“. ИCИЖ (2016-йил 3-апрел). Қаралди: 2016-йил 2-ноябр.
  54. ↑ Кинселла. „Монаcо'с Жустиcе Министер Ресигнс Афтер Техц Ревеал 'Васт Инфлуэнcе Педдлинг' ин Биллион-Доллар Арт Фрауд Cасе“ (эн-УС). Артнет Неwс (2017-йил 15-сентябр). Қаралди: 2022-йил 24-июн.
  55. ↑ „Беджамов : "ниэт" à л'эхтрадитион“. Л'Обсерватеур де Монаcо. 2016-йил 10-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 19-декабр.
  56. ↑ „Искусство инвестиций во власть“. Новая Газета (2016-йил 26-сентябр).
  57. ↑ „Рыболовлев мутной воды“. Тҳе КремлНеwс (2016-йил 23-октябр). 2016-йил 9-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 9-ноябр.
  58. ↑ „Ноус фаçоннонс лес СТАРС де ДЕМАИН“. Ле Парисиэн (2016-йил 27-октябр).
  59. ↑ „Рыболовлев заявил, что не имеет отношения к делу совладельца Внешпромбанка“. Газета.ру (2016-йил 27-октябр).
  60. ↑ Рéдаcтион. „Фоотбалл Леакс : ле партенариат обсcур энтре Рйболовлев (Монаcо) эт Жорге Мендес“ (фр-ФР). Л'Эқуипе.фр. Қаралди: 2017-йил 13-феврал.
  61. ↑ 61,0 61,1 „Ле троубле бусинесс ду проприéтаире де л'АС Монаcо авеc л'агент Жорге Мендес“ (фр-ФР). Медиапарт. Қаралди: 2017-йил 13-феврал.
  62. ↑ „Фоотбалл Леакс : Ла сомбре cоллаборатион энтре Дмитри Рйболовлев эт Жорге Мендес – Фоотбалл 365“ (фр-ФР). Фоотбалл 365 (2016-йил 21-декабр). Қаралди: 2017-йил 13-феврал.
  63. ↑ „Монаcо денй трйинг то бреак ФФП рулес“ (эн). ЭСПН.cом (2018-йил 5-ноябр). Қаралди: 2019-йил 17-январ.
  64. ↑ „Монаcо денй Финанcиал Фаир Плай репорт cлаиминг оwнер Дмитрй Рйболовлев триэд то cирcумвент рулес“ (эн). Скй Спорц. Қаралди: 2019-йил 17-январ.
  65. ↑ ҳермесауто. „Фоотбалл: Монаcо денй Фоотбалл Леакс cлаимс оф оффшоре сет-уп то бйпасс Финанcиал Фаир Плай“ (эн). Тҳе Страиц Тимес (2018-йил 5-ноябр). Қаралди: 2019-йил 17-январ.
  66. ↑ „Время разбрасывать калий“ (ру). www.коммерсант.ру (2010-йил 21-июн). Қаралди: 2021-йил 18-ноябр.
  67. ↑ Сигмаливе. „Το προφίλ του Ρώσου μεγιστάνα Димитрй Рйболовлев“ (2010-йил 23-сентябр).
  68. ↑ „Руссиа'с Поташ Кинг Ис Геттинг Дестроед Бй А 672 Биллион Диворcе“. Бусинесс Инсидер. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  69. ↑ „АС Монаcо: Дмитрй Рйболовлев анд Ҳис Инфлуэнcе ин Монаcо“ (эн). Дер Спиэгел (2018-йил 16-ноябр). Қаралди: 2022-йил 19-март.
  70. ↑ „Трумп анд тҳе Олигарч“. Политиcо. Қаралди: 2016-йил 2-ноябр.
  71. ↑ 71,0 71,1 „Диворcе ду сиècле Дмитрй эт Элена Рйболовлев : cоммент се сéпарер д'ун миллиардаире“. Ванитй Фаир. Қаралди: 2 Новембер 2016.
  72. ↑ „Руссиан олигарч фаcинг wорлд'с мост эхпенсиве диворcе“. Тҳе Телеграпҳ.
  73. ↑ „Руссиан биллионаире'с формер wифе детаинед ин Cйпрус овер $25м ринг (упдатед) – Cйпрус Маил“ (эн-ГБ). Cйпрус Маил (2014-йил 24-феврал). 2018-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  74. ↑ „Дид Тҳис Биллионаире Гет Сwиндлед Оут оф Миллионс ин ан Элаборате Арт Wорлд Счеме?“. Ҳуффингтон Пост.
  75. ↑ „Руссиан'с $4.5 биллион диворcе май бе биггест ин ҳисторй“ (эн). УСА ТОДАЙ. Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  76. ↑ Летзинг, Жоҳн. „Руссиан Биллионаире'с Диворcе Сеттлемент Амоунт Паред Баcк“ (эн-УС). Wалл Стреэт Жоурнал (2015-йил 11-июн). Қаралди: 2018-йил 18-октябр.
  77. ↑ „'Тҳе мост эхпенсиве диворcе ин ҳисторй' эндс афтер Руссиан биллионаире реачес деал wитҳ эх-wифе“ (2015-йил 21-октябр). Қаралди: 2017-йил 2-март.
  78. ↑ „АС Монаcо: Дмитрй Рйболовлев анд Ҳис Инфлуэнcе ин Монаcо“ (эн). Дер Спиэгел (2018-йил 16-ноябр). Қаралди: 2022-йил 19-март.
  79. ↑ „Воиcи ле "М/Й АННА", ле мегаячт à 80М€ ду проприéтаире де л'АС Монаcо“ (фр-ФР). Спортуне (2017-йил 6-октябр). Қаралди: 2019-йил 15-ноябр.
  80. ↑ Добсон. „Биллионаире Суперячт Шоwдоwн: Wҳо'с Wҳо Ат Тҳе 2019 Cаннес Филм Фестивал“ (эн). Форбес. Қаралди: 2019-йил 15-ноябр.
  81. ↑ „110м Феадшип суперячт Анна ундертакес сеа триалс“ (эн). Боат Интернатионал. Қаралди: 2019-йил 15-ноябр.
  82. ↑ Форбес:Богатейшиэ бизнесмени России – 2011
  83. ↑ ПЕРМСКИЙ ОБОЗРЕВАТЕЛ | Благодаря производственному соревнованию „Рабочиэ миллиони“ значително виросла производителност труда в АО „Уралкалий“, 2014-11-03да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2014-11-03
  84. ↑ „Уралкалий“ улучшаэт систему. Система улучшаэт „Уралкалий“, № 3 (19), Новости Перми — деловая газета „Бусинесс Cласс“ (Бизнес-класс): новости бизнеса г. Перм, 2014-11-03да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2014-11-03 {{cитатион}}: но-бреак спаcе чараcтер ин |титле= ат поситион 66 (ёрдам)
  85. ↑ Тҳе 2012 АРТнеwс 200 Топ Cоллеcторс | АРТнеwс
  86. ↑ „Форбес Биллионаирес 2021: Тҳе Ричест Пеопле ин тҳе Wорлд“ (Энглиш). Форбес. Қаралди: 2021-йил 9-июл.