Эквивалент доза (Э ,ҲТ,Р) организмга ионлаштирувчи нурланиш таъсирининг биологик эффектини тавсифлайди.

Эквивалент доза
Ўлчов бирлиги
СИ Св
Бошқа бирликлар рем
Шархлар

Эквивалент доза тўқима ёки органда ютилган дозанинг оғирлик коэффициэнтига кўпайтирилганига тенгдир. Бу турдаги нурланиш(WР), радиациянинг тана тўқималарига зарар этказиш қобилиятини акс эттирувчи формула:

ҲТ,Р=WРДР,{\дисплайстйле Ҳ_{Т,Р}= {W_РД_Р},}
Бу ерда ҲТ,Р{\дисплайстйле Ҳ_{Т,Р}} — эквивалент доза,
WР{\дисплайстйле W_Р}— солиштирма нурланиш коэффиценти .
ДР{\дисплайстйле Д_Р}— ютилган доза ҳисобланади.

Турли хил солиштирма нурланиш коэффиценти билан ҳар хил турдаги нурланишга дучор бўлганда, эквивалент доза бу нурланиш турлари учун эквивалент дозаларнинг йиғиндиси сифатида аниқланади.

ҲТ,Р=∑РWРДР.{\дисплайстйле Ҳ_{Т,Р}=\сум^{}_{Р} {W_РД_Р}.}

Биологик тўқималар учун гамма-нурланишнинг солиштирма нурланиш коэффиценти таърифи бўйича бирга тенг қабул қилинади, шунинг учун гамма нурланиш билан нурланиш пайтида эквивалент доза ютилган дозага сон жиҳатдан тенгдир. рентген нурлари, бета зарралари ва мюонларнинг солиштирма нурланиш коэффиценти ҳам бирга тенг қабул қилинади. Радиациядан ҳимоя қилиш бўйича халқаро комиссия тавсияларига кўра, протонлар ва зарядланган пионлар учун оғирлик коэффициэнти 2 га, алфа зарралари, парчаланиш бўлаклари ва оғир ионлар учун эса 20 га тенг. Нейтронлар учун солиштирма нурланиш коэффиценти узлуксиз спектр билан берилади ва уларнинг Эн кинетик энергиясига қараб аниқланади :

  • Эн < 1 МеВ ҳоллар учун  : WР=2,5+18,2⋅эхп⁡(−лн⁡2Эн6),{\дисплайстйле W_Р = 2{,}5 + 18{,}2\cдот \эхп \лефт(-\фраc{\лн^2 Э_н}{6}\ригҳт),}
  • Эн 1 дан 50 МеВ гача: WР=5,0+17,0⋅эхп⁡(−лн⁡2(2Эн)6),{\дисплайстйле W_Р = 5{,}0 + 17{,}0\cдот \эхп \лефт(-\фраc{\лн^2 (2Э_н)}{6}\ригҳт),}
  • Эн > 50 МеВ: WР=2,5+3,25⋅эхп⁡(−лн⁡2(0,04⋅Эн)6){\дисплайстйле W_Р = 2{,}5 + 3{,}25\cдот \эхп \лефт(-\фраc{\лн^2 (0{,}04\cдот Э_н)}{6}\ригҳт)}

(бу формулалардаЭн МеВ да ифодаланади) [1] . Кам энергияли нейтронлар учун (Эн 10 кэВ дан кам) WР 2,5 га тенг. 1 МэВ нейтрон энергияси учун максимал солиштирма нурланиш коэффиценти 20,7 га етиши мумкин.

Нейтронларнинг кинетик энергиясига қараб солиштирма нурланиш коэффицентлари . Радиациядан ҳимоя қилиш бўйича халқаро комиссия [1] томонидан тавсия этилган солиштирма нурланиш коэффиценти ИCРП 103 деб белгиланган.

Халқаро бирликлар тизимида (СИ) эквивалент доза (шунингдек, ютилган доза) килограммга тақсим жоулда (Ж / кг) бўлинган ўлчанади, яъни эквивалент ва сўрилган дозалар бир хил бирликка эга. Шу билан бирга, эквивалент доза бирлиги махсус номга эга, сиэверт (зиверт, Св), у кулранг деб номланувчи сўрилган доза бирлигидан фарқ қилади [2] .

Эквивалент дозанинг тизимли бўлмаган бирлиги ҳам қўлланади — рем (" рентгеннинг биологик эквиваленти қисқартмаси ", инглизча рем роэнтген эқуивалент мен). 1рем = 0,01 Св .

Эквивалент дозанинг тўпланиш тезлиги эквивалент доза тезлиги деб аталади ва Св/с (шунингдек, Св/соат, Св/йил ва ҳоказо) билан ўлчанади. Масалан, жон бошига табиий манбалардан таъсир қилиш натижасида тўпланган жаҳон ўртача самарали дозаси 2,4 мСв/йил ни ташкил қилади [3] .

Эквивалент доза органлар ва тўқималарнинг нурланишга турли биологик сезгирлигини ҳисобга олмайди. Ушбу омилни қўшимча ҳисобга олиш эффектив дозани янада мураккаб концепцияга олиб келади.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 МКРЗ 103 2009.
  2. ↑ Тҳе СИ брочуре Описаниэ СИ на сайте Международного бюро мер и весов(ингл.)
  3. ↑ УНСCЕАР Репорт 2000.