Ziyosfera

Ekspressiv terapiya

Экспрессив терапия – бу ижодий санъатдан терапия шакли сифатида фойдаланиш, жумладан экспрессив санъат терапияси ва ижодий санъат терапияси (арт терапия, рақс-ҳаракат терапияси, драма терапияси, мусиқа терапияси, ёзиш терапияси, шеър терапияси ва бошқалар). Анъанавий санъат ифодасидан фарқли ўлароқ, унда якундаги маҳсулот эмас, балки унинг яратилиш жараёни алоҳида аҳамият касб этади. Экспрессив терапия одамларга ижодий ифоданинг турли шакллари орқали шифо бериши мумкин деган тахминга асосланади. Экспрессив терапевтлар ижодий ифода ва тасаввурни босиш орқали одамлар ўз таналарини, ҳис-туйғуларини ва фикрлаш жараёнини текширишлари мумкинлигига ишонишади.

Тарихи

Дастлабки йиллар

Маргарет Намбург, Эдит Крамер, Ханна Квиатковска ва Элинор Улман сенсорли арт-терапия соҳасининг кашшофлари сифатида эътироф этилган. Бу олимларнинг барчаси соҳага катта ҳисса қўшган бўлса-да, Маргарет Намбург „Арт терапияси онаси“ деб тан олинган. Унинг иши санъатдан, асосан, психоаналитик диагностика воситаси сифатида фойдаланишга қаратилган. У ўша даврнинг бошқа психоаналитик амалиётларини яқиндан кузатиб борди ва мижоз томонидан билдирилаётган онгсиз ғоялар ва ҳис-туйғуларнинг мулоқоти сифатида қаралди.[1]

Замонавий ёндашувлар

Бугунги арт-терапия уч хил ёндашувга бўлинган: психодинамик, гуманистик, таълим ва ривожланиш. Психодинамик ёндашувда „ўтказиш“ ва ҳимоя механизми каби атамалар қўлланади. Гуманистик ёндашув кўпроқ ижобий психология ёндашуви бўлиб, одамларга оптимистик қараш ва уларнинг санъати орқали ифода этиш уларга ушбу ҳис-туйғуларни назорат қилиш имконини беради. Таълим ва ривожланиш ёндашуви ҳиссий ва ривожланиш нуқсонлари бўлган болаларга ёрдам бериш усули сифатида арт терапияга қаратилган.[2]

Таъриф ва ишончнома

Экспрессив санъат терапияси – бу инсоннинг ўсиши, ривожланиши ва даволанишини рағбатлантириш учун тасвирлаш, ҳикоя қилиш, рақс, мусиқа, драма, шеърият, ҳаракат, боғдорчилик, орзу ва тасвирий санъатдан биргаликда фойдаланиш амалиётидир.[3] Экспрессив санъат терапияси ўзига хос терапевтик машғулот бўлиб, терапевт ва мижоз расм, рақс, мусиқа, драма ва шеърият ўртасида эркин ҳаракатланадиган интермодал машғулотдир.[4]

Миллий Соғлиқни Сақлаш Санъати Ташкилоти (НОАҲ) маълумотларига кўра, олтита ижодий санъат терапияси – арт-терапия, рақс-ҳаракат, драма, мусиқа ва шеърият терапияси, шунингдек психодрама – экспрессив санъат терапиясидан ажралиб туради. Шунингдек, ҳар бир йўналиш учун психотерапевтлар кўпинча интенсив равишда ўқитилади ва ўз амалиётида фақат битта услубдан фойдаланишга ўргатилади.[5]

Халқаро экспрессив санъат терапияси ассоциацияси (ИЭАТА) экспрессив санъат терапевтларининг ваколатларини тасдиқловчи мас’ул ташкилотдир.[6]

Ижодий санъат терапиялари миллий коалицияси (НCCАТА) ижодий санъат терапиясининг барча олтита усулларини бирлаштиради. Бироқ, ижодий санъат терапиясининг ҳар бир усули ўз миллий ассоциациясига эга бўлиб, у касбий маълумотларни тартибга солади, таълим стандартларини белгилайди ва янги ғоялар ва тадқиқотлар алмашиш мақсадида ҳар йили конференсияларни ўтказади.[7]

Таълим

Экспрессив терапиянинг турли усулларининг ҳар бир миллий ассоциацияси ўз таълим стандартларини белгилайди. Америка Қўшма Штатларида миллий ассоциацияларнинг сертификатлаш талабларига мувофиқ тасдиқланган дастурларни таклиф қиладиган кўплаб коллежлар мавжуд.

Мусиқа терапияси бўйича 37та университет,[8] арт терапия бўйича 34та университет,[9] рақс-ҳаракат терапияси бўйича 7та университет,[10] ва драма терапияси бўйича 5та университет,[11] ҳамда экспрессив санъат терапияси бўйича 5 та университет мавжуд.,[12] Қўшма Штатларда магистрлик дастурларини тасдиқлаган. Бундан ташқари, Америка мусиқа терапияси ассоциацияси (АМТА) томонидан тасдиқланган 75 та бакалавриат мусиқа терапияси дастурлари мавжуд.[8] Илмий даражани тугатгандан сўнг, терапевтлар мас’ул миллий ассоциацияга ҳужжат топширишлари керак.

Ижодий санъат терапияси усуллари

НCCАТА томонидан тан олинган 6та ижодий санъат терапияси усуллари мавжуд, улар орасида арт-терапия, рақс терапияси, драма терапияси, мусиқа терапияси, шеърият терапияси ва психодрама мавжуд.[7] Баъзи ҳудудларда ижодий санъат терапияси ва ижодий санъат терапевти атамаларидан фақат Ню-Ёрк штатида бўлгани каби тегишли лицензияга эга бўлганлар фойдаланиши мумкин.[13]

Арт терапия

1940-йилларда яратилган Арт терапия психотерапия ва санъат комбинациясидан иборат.[14] Ижодий жараён, шунингдек яратилган санъат асари ўз-ўзини тадқиқ қилиш, тушуниш, қабул қилиш ва шахсий ўсиш учун асос бўлиб хизмат қилади. Шунинг учун терапиядаги ижодий ҳаракатни ҳал қилиш билан боғлиқ бўлган ички зиддиятни қайта бошдан кечириш воситаси сифатида кўриш мумкин.[15] 4та асосий тур – ифода, тасаввур, фаол иштирок, онг ва тана алоқаси.[16] Депрессия, кўкрак бези саратони ва астма билан оғриганларга ёрдам берадиган арт-терапия ҳар қандай ёшда амалга оширилиши мумкин ва кўникма ва маҳорат талаб қилмайди.[17] Арт-терапия кенг қамровли тадқиқотларни ўтказади, бу эса ташвишларни камайтиради, ўз-ўзини англаш ва ҳаёт сифатини оширади ва салбий фикрларни камайтиради. Икки асосий мақсадни ҳисобга олган ҳолда, арт-терапия инсонлар учун шахсий ва муносабатлар мақсадларини оширишга интилади.[18]

Рақс-ҳаракат терапияси

Бошқа ижодий санъат терапияси усуллари сингари, рақс-ҳаракат терапияси ҳам "онг, тана ва руҳ ажралмас ва ўзаро боғлиқ" (АДТА) деган фаразга асосланади.[19] Ҳаракат терапия сеансининг асосий воситасидир, аммо рақс-ҳаракат терапиясида ўйин санъатидан ҳам фойдаланади. Бошқа ижодий санъат терапиялари сингари, у биринчи навбатда оғзаки бўлмаган мулоқотдан фойдаланади.[19] Рақс ва ҳаракат терапияси ҳаракатлар орқали ифодаланганлиги учун кўп гапиришни ёқтирмайдиганлар учун энг фойдали эканлигини кўрсатди.[20]

Драма терапияси

Драма терапияси драма-театр ва психотерапия икки фаннинг комбинациясини англатади.[21] Драма терапияси иккала фаннинг гибриди сифатида руҳий саломатлик, когнитив ривожланиш касалликлари бўлган шахсларни даволаш учун театр техникасидан фойдаланади.[22][23]

Мижоз билан қаҳрамонлар орқали мулоқот қилиш учун экспрессив терапиядан фойдаланадиган психотерапевт

Мусиқа терапияси

Мусиқа терапияси – бу терапевтик муносабатлар доирасида мусиқа, мусиқа яратиш ёки мусиқа билан боғлиқ бошқа тадбирлардан фойдаланиш. Мусиқа терапияси ихтисослашган кўплаб соҳалар ва аҳолига анча маълум бўлган кенг соҳадир. Яхлит амалиёт, мусиқа терапияси ҳиссий-психологик, когнитив, алоқа, восита, ҳиссий, оғриқ, ижтимоий, хулқ-атвор, ҳаётнинг охири ва ҳатто маънавий эҳтиёжларни ҳал қилиши мумкин. Бу қисман мусиқа миянинг кўплаб соҳаларида қайта ишланиши билан боғлиқ. Мусиқа терапияси беморларга "мулоқот қилиш, қийин тажрибаларни қайта ишлаш ва восита ёки когнитив фаолиятни яхшилашга" ёрдам беради (Женни Роок, МТ-БC, ЛCПC, 2016).[24] Психотерапия сифатида фойдаланилганда, мусиқа терапияси мусиқадан шахснинг психологик дунёсининг рамзий тасвири ва ифодаси сифатида фойдаланиши мумкин.[25]

Мусиқа терапияси юрак ва руҳий касалликлар каби турли хил касалликларга ҳам ёрдам беради. Бу депрессия, қайғу, аутизм, гиёҳванд моддалар ва Алцгеймер касаллиги билан оғриганларга ёрдам беради. Бирор киши руҳий касалликлардан азият чекаётганларга мусиқа стрессни енгиллаштиради, ўзини ўзи қадрлашни яхшилайди ва ҳоказо[26]. Мусиқа терапиясида одамлар қўшиқ айтишни яхшилашлари мумкин, бу эса уларнинг гапириш қобилиятига таъсир қилади. Шунинг учун, у нафақат руҳий касалликларга ёрдам бериш, балки ҳаётнинг бир қанча жиҳатларини ўзгартириши мумкин.[17]

Шеърият терапияси

Шеърият терапияси (шунингдек, кенгроқ библиотерапия атамасидан фойдаланиш) бошқа ижодий санъат терапияларидан ажралиб туради, уларнинг барчаси сўзсиз ишлайдиган тил мавжудлиги ҳақидаги тахминга асосланади. Бироқ, шеърият терапияси шифо ва шахсий ўсиш учун ёзма сўздан фойдаланишади.[27]

Психодрама

Психодрама – ХХ аср бошларида Якоб Л. Морено томонидан ишлаб чиқилган психотерапиянинг ўзига хос шакли. Психоаналист Моренонинг мақсади Зигмунд Фрейд ва C. Г. Жунг томонидан ишлаб чиқилган психоанализнинг янада самарали, ҳаракатга асосланган шаклини яратиш эди. У ўз терапиясининг аниқ уч фазали тузилишини (қизиб олиш, ҳаракат қилиш, алмашиш) яратди ва бугунги кунда ҳам психодрама терапевтлари томонидан қўлланадиган кўплаб усулларини ишлаб чиқди.[28]

Психодрама ва драма терапияси бир-бири билан боғлиқ бўлсада, ижодий санъат терапияси соҳасидаги турли усулларни тавсифлайди.[29] Психодрама терапияда беморларнинг ҳақиқий ҳаётий тажрибасидан "янги ва самаралироқ роллар ва хатти-ҳаракатларни машқ қилиш" (АСГПП) учун ишлатилса,[28] драма терапияси беморларга импровизация қилинган саҳналар, афсоналар ёки эртаклар каби кўпроқ хаёлий ҳикояларни ўрганишга имкон беради.[16]

Фойдали томонлари

  1. Ўз-ўзини кашф қилиш
    • Ушбу кашфиёт кўпинча ўтмишдаги воқеалар туфайли юзага келган ҳиссий тарангликни бартараф этишга олиб келади ва ундан енгиш механизми сифатида фойдаланиш мумкин.[30]
  2. Ваколат бериш
    • Арт-терапия одамларга ўзларининг қўрқувлари ва стрессларини ноанъанавий тарзда ифодалаш қобилиятини беради.[30]
  3. Стрессдан халос бўлиш
    • Ўз-ўзидан стрессдан халос бўлиш учун самарали, лекин бошқа дам олиш мосламалари, масалан, бошқариладиган тасвирлар билан бирлаштирилган бўлса, янада яхши натижалар бериши мумкин.[30]
  4. Жисмоний оғриқни йўқотиш ва реабилитация
    • Арт-терапия касаллик ва жароҳатлардан тузалиб кетган беморларда оғриқни камайтиришга ёрдам бериши кўрсатилган. Шунингдек, у сурункали ёки ўлим босқичида бўлган беморларда оғриқни енгиллаштириш ва назорат қилиш учун ҳам ишлатилади.[30]

Эмпирик далиллар

Балл (2002)

Балл кучли ҳиссий жиҳатдан бузилган деб ҳисобланган 5та бола устида узоқ муддатли тадқиқот ўтказди. Бу болалар 50 та арт-терапия машғулотларида иштирок этишди ва натижалар арт-терапия муваффақиятли ўтганлигини кўрсатди ва болалар 50 сеанс давомида даволашда сезиларли ютуқларни кўрсатдилар.[31]

Пифало (2006)

Ушбу тадқиқотда жинсий зўравонликка учраган 41 нафар қиз ва ёш аёлларга саккиз ҳафта давомида тузилган гуруҳли арт-терапия берилди ва даволанишдан олдин Бриэреъс Травма Сймптом Чеcклист фор Чилдрен (ТСCC) ёрдамида ўлчанди. Даволанишдан сўнг уларга яна тест топширилди ва 10 қиздан 9 тасида тестдаги балларнинг статистик жиҳатдан сезиларли даражада пасайиши кузатилди.[32]

Бар-Села, Атид, Данос, Габай ва Эпелбаум (2007)

Ушбу тадқиқот саратон касаллигига чалинган 60 нафар катталар билан ўтказилган. Бу катталар акварел бўёқлари бўйича дарслардан ташқари, ҳафталик индивидуал арт-терапияда қатнашдилар. Фақат 4та машғулотдан сўнг, экспериментал гуруҳ касалхона ташвиш ва депрессия шкаласи ва чарчоқнинг қисқача инвентаризацияси билан ўлчанган депрессия ва чарчоқнинг сезиларли яхшиланиши кузатилди. Улар депрессиянинг пасайишини кўрсатган бўлса-да, беморларнинг ташвиш даражасида сезиларли фарқ йўқ эди.[33]

Гусак (2006)

Ушбу тадқиқотда тадқиқотчи қамоққа олинган 29 киши билан ишлаган. Эркаклар 8та гуруҳли арт-терапия машғулотларида қатнашдилар ва даволашдан олдин ва кейин Беcк Депрессия инвентаризациясининг қисқа шакли ёрдамида синовдан ўтказилди. 8та машғулотдан сўнг, барча эркаклар депрессия белгиларида сезиларли яхшиланишни кўрсатдилар.[34]

Булфоне ва бошқалар. (2009)

Ушбу тадқиқотда Булфоне ва бошқалар даволаш сифатида мусиқа терапиясидан фойдаланган. 1 ёки 2 босқичли кўкрак бези саратони ташхиси қўйилган 60 нафар аёл тасодифий равишда назорат ёки экспериментал гуруҳга бирлашган. Назорат гуруҳи кимётерапия олдидан стандарт ёрдам олди, экспериментал гуруҳ эса кимётерапия бошланишидан олдин мусиқа тинглаш имкониятига эга бўлди. Натижалар шуни кўрсатдики, экспериментал гуруҳнинг ташвиш даражаси назорат гуруҳига қараганда анча паст бўлган, шунингдек, руҳий тушкунлик даражаси сезиларли даражада пасайган.[35]

Манбалар

  1. ↑ Малчиоди, Cатҳй (2003). Ҳандбоок оф Арт Тҳерапй. Неw Ёрк: Тҳе Гуилфорд Пресс. пп. 8–10.
  2. ↑ Мирабелла, Гиованни (2015). „Ис Арт Тҳерапй а Релиабле Тоол фор Реҳабилитатинг Пеопле Суфферинг фром Браин/Ментал Дисеасес?“. Тҳе Жоурнал оф Алтернативе анд Cомплементарй Медиcине. 21-жилд, № 4. 196–199-бет. дои:10.1089/аcм.2014.0374. ПМИД 25848886.
  3. ↑ Аппалачиан Эхпрессиве Арц Cоллеcтиве, 2003, Эхпрессиве Арц Тҳерапй: Cреативе Проcесс ин Арт анд Лифе. Бооне, Нортҳ Cаролина: Паркwай Публишерс. п. 3.
  4. ↑ Малчиоди, Cатҳй А.. Эхпрессиве Тҳерапиэс. Неw Ёрк: Гуилфорд Пресс, 2003. ИСБН 1-59385-379-3. 
  5. ↑ „Арц, ҳеалтҳ анд wелл-беинг ин Америcа“. Тҳеноаҳ.нет. Натионал Организатион оф Арц ин Ҳеалтҳ (НОАҲ) (2017). 2018-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 10-август.
  6. ↑ „РЕАТ Регистеред Эхпрессиве Арц Тҳерапист“ (эн). Иэата.орг. Қаралди: 2018-йил 17-август.
  7. ↑ 7,0 7,1 „Абоут НCCАТА“. Нccата.орг. Натионал Cоалитион оф Cреативе Арц Тҳерапиэс. 2023-йил 22-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Организатион Диреcторй Сеарч Ресулц“. Нетфорум.авеcтра.cом. 2023-йил 22-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  9. ↑ „Арт Тҳерапй Мастер'с Эдуcатион – Америcан Арт Тҳерапй Ассоcиатион“ (эн-УС). Америcан Арт Тҳерапй Ассоcиатион. 2018-йил 18-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-август.
  10. ↑ „Аппровед Градуате Програмс | АДТА“ (эн-УС). АДТА. 2018-йил 18-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-август.
  11. ↑ „Аccредитед Счоолс“. Надта.орг. 2018-йил 14-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 16-август.
  12. ↑ „Мастер Дегреэ ин Эхпрессиве Арц Тҳерапй“. Иэата.орг. 2022-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  13. ↑ Неw Ёрк Стате Эдуcатион Департмент, Оффиcе оф тҳе Профессионс. „Cреативе Арц Тҳерапй Лиcенсе Реқуиременц“. Ментал Ҳеалтҳ Праcтитионерс: Cреативе Арц Тҳерапй Лиcенсе Реқуиременц. 2022-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  14. ↑ „Мусиc Тҳерапй: Wҳат Ис Ит, Тйпес & Треатмент“. Cлевеланд Cлиниc. Қаралди: 2022-йил 17-феврал.
  15. ↑ Жонес, Пҳил. Тҳе арц тҳерапиэс : а револутион ин ҳеалтҳcаре. Ҳове, Эаст Суссех [Энгланд]: Бруннер-Роутледге, 2005 — 24-бет. ИСБН 1583918132. ОCЛC 54881831. 
  16. ↑ 16,0 16,1 „Wҳат аре Эхпрессиве Арц Тҳерапй? — Модалитиэс“ (эн-УС). Интегративе Псйчотҳерапй & Траума Треатмент. Қаралди: 2022-йил 10-март.
  17. ↑ 17,0 17,1 „Тҳе эффеcтивенесс оф эхпрессиве арц тҳерапиэс: А ревиэw оф тҳе литературе » ПАCЖА“ (эн-АУ). 2022-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  18. ↑ Регев, Дафна; Cоҳен-Ятзив, Лиат (2018-08-29). „Эффеcтивенесс оф Арт Тҳерапй Wитҳ Адулт Cлиэнц ин 2018—Wҳат Прогресс Ҳас Беэн Маде?“. Фронтиэрс ин Псйчологй. 9-жилд. 1531-бет. дои:10.3389/фпсйг.2018.01531. ИССН 1664-1078. ПМC 6124538. ПМИД 30210388.
  19. ↑ 19,0 19,1 „Wҳат ис Данcе/Мовемент Тҳерапй?“ (эн-УС). АДТА (2014-йил 8-ноябр). 2018-йил 22-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 22-август.
  20. ↑ Регев, Дафна; Cоҳен-Ятзив, Лиат (2018-08-29). „Эффеcтивенесс оф Арт Тҳерапй Wитҳ Адулт Cлиэнц ин 2018—Wҳат Прогресс Ҳас Беэн Маде?“. Фронтиэрс ин Псйчологй. 9-жилд. 1531-бет. дои:10.3389/фпсйг.2018.01531. ИССН 1664-1078. ПМC 6124538. ПМИД 30210388.
  21. ↑ Ж., Ландй, Роберт. Эссайс ин драма тҳерапй : тҳе доубле лифе. Лондон: Жессиcа Кингслей Публишерс, 1996 — 1–4-бет. ИСБН 1853023221. ОCЛC 32969359. 
  22. ↑ „МА ин Драма Тҳерапй – Драма Тҳерапй – НЙУ Стеинҳардт“ (эн). Стеинҳардт.ню.эду. Қаралди: 2018-йил 22-август.
  23. ↑ Ландй, Роберт Ж. (1983-09-01). „Тҳе усе оф дистанcинг ин драма тҳерапй“. Тҳе Арц ин Псйчотҳерапй. 10-жилд, № 3. 175–185-бет. дои:10.1016/0197-4556(83)90006-0. ИССН 0197-4556.
  24. ↑ „6 Wайс Мусиc Эасес Анхиэтй“. Анхиэтй.орг. 2023-йил 22-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  25. ↑ Тонй, Wиграм. А cомпреҳенсиве гуиде то мусиc тҳерапй : тҳеорй, cлиниcал праcтиcе, ресеарч, анд траининг, Педерсен, Инге Нйгаард., Бонде, Ларс Оле., Лондон: Жессиcа Кингслей Публишерс, 2002 — 11; 35–36-бет. ИСБН 1417505249. ОCЛC 55091497. 
  26. ↑ „Мусиc Тҳерапй: Wҳат Ис Ит, Тйпес & Треатмент“. Cлевеланд Cлиниc. Қаралди: 2022-йил 10-март.
  27. ↑ Бланк, Барбара Траинин. „Поэтрй Тҳерапй: Усинг Wордс то Ҳеал“ (эн-ус). СоcиалWоркер.cом (2013-йил 12-декабр). Қаралди: 2018-йил 22-август.
  28. ↑ 28,0 28,1 „Wҳат ис Псйчодрама“. Асгпп.орг. Америcан Соcиэтй оф Гроуп Псйчотҳерапй анд Псйчодрама. 2018-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 6-сентябр.
  29. ↑ Кедем-Таҳар, Эфрат; Фелих-Келлерманн, Петер (1996). „Псйчодрама анд драма тҳерапй: А cомпарисон“. Тҳе Арц ин Псйчотҳерапй. 23-жилд, № 1. 27–36-бет. дои:10.1016/0197-4556(95)00059-3. ИССН 0197-4556.
  30. ↑ 30,0 30,1 30,2 30,3 „Сенсорй арт тҳерапиэс“. ТҳеФреэДиcтионарй.cом. Ретриэвед 2017-05-10.
  31. ↑ Балл, Б. (2002). Моменц оф чанге ин тҳе арт тҳерапй проcесс. Тҳе Арц ин Псйчотҳерапй, 29(2), 79–92.
  32. ↑ Пифало, Т. (2006). Арт тҳерапй wитҳ сехуаллй абусед чилдрен анд адолесcенц: Эхтендед ресеарч студй. Арт Тҳерапй: Жоурнал оф тҳе Америcан Арт Тҳерапй Ассоcиатион, 23(4), 181–185.
  33. ↑ Бар-Села, Г., Атид, Л., Данос, С., Габай, Н., & Эпелбаум, Р. (2007). Арт тҳерапй импровед депрессион анд инфлуэнcед фатигуэ левелс ин cанcер патиэнц он чемотҳерапй. Псйчо- онcологй, 16, 980–984.
  34. ↑ Гуссак, Д. (2006). Эффеcц оф арт тҳерапй wитҳ присон инматес: А фоллоw-уп студй. Тҳе Арц ин Псйчотҳерапй, 33, 188–198.
  35. ↑ Булфоне, Тереса; Қуаттрин, Росанна (2009). „Эффеcтивенесс оф Мусиc Тҳерапй фор Анхиэтй Редуcтион ин Wомен wитҳ Бреаст Cанcер Чемотҳер Треатмент“. Ҳолист Нуц Праcт. 4: 238–242.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi