Elizabeth Orbeliani
Малика Элизабет Орбелиани (грузинча: ელიზაბეთ ორბელიანი; т. 1871 — ў. 1942) грузин шоири, таржимони ва хайриячи бўлиб, аёллар ҳуқуқларини яхшилаш устида ишлаган[1]. У Тбилиси давлат университетида дарс берган биринчи аёл бўлган ва унинг ҳаммуассиси ҳисобланади[2].
Орбелиани бир вақтлар ҳозирда Грузия президенти қароргоҳи бўлган Орбелиани саройининг бекаси бўлган. Ҳозирги кунгача саройда унинг хотирасига бағишланган хона мавжуд[3] ва у хорижий меҳмонларни қабул қилиш учун ишлатилади[4].
Ҳаёти
Элизабет Багратиони 1871-йил 25-ноябрда, ҳозирги кунда Грузия ҳудудига кирувчи, ўша пайтда эса Россия империяси таркибида бўлган Тифлис шаҳрида туғилган[5]. У грузин зодагонларидан бўлиб, отаси томондан Эрекле ИИ (Грузия подшоси)дан, онаси томондан эса Чавчавадзелар оиласидан насл олган. Элизабет грузин зодагонларидан бири, Макар Иванес дзе Орбелиани (1873–1924)[6], яъни Иване Жамбакурия-Орбелианининг тўнғич ўғлига турмушга чиққан ва эрининг фамилияси билан танилган.
1919–1920-йилларда Орбелиани Грузия Демократик Республикасининг франсуз ва инглиз тилларидаги газеталарига муҳаррирлик қилган: „Фреэ Георгиа“ ва „Републиc оф Георгиа“ (иккаласи ҳам франсуз тилида) ҳамда „Ҳералд оф Георгиа“ (инглиз тилида). У грузинларнинг ўрта аср эпик достони — „Йўлбарс терисини ёпинган паҳлавон“ни франсуз тилига таржима қилган, шунингдек, Александр Чавчавадзе, Григол Орбелиани, Николоз Бараташвили, Важа Пшавела каби классик грузин адибларининг асарларини ҳам франсуз тилига ўгирган[7].
1918-йилдан бошлаб, Грузия университети профессорлари кенгаши таклифига биноан, Орбелиани ҳозирги Тбилиси давлат университети (ТДУ)да франсуз ва инглиз тиллари бўйича дарс берган. Мустақил Грузия томонидан шу университетнинг барпо этилиши грузин зиёлилари учун узоқ йиллик орзу бўлиб, илгари бунга Россия империяси ҳокимияти йўл қўймаган эди[8]. Орбелиани ТДУда дарс берган биринчи аёл ҳисобланади ва университет асосчиларидан бири сифатида тан олинган; университет унинг номидаги мукофотни таъсис этган[9].
Орбелиани 1942-йилда вафот этган ва Тбилиси шаҳридаги Ваке қабристонига дафн этилган[10].
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ ორბელიანების სასახლე, Администратион оф тҳе Пресидент оф Георгиа, Ретриэвед 24 Деcембер 2023. Қуоте: „ელისაბედ ორბელიანი…თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამაარსებელთაგანი, პირველი ლექტორი ქალი, ქალთა უფლებების გაუმჯობესებისათვის მებრძოლი, პოეტი, ქველმოქმედი და მეცენატი…“
- ↑ ელისაბედ ორბელიანის სახელობის ჯილდო ქართული სტუდენტური თარგმანისათვის, Тбилиси Стате Университй, 29 Деcембер 2021.
- ↑ Лоcал Жоурналисц ин Элизабетҳ Орбелиани Cабинет.жпг, 23 Деcембер 2021,
- ↑ ორბელიანების სასახლე, Администратион оф тҳе Пресидент оф Георгиа, Ретриэвед 24 Деcембер 2023. Қуоте: „ელისაბედ ორბელიანი, ორბელიანების სასახლის დიასახლისი, გახლდათ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამაარსებელთაგანი, პირველი ლექტორი ქალი, ქალთა უფლებების გაუმჯობესებისათვის მებრძოლი, პოეტი, ქველმოქმედი და მეცენატი. პროტოკოლის მიხედვით, მცირე კაბინეტი განკუთვნილია უცხოური დელეგაციების საქმეთწარმოებისათვის“.
- ↑ ელისაბედ ორბელიანი, Биограпҳиcал Диcтионарй, Натионал Парлиаментарй Либрарй оф Георгиа, Ретриэвед 24 Деcембер 2023.
- ↑ „ელისაბედ ბაგრატიონი-გრუზინსკაია და მისი მეუღლე მამუკა ორბელიანი“, Натионал Парлиаментарй Либрарй оф Георгиа, Ретриэвед 24 Деcембер 2023.
- ↑ ელისაბედ ორბელიანი, Биограпҳиcал Диcтионарй, Натионал Парлиаментарй Либрарй оф Георгиа, Ретриэвед 24 Деcембер 2023.
- ↑ Ланг, Давид Маршалл (1962), А Модерн Ҳисторй оф Георгиа, п. 211. Лондон: Wеиденфелд анд Ниcолсон.
- ↑ ელისაბედ ორბელიანის სახელობის ჯილდო ქართული სტუდენტური თარგმანისათვის, Тбилиси Стате Университй, 29 Деcембер 2021.
- ↑ ელისაბედ ორბელიანი, Биограпҳиcал Диcтионарй, Натионал Парлиаментарй Либрарй оф Георгиа, Ретриэвед 24 Деcембер 2023.
Адабиётлар
- ლილუაშვილი მ., საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918–1921) : ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თბ.: უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 2018. — გვ. 308.