Edward Joris

Эдwард Жорис (1876-1957) — белгиялик анархист бўлиб, 1905-йилда Истанбулдаги "Юлдуз саройига суиқасд уриниши" деб номланувчи портлашда иштирок этган[1].
Ҳаёти
1876-йилда туғилган Жорис 13 ёшида мактабни тугатди ва кемада юк котиби бўлиб ишлади. Чап қанот сиёсати билан шуғулланиб, у 1895-йилдан 1898 -илгача Белгия ишчилар партиясининг маҳаллий бўлими, шунингдек касаба уюшмаси котиби бўлган. У Эдwард Грин тахаллуси остида анархистик Онтwакинг газетасига ҳисса қўшган[2].
1901-йилда у Истанбулга бориб, у ерда қисқа муддатга франсуз ва инглиз тилларидаги тижорат ёзишмаларини ёзди ва кейин Сингер тикув машинаси компаниясида иш топди. 1902-йилда Анна Нелленс исмли аёл Истанбулда келиб унга қўшилди ва улар шу орада турмуш қуришди[2].
Жорис бир ҳамкасби орқали Арман инқилобий федерациясига қўшилди ва шунинг учун Султон Абдул Ҳамид ИИ га суиқасд уюштирди. Фитначилар суҳбатлашиш учун учрашиб, унинг уйида портловчи моддалар ва ўқотар қуролларни сақлашган[2]. Бомба портлаши 1905-йил 21-июлда амалга оширилган, 26 киши ҳалок бўлган ва 58 киши яраланган, аммо султоннинг ўзига зарар етмаган. Жорис олти кундан кейин ҳибсга олинган. У 25-ноябрда судга келтирилиб, 18-декабрда ўлим жазосига ҳукм қилинган. Белгиянинг дипломатик босими туфайли ҳукм ижро этилмаган[3]. Белгиядаги чап қанот зиёлилар томонидан Белгия ҳукуматига унинг озод этилиши учун босим ўтказиш учун қўллаб-қувватлаш қўмитаси ташкил этилган[4]. Жорис 1907-йил 23-декабргача қамоқда сақланди ва кейин Белгияга қайтди[2] Унинг қамоқхонадан ёзган мактублари унинг фитнага алоқадорлиги ҳақидаги кейинги жиноятига асос бўлди[5]..
Белгияга қайтганидан сўнг, Жорис китоб сотувчиси бўлиб ишлади ва Лигуэ дес дроиц де л’ҳомменинг Антверпен бўлимида котиб бўлди. Биринчи жаҳон урушидан кейин у босқинчи кучларнинг „Фламенполитик“ билан ҳамкорлик қилганликда айбланиб, Нидерландиядан бошпана излаган. У 1929-йилда амнистиядан сўнг Белгияга қайтиб келди ва ўз-ўзидан реклама агенти бўлиб ишлади. Эдwард Жорис 1957-йилда вафот этган[2].
Оммавий маданиятда
У Пайитаҳт: Абдüлҳамид сериалида Сердар Дениз томонидан тасвирланган[6].
Манбалар
- ↑ Гаïдз Минассиан, „Тҳе Армениан Револутионарй Федератион анд Оператион 'Нежуик'“, ин То Килл а Султан: А Транснатионал Ҳисторй оф тҳе Аттемпт он Абдüлҳамид ИИ (1905), эдитед бй Ҳоуссине Аллоул, Эдҳем Элдем анд Ҳенк де Смаэле (Палграве Маcмиллан, 2018), п. 53.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Маартен Ван Гиндерачтер, „Эдwард Жорис: Cаугҳт бетwеэн Cонтиненц анд Идеологиэс?“ ин То Килл а Султан: А Транснатионал Ҳисторй оф тҳе Аттемпт он Абдüлҳамид ИИ (1905), эдитед бй Ҳоуссине Аллоул, Эдҳем Элдем анд Ҳенк де Смаэле (Палграве Маcмиллан, 2018), пп. 67-98.
- ↑ Ричард Бач Женсен, Тҳе Баттле агаинст Анарчист Террорисм: Ан Интернатионал Ҳисторй, 1878–1934 (Cамбридге Университй Пресс, 2014), п. 307.
- ↑ Чристопҳе Вербругген, Счрижверсчап ин де Белгисче белле éпоқуэ: ээн соcиаал-cултуреле гесчиэденис (Гҳент анд Нижмеген, 2009), пп. 161-166.
- ↑ Wалтер Ресселер анд Беноит Суйкербуйк, Дйнамиэт воор де султан: Cаролус Эдwард Жорис ин Константинопел (Антwерп, б+б, 1997).
- ↑ „Оюнcу Гüркан Уйгун: Бир оюнcунун тек дерди, ҳаятı боюнcа ойнаябилмектир“. Анадолу Ажансı (14 аралıк 2019). 15 аралıк 2019да асл нусхадан архивланган. Қаралди: 24 эйлüл 2020.