Ziyosfera

Dolya

Dolya (dr.-rus. ustrcha[1]; serboxorv. oʻrta[2]) — slavyan mifologiyasida baxtli taqdirning timsoli, omad[3][4][1] ramzi. U xudolarning sovgʻasi, ular tomonidan insonga hayot qiyinchiliklarini yengish uchun berilgan kuch, deb ishonilgan. U tugʻilish vaqtida sodir boʻlgan va u odamning oʻlimiga hamroh boʻlib, uning hayoti va shaxsiyatiga katta darajada taʼsir qilgan[5].

Etimologiya

"Dolya" (taqdir) soʻzining asl maʼnosi — qism[6]. Xuddi shu oʻzakdan -j- qoʻshimchasi bilan, lekin aylanib, „delit“, boʻlish kabi shakllangan[7].

Tavsif

Dastlab, xudo soʻzining oʻzi „dolya“ degan maʼnoni anglatadi[1]. Mifologik va folklor matnlarida baxt timsoli sifatida yaxshi ulush bilan bir qatorda, yomon (baxtsiz) ulush, ulush yoʻqligi, mashhur, qaygʻu, baxtsizlik, baxtsizlik, muhtojlik (d) a, oʻrtamiyonalik, azob, baxtsizlik, yomon ulush timsoli sifatida yomon odamlar harakat.

Dolya haqidagi eʼtiqodlar individual taqdirni bir qismi sifatida tushunish bilan bogʻliq (qarang. Ruscha taqdir). Maʼlum miqdorda yaxshilik, baxt (qarang. Rus qismi), bu inson tugʻilishida yuqoridan berilgan[8].

Iboralar

  • Xudo har bir ulushni yuboradi[9].
  • Xudoga shukur, ulushsiz emas: non yoʻq, bolalar bor![9]
  • Iroda, qullik — bizning taqdirimiz shunday![9].
  • Va ulush boʻlardi, lekin hech qanday iroda[9].
  • Baxt irodada emas, ulushda[9].
  • Uning irodasi achchiq ulushga olib keladi[9].

Yana qarang

Dolya haqida Vikipediyaning qardosh loyihalarida koʻproq bilib oling
Maʼno va tarjimalari Vikilugʻatda
Media fayllar Vikiomborda
Taʼlim resurslari Vikiversitetda
Xabarlar Vikiyangiliklarda
Iqtibos, maqol va matallar Vikiiqtibosda
Asarlar matnlari Vikimanbada
Kitob va darsliklar Vikikitobda

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Ivanov, Toporov 1990.
  2. ↑ Levkievskaya 2001.
  3. ↑ DOLYa — v slavyanskoy mifologii olitsetvorenie schastlivoy sudbi, udachi. // „Dolya“, Bolьshoy Entsiklopedicheskiy slovarь, 2000. 
  4. ↑ DOLYa — v slavyanskoy mifologii voploщenie schastya, udachi, daruemix lyudyam bojestvom; pervonachalno samo slovo bog imelo znachenie „dolya“. Naryadu s dobroy D. kak personifikatsiey schastya v mifologicheskix i pozdneyshix folklornix tekstax vistupayut zlaya (neschastnaya, lixaya) D., nedolya, lixo, gore, zloschastie, beda, nuj(d)a, bestalanitsa, kruchina, besschaste, zlidni kak voploщeniya otsutstviya D., durnoy D. // „Dolya“, Entsiklopediya mifologii. 
  5. ↑ Szyjewski 2004.
  6. ↑ Fasmer 1986.
  7. ↑ Shanskiy 1971.
  8. ↑ Levkievskaya 1999.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Dalь & 1880—1882.

Adabiyotlar

  • Dolya / Ivanov V. V., Toporov V. N. // Mifologicheskiy slovar / gl. red. Ye. M. Meletinskiy. — M. : Sovetskaya ensiklopediya, 1990. — S. 194. — ISBN 5-85270-032-0.
  • Dolya / Levkievskaya Ye. Ye. // Slavyanskie drevnosti: Etnolingvisticheskiy slovar : v 5 t. / pod obщ. red. N. I. Tolstogo; Institut slavyanovedeniya RAN. — M. : Mejd. otnosheniya, 1999. — T. 2: D (Davat) — K (Kroshki). — S. 114-116. — ISBN 5-7133-0982-7.
  • {{{zaglavie}}}.
  • Dolya // Tolkoviy slovar jivogo velikorusskogo yazika : v 4 t. / avt.-sost. V. I. Dal. — 2-e izd. — SPb. : Tipografiya M. O. Volfa, 1880—1882.
  • Dolya, v etnografii // Ensiklopedicheskiy slovar Brokgauza i Yefrona : v 86 t. (82 t. i 4 dop.). — SPb., 1890—1907.
  • Dolya // Etimologicheskiy slovar russkogo yazika = Russisches etymologisches Wörterbuch : v 4 t. / avt.-sost. M. Fasmer; per. s nem. i dop. chl.‑kor. AN SSSR O. N. Trubachyova, pod red. i s predisl. prof. B. A. Larina. — Izd. 2-e, ster. — M. : Progress, 1986. — T. I : A—D. — S. 526.
  • {{{zaglavie}}}. (serb.)
  • Sedakova O. Tema „doli“ v pogrebalnom obryade (Wayback Machine saytida 2019-06-04 sanasida arxivlangan) Andoza:Wayback 2 // Issledovaniya v oblasti balto-slavyanskoy duxovnoy kulturi: (Pogrebalniy obryad). — M., 1990. — S. 54-63.
  • Szyjewski A.. Religia Słowian. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2004. ISBN 83-7318-205-5. (pol.)

Havolalar

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi