Dodo

Додо, ёки Маврики Дронти (лот. Рапҳус cуcуллатус) — Каптарлар оиласининг Рапҳус монотип уруғига мансуб қирилиб кетган учмайдиган қуш. Ҳинд океанида жойлашган Маврикий оролининг эндемиги ҳисобланган. Додо ҳақида биринчи ҳужжатлаштирилган маълумот 1598-йилда оролга келган голландиялик денгизчилар туфайли пайдо бўлди. Инсон пайдо бўлиши билан қуш тез-тез оч денгизчилар ва уларнинг уй ҳайвонлари, шунингдек, бошқа интродукция қилинган турларнинг қурбонига айланди. Илмий ҳамжамият томонидан тан олинган табиатдаги охирги кузатув 1662-йилда қайд этилган.  Қирилиб кетгани дарҳол сезилмади ва узоқ вақт давомида кўплаб табиацҳунослар додони афсонавий мавжудот деб ҳисоблашарди, то ХИХ асрнинг 40-йилларида, Эвропага ХВИИ асрнинг бошларида олиб келинган қолдиқлари ўрганилмагунча.  Шу билан бирга, додоларнинг каптарлар билан турдошлиги биринчи марта кўрсатилган.  Ўшандан бери Маврикий оролида, асосан, Мар аух Сангес ботқоғи ҳудудидан қушларнинг кўп сонли қолдиқлари топилган. Додонинг энг яқин генетик қариндоши қирилиб кетган Родригес дронти эди. Бу икки тур каптарлар оиласинг, дронтлар ост оиласига бирлаштирилади. Додонинг энг яқин яшаб келувчи қариндоши Никобар каптаридир. Бир вақтлар яқин атрофдаги Реунион оролида оқ додо мавжуд деб ўйлашган, аммо кейинчалик бу тахмин йўқ бўлиб кетган Реунион ибисининг оқ додоларга ўхшатиб чизилганига асосланган чалкашлик эканлиги исботланган.

Додо Қазилма даври: 0.0082-0 Ма нортҳгриппиан – ҳозиргача  ПреЄ Є О С Д C П Т Ж К Пг Н ↓
Додо реконструкцияси
Муҳофаза мақоми
Қирилиб кетган
Биологик классификация
Олам: Ҳайвонлар Кенжа олам: Эуметазоа Тип: Хордалилар Кенжа тип: Умуртқалилар Синф: Қушлар Кенжа синф: Елпиғич думли қушлар Инфрасинф: Янги танглайли қушлар Туркум: Каптарсимонлар Оила: Каптарлар Кенжа оила: †Дронтлар Уруғ: †Рапҳус Тур: †Додо
Бинар номи
†Рапҳус cуcуллатус Линнаэус, 1758
Тарихий ареали

Ушбу турнинг кашф этилганидан бери бир асрдан камроқ вақт ичида йўқ бўлиб кетиши илмий жамоатчиликга ҳайвонларнинг йўқ бўлиб кетишида одамларнинг тасири борлиги маълум бўлди. Додо Люис Керроллнинг „Алиса мо'жизалар мамлакатида“ эртаги қаҳрамони туфайли кенг машҳур бўлди.  Қуш Маврикий давлатининг рамзларидан бирига айланди: унинг сурати мамлакат гербидан жой олган. Маҳаллий аҳоли додо қолдиқларини тумор ва сувенир сифатида кенг қўллашади.

Додонинг ташқи кўриниши фақат ХВИИ асрнинг тасвирлари ва ёзма манбаларидан маълум.  Тирик намуналардан кўчирилган ва бугунги кунгача сақланиб қолган саноқли расмлар бир-биридан фарқ қилганлиги сабабли, қушнинг аниқ ташқи кўриниши номаълумлигича қолмоқда.  Шунга ўхшаб, унинг хулқ-атвори ҳақида ишонч билан бирон нима айтишнинг иложи йўқ.

Қушнинг топилган қолдиқлари додонинг баландлиги тахминан 1 метр бўлганини ва 10-18 кг оғирликда бўлиши мумкинлигини кўрсатади. Додонинг ҳаётда пайдо бўлиши фақат ХВИИ-асрдаги чизмалар, расмлар ва ёзма маълумотлардан унинг жигарранг-кулранг патлари, сариқ оёқлари, бир тутам дум патлари, кулранг, яланғоч бош ва қора, сариқ ва яшил тумшуғи билан тасвирланган. У меваларни ўз ичига олган овқатни ҳазм қилиш учун тошларидан фойдаланган ва унинг асосий яшаш жойи Маврикийнинг қуруқроқ қирғоқ ҳудудларидаги ўрмонлар бўлган деб ишонилади. Бир ҳисобда унинг дберияжи битта тухумдан иборатлиги айтилади. Тахминларга кўра, Маврикийда мўл-кўл озиқ-овқат манбаларининг мавжудлиги ва йиртқичларнинг нисбий йўқлиги туфайли додо учишни билиши шарт бўлмаган. Додо тарихда семиз ва қўпол бўлиб тасвирланган бўлсада, энди у ўз экотизимига яхши мослашган деб тахмин қилинади.

Додо скелети, Зоология музейи, Кембриж.