Dunyo moʻjizalari
Qadimdan hozirgi kungacha dunyoning eng hayratlanarli tabiiy obyektlari va inson qurgan inshootlarini sanab oʻtish maqsadida **Dunyo moʻjizalari**ning turli roʻyxatlari tuzilgan.
Seven Wonders of the Ancient World — bunday turdagi maʼlum roʻyxatlarning eng qadimgisi. Unda classical antiquity davrida inson yaratgan eng ramziy va diqqatga sazovor asarlar qayd etilgan. Kanonik roʻyxat 1572-yilda Octo Mundi Miracula asarida belgilangan. U bir-biridan ancha farq qiladigan antik manbalarga tayangan. Antik manbalarda faqat Oʻrta yer dengizi sohillari va qadimgi Near East hududidagi asarlar uchraydi. Yetti soni tasodifan tanlanmagan. Yunonlar uni mukammallik va mo‘l-ko‘lchilik ramzi deb bilgan. Bundan tashqari, bu son qadimda maʼlum boʻlgan sayyoralar soni (beshta) bilan Quyosh va Oyning yigʻindisiga teng.[1]
Qadimgi dunyoning yetti moʻjizasi
1572-yilda Octo Mundi Miracula asarida belgilangan kanonik yetti moʻjiza quyidagilardir:
- Great Pyramid of Giza, Misrning Giza shahrida. U moʻjizalar ichida eng avval qurib bitkazilgan va bugungi kungacha saqlanib qolgan yagona moʻjizadir.
- Colossus of Rhodes, Rodos shahri portida, Yunonistonning shu nomli orolida.
- Hanging Gardens of Babylon, Bobil shahrida, hozirgi Iroqning Bobil muhofazasidagi Hilla yaqinida; yoki Iroqning Nineviya muhofazasidagi Mosul shahri yaqinidagi Nineviyada.
- Lighthouse of Alexandria, Misrning Iskandariya shahrida.
- Mausoleum at Halicarnassus, hozirgi Turkiya hududidagi Ahamoniylar imperiyasi shahri Halicarnassusda.
- Statue of Zeus at Olympia, Olympia, Greece shahrida.
- Temple of Artemis, Ephesus shahrida, hozirgi Turkiyaning Selçuk shahri yaqinida.
Boshqa davrlar roʻyxatlari
19-asr va 20-asr boshlarida ayrim yozuvchilar qadimgi roʻyxatga ergashib, oʻzlarining roʻyxatlarini tuzgan. Ular roʻyxatlarni «Oʻrta asrlar moʻjizalari», «Oʻrta asrlarning yetti moʻjizasi», «Oʻrta asr tafakkurining yetti moʻjizasi» va «Oʻrta asrlarning meʼmoriy moʻjizalari» kabi nomlar bilan atagan.[2] Bu roʻyxatlarning birortasi haqiqatan ham Oʻrta asrlarda paydo boʻlgani ehtimoldan yiroq. Chunki «Oʻrta asr» tushunchasi kamida 16-asrgacha ommalashmagan. «Oʻrta asrlarga oid» soʻzi esa Maʼrifatparvarlik davrigacha ixtiro qilinmagan. Brewer's Dictionary of Phrase and Fable ularni «keyingi davr roʻyxatlari» deb ataydi.[3] Bu roʻyxatlar Oʻrta asrlardan keyin tuzilganini koʻrsatadi.
Bu roʻyxatlardagi koʻplab inshootlar Oʻrta asrlardan ancha avval qurilgan, ammo butun dunyoda yaxshi tanilgan.[4][5] Bunday roʻyxatlar uchun odatda quyidagilar xarakterlidir:[3][4][6][7]
- Catacombs of Kom El Shoqafa — Misrning Iskandariya shahridagi 2-asrga oid dafn majmuasi.
- Colosseum — Italiyaning Rim shahri markazidagi 1-asrga oid amfiteatr.
- Great Wall of China — Xitoyning tarixiy shimoliy chegaralari boʻylab qurilgan mudofaa istehkomlari tizimi. Ayrim qismlari miloddan avvalgi 7-asrga oid.
- Hagia Sophia — Istanbul shahridagi 6-asrga oid sobor va masjid.
- Leaning Tower of Pisa — Italiyaning Pisa shahridagi 12-asrga oid qoʻngʻiroq minorasi.
- Porcelain Tower of Nanjing — Xitoyning Nanjing shahrida, tashqi Qinhuai River daryosining janubiy qirgʻogʻida joylashgan 15-asrga oid pagoda.
- Stonehenge — Angliyaning Wiltshire grafligidagi neolit davriga oid xenj yodgorligi. U miloddan avvalgi 3-ming yillikka tegishli.
Bunday roʻyxatlarga ba’zan quyidagi inshootlar ham kiritiladi:
- Cairo Citadel — Misrning Qohira shahridagi 13-asrga oid islom istehkomi.[8]
- Cluny Abbey — Fransiyaning Saône-et-Loire departamentidagi Cluny shahrida joylashgan 10-asrga oid benediktin monastiri.[9]
- Ely Cathedral — Angliyaning Ely, Cambridgeshire shahridagi sobor. U dastlab 11-asrda qurilgan va hozirda anglikan cherkoviga qarashli.[10]
- Khawarnaq — pre-Islamic Arabia davrida Lahmiylar davlati 5-asrda qurgan saroy.[11]
- Fortifications of Derbent — Kavkazdagi Sosoniylar mudofaa chizigʻi.[12]
Soʻnggi roʻyxatlar
Hozirgi zamon kishilari va tashkilotlari qadimgi roʻyxat anʼanasiga amal qilib, qadimiy va zamonaviy, tabiiy va sunʼiy moʻjizalarning oʻz roʻyxatlarini tuzgan. Quyida ularning eng muhimlari keltirilgan.
Amerika fuqaro muhandislari jamiyati
1994-yilda American Society of Civil Engineers «20-asrning eng yirik civil engineering yutuqlari»ni eʼzozlab, Zamonaviy dunyoning yetti moʻjizasi roʻyxatini tuzdi.[13][14]
| Wonder | Date started | Date finished | Location | Significance |
|---|---|---|---|---|
| Channel Tunnel | December 1, 1987 | May 6, 1994 | Strait of Dover, in the English Channel between the United Kingdom and France | Longest undersea portion of any tunnel in the world |
| CN Tower | February 6, 1973 | June 26, 1976 | Toronto, Ontario, Canada | Tallest freestanding structure in the world from 1976 to 2007 |
| Empire State Building | March 17, 1930 | April 11, 1931 | New York City, New York, United States | Tallest structure in the world from 1931 to 1954; tallest freestanding structure in the world from 1931 to 1967; tallest building in the world from 1931 to 1970; first building with 100+ stories |
| Golden Gate Bridge | January 5, 1933 | May 27, 1937 | Golden Gate Strait, north of San Francisco, California, United States | Longest main span of any suspension bridge in the world from 1937 to 1964 |
| Itaipu Dam | January 1970 | May 5, 1984 | Paraná River, on the border between Brazil and Paraguay | Largest operating hydroelectric facility in the world in terms of annual energy generation[15] |
| Netherlands North Sea Protection Works (Delta and Zuiderzee Works) | 1920 | May 10, 1997 | Zeeland, South Holland, North Holland, Friesland and Flevoland, Netherlands | Largest hydraulic engineering project undertaken by the Netherlands during the 20th century |
| Panama Canal | January 1, 1880 | January 7, 1914 | Isthmus of Panama | Allows passage of oceangoing vessels between the Atlantic and Pacific oceans; one of the largest and most difficult engineering projects ever undertaken |
USA Today'ning yangi yetti moʻjizasi
2006-yil noyabrida Amerikaning milliy gazetasi USA Today va Amerika televideniyesining Good Morning America koʻrsatuvi «Yangi yetti moʻjiza» roʻyxatini eʼlon qildi. Roʻyxatga tabiiy va inson yaratgan moʻjizalar kirgan, ularni olti hakam tanlagan.[16] Grand Canyon 2006-yil 24-noyabrda tomoshabinlar fikri asosida sakkizinchi moʻjiza sifatida qoʻshildi.[17]
| Wonder | Location |
|---|---|
| Potala Palace | Lhasa, Tibet |
| Old City of Jerusalem | Israel[n 1] |
| Polar ice caps | Earth's polar regions (Arctic and Antarctic) |
| Papahānaumokuākea Marine National Monument | Hawaii, United States |
| The Internet | Worldwide |
| Mayan ruins | Yucatán Peninsula, México |
| Great Migration of Serengeti and Masai Mara | Tanzania and Kenya |
| Grand Canyon (viewer-chosen eighth wonder) | Arizona, United States |
Dunyoning yetti tabiiy moʻjizasi
Boshqa moʻjizalar roʻyxatlari kabi, dunyoning yetti tabiiy moʻjizasi boʻyicha ham yagona fikr yoʻq. Mavjud koʻplab variantlardan birini 1997-yilda CNN tuzgan:[18]
- Qutb shafagʻi — Yerning yuqori kengliklarida (Arctic va Antarctic atrofida)
- Grand Canyon, AQShning Arizona shtatida
- Great Barrier Reef, Avstraliyaning Queensland shtati sohilida
- Rio de Janeiro porti, Braziliya
- Mount Everest, Nepal va Xitoy chegarasida
- Parícutin vulqoni, Meksikaning Michoacán shtatida
- Viktoriya sharsharasi, Zambiya va Zimbabve chegarasida
Dunyoning yangi 7 moʻjizasi
2001-yilda Shveytsariyaning New7Wonders Foundation korporatsiyasi tashabbus boshladi. Maqsad 200 ta mavjud yodgorlik orasidan Dunyoning yangi 7 moʻjizasini onlayn ovoz berish orqali tanlash edi.[19] Qadimgi dunyoning yetti moʻjizasidan saqlanib qolgan yagona moʻjiza — Giza Buyuk piramidasi 2007-yilda eʼlon qilingan gʻoliblar qatorida boʻlmadi. Biroq u faxriy nomzod sifatida qoʻshildi.[20][21]
| Wonder | Date of construction | Present-day location |
|---|---|---|
| Great Wall of China | Since 7th century BC[22] | China |
| Petra | c. 100 BC | Ma'an, Jordan |
| Christ the Redeemer | opened to the public October 12, 1931 | Rio de Janeiro, Brazil |
| Machu Picchu | c. AD 1450 | Urubamba Province, Peru |
| Chichen Itza | c. AD 600 | Yucatán, Mexico |
| Colosseum | completed AD 80 | Rome, Italy |
| Taj Mahal | completed c. AD 1648 | Agra, India |
| Giza Pyramids (honorary candidates) | completed c. 2560 BC | Giza, Egypt |
Tabiatning yangi 7 moʻjizasi
Shunga oʻxshash zamonaviy tashabbus butun dunyo boʻylab ovoz berish orqali yettita tabiiy (inson yaratmagan) moʻjizani tanlashga qaratilgan edi. U «Tabiatning yangi 7 moʻjizasi» deb nomlandi. Uni 2007-yildan 2011-yilgacha Dunyoning yangi 7 moʻjizasi kampaniyasini oʻtkazgan guruh tashkil etdi.
- Iguazu Falls, Argentinaning Misiones provinsiyasi va Braziliyaning Parana shtati chegarasida
- Hạ Long Bay, Vetnamning Quảng Ninh province hududida
- Jeju Island, Janubiy Koreyaning Jeju Province hududida
- Puerto Princesa Underground River, Filippinning Palawan orolida
- Table Mountain, Janubiy Afrikadagi Cape Town shahri ustida koʻtarilgan
- Komodo oroli — Indoneziya Respublikasini tashkil etuvchi 17,508 ta oroldan biri
- Amazon rainforest — Brazil, Peru, Colombia, Venezuela, Ecuador, Bolivia, Guyana, Suriname va French Guiana hududlarida joylashgan
Yangi 7 moʻjiza shaharlari
New7Wonders tashkil etgan va yana bir global ovoz berish orqali aniqlangan uchinchi roʻyxat — «Yangi 7 moʻjiza shaharlari» butun shaharlarni oʻz ichiga oladi:
- Durban, Janubiy Afrika
- Vigan, Filippin
- Havana, Kuba
- Kuala Lumpur, Malayziya
- Beirut, Livan
- Doha, Qatar
- La Paz, Boliviya
Suv osti dunyosining yetti moʻjizasi
«Suv osti dunyosining yetti moʻjizasi» roʻyxatini CEDAM International tuzgan. Bu AQShda joylashgan, dengizni muhofaza qilish va tadqiq etishga bagʻishlangan gʻavvoslarning notijorat guruhidir. 1989-yilda CEDAM dengiz olimlaridan, jumladan Eugenie Clark ishtirokida hayʼat tuzdi. Hayʼat himoyaga loyiq deb hisoblangan suv osti hududlarini tanladi. Natijalarni Vashingtondagi (D.C.) National Aquarium muzeyida aktyor Lloyd Bridges eʼlon qildi. U televideniyedagi Sea Hunt serialining yulduzi edi:[23]
- Palau
- Belize Barrier Reef, Beliz
- Great Barrier Reef, Avstraliya
- Chuqur dengiz gidrotermal manbalari (butun dunyo boʻylab)
- Galápagos Islands, Ekvador
- Lake Baikal, Rossiya
- Qizil dengizning shimoliy qismi; uning sharqiy qirgʻogʻida Saudi Arabia va Yemen, gʻarbiy qirgʻogʻida Egypt, Sudan, Eritrea va Djibouti joylashgan
Sanoat dunyosining yetti moʻjizasi
Britaniyalik yozuvchi Deborah Cadbury Seven Wonders of the Industrial World kitobini yozgan. Kitobda 19-asr va 20-asr boshlaridagi yettita yirik muhandislik yutugʻi haqida hikoya qilinadi.[24] 2003-yilda BBC shu yutuqlarga bagʻishlangan yetti qismli hujjatli drama koʻrsatdi. Cadbury uning prodyuseri edi.[25]
| Wonder | Description | Completed |
|---|---|---|
| SS Great Eastern | British oceangoing passenger steamship | 1858 |
| Bell Rock Lighthouse | In the North Sea off the coast of Angus, Scotland | 1810 |
| Brooklyn Bridge | In New York City, New York, United States | 1883 |
| London sewer system | Serving London, England | 1870 |
| First transcontinental railroad | 1,912-milya (3,077 km) continuous railroad line connecting existing rail networks in Iowa, Nebraska, Wyoming, Utah, Nevada, and California in the United States | 1869 |
| Panama Canal | 51-milya (82 km) artificial waterway crossing the Isthmus of Panama and connecting the Atlantic and Pacific oceans | 1914 |
| Hoover Dam | On the Colorado River, spanning the border between Nevada and Arizona in the United States | 1936 |
Quyosh sistemasining yetti moʻjizasi
1999-yilgi maqolada Astronomy jurnali «Quyosh sistemasining yetti moʻjizasi»ni sanab oʻtgan. Keyinroq bu maqola asosida video tayyorlangan.[26]
- Enceladus — Saturnning yoʻldoshi
- Great Red Spot — Jupiterning janubiy yarim sharidagi ulkan va barqaror antitsiklon boʻroni
- asteroid belt — Mars va Yupiter orbitalari oraligʻida joylashgan, son-sanoqsiz mayda qattiq jismlardan iborat hudud
- Sun sirti
- Earth oceanlari
- Rings of Saturn
- Olympus Mons — Marsdagi ulkan qalqonsimon vulqon, Quyosh sistemasidagi eng baland sayyora togʻi
Dunyo moʻjizalarining boshqa roʻyxatlari
Koʻplab mualliflar va tashkilotlar dunyo moʻjizalari roʻyxatini tuzib, kitob yoki jurnal shaklida nashr etgan.
Dunyoning yetti moʻjizasi — 1956-yilda suratga olingan film. Unda Lowell Thomas dunyo boʻylab tabiiy va sunʼiy moʻjizalarni izlaydi. U tomoshabinlarni Dunyo moʻjizalarining qadimgi roʻyxatini yangilashga taklif qiladi.
Baʼzan brendlar marketing usuli yoki shior sifatida «Dunyoning sakkizinchi moʻjizasi» nomini oladi. Bu ibora odatda oʻz tabiatiga koʻra shu darajada tushunib boʻlmas deb hisoblanadigan joylar, voqealar yoki shaxslarga nisbatan qoʻllanadi. Masalan, gʻayrioddiy boʻyi bilan tanilgan André the Giant shunday ataladi.
Shuningdek qarang
- Milliy yetti moʻjizalar
- Seven Wonders of Brazil
- Seven Wonders of Canada
- Seven Wonders of Colombia
- Seven Wonders of Poland
- Seven Wonders of Portugal
- Seven Natural Wonders of Romania
- Seven Wonders of Romania
- Seven Wonders of Russia
- Seven Wonders of Ukraine
- Seven Natural Wonders of the UK
- Seven Wonders of Wales
- Seven Wonders of Dauphiné
- Eight Views – muayyan hududdagi muhim diqqatga sazovor joylar toʻplamini bildiruvchi an’anaviy Sharqiy Osiyo atamasi
- 12 Treasures of Spain
- Forening yetti moʻjizasi (Fore abbatligi, Irlandiya)
- World Heritage List – UNESCO «ustun umumjahon qadriyatiga ega» deb topgan 1,200 dan ortiq obyekt roʻyxati
Izohlar
- ↑ Both the USA Today article and the Good Morning America broadcast described this wonder as "Jerusalem's Old City, Israel." The Old City is located in East Jerusalem, which is claimed by both the State of Israel and the State of Palestine. The UN and most countries do not recognize Israel's claim to East Jerusalem, taking the position that the final status of Jerusalem is pending future negotiations between Israel and the Palestinian Authority. See Positions on Jerusalem for more information.
Manbalar
- ↑ The Oxford Illustrated Encyclopedia, First Harry Judge: , Oxford University Press, 1993.
- ↑ "The Seven Wonders of the Medieval World"
- ↑ 3,0 3,1 Evans, I H (reviser. Brewer's Dictionary of Phrase and Fable, Centenary edition Fourth impression (corrected), London: Cassell, 1975 — 1163-bet.
- ↑ 4,0 4,1 Hereward Carrington. The Seven Wonders of the World: ancient, medieval and modern, reprinted in the Carington Collection (2003). Kessinger, February 2003. ISBN 0-7661-4378-3.
- ↑ Carrington, Hereward. The Carrington Collection. Kessinger, September 2010. ISBN 9781169692169. Qaraldi: 2014-yil 29-oktyabr (2020-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ Latham, Edward. A Dictionary of Names, Nicknames and Surnames, of Persons, Places and Things, 1904 — 280-bet. OCLC 01038938.
- ↑ Miller, Francis Trevelyan. America, the Land We Love, 1915 — 201-bet. OCLC 00334597. Qaraldi: 2020-yil 16-oktyabr (2020-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan). Excerpts from speeches by Woodrow Wilson, William H. Taft, and Theodore Roosevelt.
- ↑ The Complete Idiot's Guide to the Crusades, 2001 — 153-bet.
- ↑ „Cluny Abbey“, The Catholic Encyclopedia, 1913 — 73-bet. OCLC 06974688. Qaraldi: 2020-yil 16-oktyabr (2020-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ The Rough Guide To England, 1994 — 596-bet.
- ↑ Tehrani, Amirmahdi; Khagani, Saied; Mansoori, Seyed (2025). "The Landscape of Khawarnaq: From Reality to Symbol, the Evolution of Narratives About the Landscape of the Sassanid Khawarnaq Palace in Islamic Period Sources". Mazar 17: 6–19. https://www.researchgate.net/publication/394421671_The_Landscape_of_Khawarnaq_From_Reality_to_Symbol_the_Evolution_of_Narratives_About_the_Landscape_of_the_Sassanid_Khawarnaq_Palace_in_Islamic_Period_Sources.
- ↑ Kettenhofen, Erich. "DARBAND." Encyclopaedia Iranica. Published December 15, 1994. https://doi.org/10.1163/2330-4804_EIRO_COM_8055
- ↑ „American Society of Civil Engineers Seven Wonders“. ASCE.org (2010-yil 19-iyul). 2010-yil 2-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 30-avgust.
- ↑ American Society of Civil Engineers. „Seven Wonders of the Modern World“. ASCE.org. 2010-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan.
- ↑ „USGS: Three Gorges Dam is bigger than Itaipu Dan but annual output is about the same because of river variability“. 2020-yil 27-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 9-oktyabr.
- ↑ „New Seven Wonders panel“. USA Today (2006-yil 27-oktyabr). Qaraldi: 2010-yil 31-iyul.
- ↑ Clark, Jayne „The world's 8th wonder: Readers pick the Grand Canyon“. USA Today (2006-yil 22-dekabr). 2012-yil 19-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 3-may.
- ↑ „Natural Wonders“. CNN (1997-yil 11-noyabr). 2006-yil 21-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 31-iyul.
- ↑ „The multimedia campaign to choose the New 7 Wonders of the World is in its final stage.“. New7Wonders. 2007-yil 3-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 10-iyun.
- ↑ „Egypt's pyramids out of seven wonders contest“. Daily News Egypt (2007-yil 20-aprel). 2018-yil 25-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 25-iyun.
- ↑ „Reuters via ABC News Australia "Opera House snubbed as new Wonders unveiled" 7 July 2007“. Australia: ABC (2007-yil 8-iyul). 2011-yil 29-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 31-iyul.
- ↑ "Great Wall of China". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/243863/Great-Wall-of-China.<!--->
- ↑ „Underwater Wonders of the World“. Wonderclub. 2017-yil 13-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 31-avgust.
- ↑ Kumar, Manjit.. „Review: Seven Wonders of the Industrial World by Deborah Cadbury“. The Guardian (2003-yil 7-noyabr). 2016-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 13-dekabr.
- ↑ Cadbury, Deborah. „British History in Depth: Seven Wonders of the Industrial World“ (2011-yil 17-fevral). 2019-yil 27-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 25-mart.
- ↑ „Seven Wonders of the Solar System Video“. Aaa.org (1999). 2014-yil 1-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 22-fevral.
Tashqi havolalar
 |
Vikiomborda „Dunyo moʻjizalari“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |
- 360° formatdagi dunyoning 77 moʻjizasi Qadimgi dunyoning 7 moʻjizasini UNESCOning Butunjahon merosi roʻyxati bilan bogʻlovchi dunyo moʻjizalari roʻyxati
If an internal link incorrectly led you here, you may wish to change the link to point directly to the intended article.