El Karak
Эл-Карак (арабча: الكرك Иордания ғарбида жойлашган шаҳар, Ал-Карак губернаторлигининг маъмурий маркази ва энг йирик аҳоли пунктидир. Аммон шаҳридан 140 км жанубда шоҳлар савдо ё'лида жойлашган Ал-Карак бир вақтлар Қуддус Қироллиги таркибига кирган. Шаҳар денгиз сатҳидан 1000 метр баландликда жойлашган салибчилар қал'аси атрофида ривожланган, ундан О'лик денгизни осонгина ко'ришингиз мумкин. Аҳолининг сони 2008чи йилга ко'ра 22581га етган.
Иордания | |
|---|---|
| 1140–{{{еар_энд}}} | |
| Расмий тил(лар) | араб тили |
| Етакчилар | |
• |
Муҳаммад Майта |
| Тарих | |
• Асос солинган |
1140 |

Географияси
Жисмоний жойлашуви
Шаҳар Иорданиянинг г'арбий қисмида, О'лик денгиз ва Исроил чегарасидан бир оз масофада жойлашган. Шаҳар ландшафт ҳудудида жойлашган бо'либ, у шимолдан води ал-Мужиб, жанубдан ал-Ҳаса водиси ва г'арбдан О'лик денгиз билан чегараланган. Бу ҳудуд қуруқ ва иссиқ водийлар билан кесилган жуда қо'пол эрдир. Тупроқлари қўнғир ва бўз-қўнғир, бутали даштларга хос. Ушбу ландшафт ҳудудининг номларидан бири - Ар. Бундан ташқари яна шунга о'хшаш 100 лаб жойлар мавжуд.
Эл-Қарак учбурчак платода жойлашган, у атрофдан 300-400м дан баландроқ ко'тарилади.Плато табиий келиб чиқиши ва шу номдаги вади ёки қуруқ водийнинг бир қисмидир (арабча: wāдīс "водий"). Шаҳар платонинг жанубий қисмида жойлашган бо'либ, шакли жанубга торайиб боради. Шундай қилиб, шаҳар уч томондан тик ён баг'ирлари билан о'ралган.
Эл Каракнинг иқлими одатда О'рта эр денгизи - ёг'ингарчиликнинг ко'п қисми қишда тушади. Иқлими қург'оқчил, кам ёг'ингарчилик - йилига 200–300 мм.Шаҳар денгиз сатҳидан тахминан 1000м баландликда жойлашганлиги сабабли қиши анча салқин ва шамолли, вақти-вақти билан қор ёғади. Январнинг о'ртача ҳарорати 10 га яқин °C, июлда -28°.
Иқтисодий ва географик жойлашуви
Эл-Каракнинг жанубида иккита кичик шаҳарча жойлашган: кимё ишлаб чиқаришга ихтисослашган Эс-Сафия (биринчи навбатда, калийли о'г'итлар) ва цемент ишлаб чиқариладиган Ал-Тафила.Шаҳарнинг шарқида Иордания муҳим транспорт марказлари, шимолда (140–160 км) мамлакатнинг асосий саноат зонаси- Амман ва Эз-Зарқа жойлашган. Эл-Каракнинг иқтисодий ва географик ҳолатидаги муҳим элемент унинг Исроилга яқинлиги бо'либ, денгиз орқали шаҳарга маҳсулот экспорти ва импорти амалга оширилади.Эл-Карак суғорма деҳқончилик зонасида.
Йигирманчи аср
Биринчи жаҳон урушидан кейин ал-Карак қисқа муддатли Сурия қироллигининг жанубий вилояти таркибига кирди.У йиқилганидан со'нг, Эл-Карак франсузлар қо'лига о'тди ва 1920-йил июл ойида маҳаллий қабилалар уни Мо'аб араб давлатининг (Мо'аб араб ҳукумати) мустақил ҳудуди деб э'лон қилди ва Руфайфан ал -Мажали бошчилигида.1921-йилда бу ҳудуд Трансиордания амирлигига айланди. Эл-Қарак о'зининг мудофаа функсияларини ё'қотади ва кейинги 60-65 йил давомида қишлоқ хо'жалиги марказига айланади.ХХ асрнинг 90-йилларида Эл-Каракка қизиқиш яна намоён бўла бошлади: 90-йилларда Эл-Карак ўзини Иорданияда муҳим туристик марказ сифатида кўрсата бошлади; 1999-йилда эса АҚСҲ ёрдамида шаҳар атрофида эркин иқтисодий зона ташкил этилди.Бу икки воқеа шаҳарнинг янада ривожланишига туртки бо'лди.
Ал-Карак, бошқа тўққиз шаҳар билан бир қаторда, Иорданиянинг махсус саноат зонаси (Қорак саноат мулки).1985 - йилда Иордания ҳукумати инфратузилмани, саноатни ривожлантириш ва хусусий капитални жалб қилиш учун шарт-шароитларни яратиш учун саноат эрларини ажратди. Бироз вақт о'тгач, Иордания ва Қо'шма Штатлар о'ртасида келишув имзоланди, унга ко'ра саноат зонасида (жумладан, Ал-Каракда) ишлаб чиқарилган товарлар АҚШ бозорига солиқлар ва акцизларсиз етказиб бериш имкониятига эга.
Ал-Ҳусайн Бин Абдуллоҳ ИИ саноат мулки (маркази Ал-Каракда) 1999-йил октабр ойида Иордания Индустриал Эстатес Cорпоратион (ЖИЭC) кўмагида ташкил этилган. 2003-йилда Эл-Қарак саноат зонасидан экспорт ҳажми катта даражада ошди (2002 йилдаги 75 миллион долларга нисбатан 2003-йилда экспорт 100 миллион долларни ташкил этди). 2008-йилнинг биринчи чорагида ушбу соҳада янги ро'йхатдан о'тган компаниялар сони 400% га ошди.
Қишлоқ хо'жалиги
Эл-Қоракка туташ ҳудудда суг'орма деҳқончилик анча жадал ривожланмоқда. Бу ерда асосан буғдой ва арпа етиштирилади, маҳаллий шароитда зайтун ва узум етиштириш ҳам кенг тарқалган. 2007-йилда Ал-Карак губернаторлигида 7388 тонна буг'дой етиштирилди. Аҳолининг 70% га яқини қишлоқ хўжалигида банд. Эл-Қоракнинг ўзида донни қайта ишлаш, қайта ишлаш ва сақлаш, ун ва нон маҳсулотлари ишлаб чиқариш, уларни қайта тақсимлаш ва сотиш амалга оширилмоқда. Қишлоқ хо'жалигини барқарор сув билан та'минлаш учун систерналар қурилади ёки баҳорда ал-Қарак водисидан сув тортиб олинади.
Туризм
Шаҳар ва унинг атрофидаги барча ишлаб чиқариш Эл-Қорак иқтисодиётининг асосий тармог'и - туризм сектори учун зарур бо'лган барча нарсаларни та'минлашга қаратилган.Ҳозирги пайтда шаҳарда сайёҳлик бизнеси жадал ривожланмоқда ва биринчи навбатда, бу ерда яхши сақланиб қолган Эл-Қарак қал'аси сайёҳларни о'зига жалб қилди.Сайёҳлар шаҳарга асосан Аммандан Петрагача бо'лган ё'лда ташриф буюришади.
| йил | 1996 йил | 1997 йил | 1998 йил | 1999 йил | 2000 | 2001 йил | 2008-йилнинг 1-ярим йиллиги |
| туристлар сони | 83.449 | 99.372 | 90.848 | 124.745 | 133.280 | 84.165 | 83.225 |
| Манба: „Инфо-Прод Ресеарч (Миддле Эаст) от 30 июля 2008 г.“., „ЖТБ“.[сайт ишламайди] | |||||||
| Маҳаллий сайёҳлар бундан мустасно | |||||||
Экология
Эл-Қарак ва унга туташ аҳоли пунктлари аҳолиси ко'пинча шаҳарда юқори чангдан азият чекади. Бундан ташқари, чанг зарралари ва тупроқ намуналарини таҳлил қилиш улардаги ог'ир металларнинг ко'пайишини ко'рсатди: қо'рг'ошин, мис, никел, темир, хром, кадмий ва марганец . Шаҳар шароитида уларнинг ҳаво ва қуруқликдаги миқдори Эл-Қаракнинг атрофидаги ҳудудларга қараганда анча юқори.Тупроқдаги ог'ир металларнинг концентрацияси чанг намуналарига қараганда бир оз юқорироқ бо'либ чиқди. Тадқиқотчиларнинг фикрича, ҳаво ва тупроқ ифлосланишининг манбаи инсон фаолияти ёки Эл-Қарак эркин иқтисодий зонасидаги саноат фаолияти бўлиши мумкин.
Адабиётлар
- Малая энциклопедия городов. М.: "Торсинг", 2001.
Китоблар
- Абел Ф. М. „Қир Ҳарасетҳ“, . Гéограпҳиэ де ла Палестине ИИ, Парис, 1938 — 418—419-бет.
- Ави-Ёнаҳ, Мичаэл.. Тҳе Мадаба Мосаиc Мап. Жерусалем: Исраэл Эхплоратион Соcиэтй, 1954 — 42-бет. [сайт ишламайди]
- Далман, Густаф.. Арамäисч-Неуҳебрäисчес Ҳандwöртербуч зу Таргум, Талмуд унд Мидрасч. Франкфурт: ОЛМС, 1938 (переизд. 1987). ИСБН 978-3-487-01602-3.
- Десчампс, П.. Ла дéфенсе ду рояуме де Жéрусалем, Парис, 1939.
- Доннер, Ҳ.. Тҳе Мосаиc Мап оф Мадаба, Кампен, 1992 — 40-бет.
- Доннер, Ҳ.; Cüпперс, Ҳ.. Диэ Мосаиккарте вон Мадеба, Wиэсбаден, 1977.
- Глуэcк, Н.. Эхплоратион ин Эастерн Палестионе ИИ. Неw Ҳавен: Аннуал оф тҳе Америcан Счоолс оф Ориэнтал Ресеарчес (ААСОР), 1934—1951.
- Губсер, Петер.. Политиcс анд Чанге ин ал-Карак, Жордан: А Студй оф а Смалл Араб Тоwн анд иц Дистриcт, Лондон анд Неw Ёрк: Охфорд Университй Пресс, 1973. ИСБН 0192158058.
- Ҳарт, Степҳен. „Эарлй Эдом анд Моаб“, . Ирон Аге Сеттлемент ин тҳе Ланд оф Эдом, Шеффиэлд, 1992.
- Кеннедй, Ҳугҳ.. Cрусадер Cастлес. Cамбридге Университй Пресс, 2000. ИСБН 0-521-79913-9.
- Ла Монте, Ж. Л.. Феудал Монарчй ин тҳе Латин Кингдом оф Жерусалем, Неw Ёрк, 1932.
- МаcДоналд, Буртон.. Тҳе Wади эл Ҳаса Арчаэологиcал Сурвей 1979-1983, Wест-Cентрал Жордан, Wатерлоо, Онтарио, 1988.
- Миллер, Ж. Махwелл.. Арчаэологиcал Сурвей оф тҳе Керак Платеау, Америcан Ориэнтал Соcиэтй (АСОР): Арчаэологиcал Репорц, Но.1, Атланта: Счоларс Пресс, декабрь, 1991. ИСБН 978-1555406424.
- Миллер, Ж. Махwелл. „Реcент Арчаэологиcал Девелопменц Релевант то Анcиэнт Моаб“, . . Депт. оф Антиқуитиэс, Ҳашемите Кингдом оф Жордан, 1982. ИСБН Б0007БККРУ.
- Мусил, Алоис. „Моаб, Топограпҳисчер Реисеберичт“, . Арабиа Петраэа, Wиэн (Вена), 1907.
- Рунcиман, Сир Стевен.. А Ҳисторй оф тҳе Cрусадес. Cамбридге Университй Пресс, 1952—1954. ИСБН 9789997983619.
- Садеқуэ, С. Ф.. Байбарс И оф Эгйпт. Охфорд Университй Пресс, 1956.
- Счлумбергер, Г.. Ренауд де Чâтиллон принcе д'Антиоче сеигнеур де ла терре д'Оутре-Жоурдаин. Парис: Плон-Ноуррит, 1898.
- Wорсчеч, Удо.. Дас Ланд женсеиц дес Жордан. Библисче Арчäологиэ ин Жорданиэн. Гиэссен / Басел: Бруннен Верлаг, 2004. ИСБН 3-7655-9801-1.
Мақолалар
- Алт, Албречт. Зум рöмисчен Страßэннетз ин дер Моабитис // Зеицчрифт дес Деуцчен Палäстина-Вереинс (ЗДПВ). — 1937. — С. 240—244.
- Wорсчеч, Удо; Кнауф, Э. А. Алте Страßэн ин дер нордwестличен Ард эл-Керак // Зеицчрифт дес Деуцчен Палäстина-Вереинс (ЗДПВ). — 1985. — С. 128—133.
- Wеипперт, М. Ар унд Кир ин Жесажа 15,1 - Мит Эрwäгунген зур ҳисторисчен Геограпҳиэ Моабс // Зеицчрифт фüр алттестаментличе Wиссенсчафт (ЗАW). — 1998. — С. 547—555.
- Ф. Заядине. Тҳе Карак Дистриcт ин тҳе Мадаба Мап // Тҳе Мадаба Мап Cентенарй 1897-1997. — Жерусалем, 1999. — С. 229.
- Г. Лóпез Монтеагудо. Тҳе Арчитеcтониc Моделс он тҳе Мадаба Мосаиc Мап // Тҳе Мадаба Мап Cентенарй 1897-1997. — Жерусалем, 1999. — С. 256.
- Тимм, Ст. Моаб зwисчен ден Мäчтен. Студиэн зу ҳисторисчен Денкмäлерн унд Техтен // Äгйптен унд Алтес Тестамент (ÄАТ), Wиэсбаден. — 1989.
- Жонес, Б. C. Ҳоwлинг овер Моаб. Иронй анд Рҳеториc ин Исаиаҳ // Соcиэтй оф Библиcал Литературе Диссертатион Сериэс. — Атланта, 1996. — Т. 157 (СБЛ.ДС 157).
Ҳаволалар
- Ал Карак шаҳри (Wайбаcк Мачине сайтида 2015-11-16 санасида архивланган)
- Эл Каракдаги туризм (Wайбаcк Мачине сайтида 4-март 2016-йил санасида архивланган) Архивная копия