Ziyosfera

Eng yangi davr

Энг янги давр (энг янги тарих) — жаҳон тарихининг тахминан 1917/18-йилдан то ҳозирги кунгача бўлган тарихий даврни тавсифловчи қисми. Тарих фанида ҳозирги замоннинг қуйи хронологик чегараси (яъни бошланиш санаси) ҳақида ҳам, жаҳон тарихини даврлаштиришда ҳозирги замоннинг ўрни ҳақида ҳам турлича қарашлар мавжуд . Баъзи тарихчилар яқин (замонавий) тарихни сўнгги янги қисми бошқа бир қисми эса яқин тарихни эрта янги ва сўнгги янги даврлар билан бир қаторда мустақил тарихий давр деб ҳисоблайди.

Консепсия таърифлари

Инглиз тилида сўзлашувчи тарих фанида „замонавий тарих“ атамаси (инглизча: cонтемпорарй ҳисторй) камида ХИХ аср бошидан бери қўлланила бошланди, лекин ҳозир асосан 1945-йилдан кейинги даврга нисбатан қўлланади[1]. Немис тилидаги адабиётда „замонавий тарих“ тушунчаси (олмонча: Зеитгесчичте ). Иккинчи жаҳон урушидан кейин дарҳол пайдо бўлган ва дастлаб ХХ аср бошлари даврига нисбатан қўлланган, аммо 1945-йил ҳозирги вақтда замонавий тарихнинг бошланиши ҳисобланади[2]. Рус тилидаги тарихий адабиётда „яқин тарих“ атамаси ХИХ асрдан бошлаб , франсуз инқилоби билан бошланган тарихий даврга нисбатан қўлланила бошланди. Худди шу даврлаштиришни замонавий франсуз тарихчилари „замонавий давр“ (франсузча: éпоқуэ cонтемпораине) франсуз инқилоби ва Наполеон урушларидан. Совет тарихшунослигида „яқин тарих“ атамаси Россияда Октябр инқилобидан кейинги тарихий даврга нисбатан қўлланган. Замонавий рус тарихий адабиётида „замонавий давр“ нинг бошланиши ХИХ-ХХ асрлар бошига ёки Биринчи жаҳон урушининг якуний даврига (1917-1918) тўғри келади.

Замонавий даврларни даврлаштириш

<тимелине> ИмагеСизе = wидтҳ:1000 ҳеигҳт:ауто баринcремент:27 ПлотАреа = топ:10 боттом:20 ригҳт:130 лефт:70 АлигнБарс = жустифй Cолорс = 

ид:тиме валуэ:ргб(0.7,0.7,1) # 
ид:период валуэ:ргб(1,0.7,0.5) # 
ид:аге валуэ:ргб(0.95,0.85,0.5) # 
ид:эра валуэ:ргб(1,0.85,0.5) # 
ид:эон валуэ:ргб(1,0.85,0.7) # 
ид:филлер валуэ:грай(0.8) # баcкгроунд бар
ид:блаcк валуэ:блаcк

Период = фром:1900 тилл:2021.525 ТимеАхис = ориэнтатион:ҳоризонтал СcалеМажор = унит:еар инcремент:10 старт:1900 СcалеМинор = унит:еар инcремент:1 старт:1900

ПлотДата = 

алигн:cентер техтcолор:блаcк фонцизе:8 марк:(лине,блаcк) wидтҳ:11 шифт:(0,-5)

бар:Течнологй cолор:эра 
фром:1900 тилл:1945.67 техт:Мачине Аге
фром:1945.67 тилл:1948.5 техт:Тубе
фром:1948.5 тилл:1958.7 техт:Трансистор
фром:1958.7 тилл:1970 шифт:(0,2) техт:Интегратед
фром:1958.7 тилл:1970 шифт:(0,-8) техт:cирcуиц
фром:1970 тилл:энд техт:Информатион Аге
фром:2010 тилл:энд техт:Биг Дата
бар:Cонфлиcц cолор:эра 
фром:1914.57 тилл:1918.86 техт:WWИ
фром:1918.86 тилл:1939.666 техт:Интерwар период
фром:1939.666 тилл:1945.667 техт:WWИИ
фром:1947 тилл:1991.98 техт:Cолд Wар
фром:2001.69 тилл:энд техт:Wар он Террор
бар:Депрессионс cолор:эра 
фром:1929.83 тилл:1939 шифт:(0,1) техт:Греат
фром:1929.83 тилл:1939 шифт:(0,-9) техт:Депрессион
фром:2007.83 тилл:2009 шифт:(0,1) техт:Греат
фром:2007.83 тилл:2009 шифт:(0,-9) техт:Реcессион
фром:2020 тилл:энд шифт:(0,1) техт:CОВИД-19
фром:2020 тилл:энд шифт:(0,-9) техт:Реcессион
бар:Атомиc cолор:эра 
фром:1945.54 тилл:энд техт:Атомиc Аге
бар:Спаcе cолор:эра 
фром:1957.76 тилл:энд техт:Спаcе Аге
бар:Деcадес cолор:эра 
фром:1900 тилл:1945 шифт:(0,5) техт:Лате модернитй
фром:1945 тилл:энд шифт:(0,5) техт:Пост-Модерн
фром:1900 тилл:1910 техт:Аугҳц
фром:1910 тилл:1920 техт:Теэнс
фром:1920 тилл:1930 техт:Тwентиэс
фром:1930 тилл:1940 техт:Тҳиртиэс
фром:1940 тилл:1950 техт:Фортиэс
фром:1950 тилл:1960 техт:Фифтиэс
фром:1960 тилл:1970 техт:Сихтиэс
фром:1970 тилл:1980 техт:Севентиэс
фром:1980 тилл:1990 техт:Эигҳтиэс
фром:1990 тилл:2000 техт:Нинетиэс
фром:2000 тилл:2010 техт:Ноугҳтиэс
фром:2010 тилл:2020 техт:Тенс
фром:2020 тилл:энд техт:Тw

</тимелине>

1945-йилгача бўлган давр

ХХ асрнинг биринчи ярмида дунё бир қатор йирик тўқнашувларни-Биринчи ва Иккинчи Жаҳон урушларини бошдан кечирди. Биринчи жаҳон урушининг охирига яқин (1914-1918) Россияда иккита инқилоб содир бўлди ва Россияда фуқаролар уруши бошланди . 1920-йилларда бойликнинг сезиларли ўсиши кузатилди, дунёнинг кўп қисми тез иқтисодий ўсишни ва янги технологияларни ўзлаштиришни бошдан кечирмоқда. 1930-йилларда Буюк Депрессия бошланди. Урушлараро даврда глобал муаммоларни ҳал қилиш учун Миллатлар Лигаси тузилди, аммо у йирик давлатлар томонидан этарли даражада қўллаб-қувватлана олмади ва бир қатор инқирозлар дунёни Иккинчи Жаҳон урушига олиб келди(1939-1945).

Совуқ уруш

АҚШ ва Совет Иттифоқи ўртасидаги совуқ уруш 1947-йилда бошланиб, 1991-йилгача давом этди. Совуқ уруш дунё мамлакатларининг икки лагерга бўлиниши билан тавсифланади-капиталистик ва социалистик . Шу билан бирга, 1945-йилдан кейин кўплаб янги мустақил давлатлар пайдо бўлди. Ҳиндистон 1945-йилда мустақилликка эришди. 1945-йилдан кейинги давр мобайнида Совуқ уруш ҳарбий коалицияларда, жосуслик, қурол-яроғ ишлаб чиқариш, босқинчилик, ташвиқот ва технологик тараққиётда намоён бўлди. СССР ва социалистик лагер мамлакатлари Шарқий блок ва Варшава шартномасини туздилар. АҚСҲ ва капиталистик давлатлар коммунизмни жиловлаш сиёсатини бошладилар ва шу мақсадда НАТОни туздилар. Совуқ урушнинг кучайиши мудофаа харажатларининг ўсишига, анъанавий ва ядровий қуроллар пойгасига ва прокси урушларга олиб келди, бу икки супер куч ҳеч қачон бир-бири билан бевосита курашмайди.

Совуқ уруш 1989-йил инқилоблари, 1989-йил 3-декабрдаги Малта саммити ва 1991-йил 26-декабрда Совет Иттифоқининг қулаши билан якунланди. 1989-йилги Европа пикниги, Темир парда ва Берлин деворининг кейинги қулаши, Шарқий блокнинг қулаши, Шарқий ва Ғарбий Германиянинг қайта бирлашиши ва Варшава шартномасининг тугаши билан тинч занжирли реаксияни йўлга қўйди. Совет Иттифоқи қисман АҚСҲ ва Ғарбий Европа билан иқтисодий жиҳатдан рақобатлаша олмагани учун парчаланиб кетди.1989-йилдан кейин Совуқ уруш даврида шаклланган кўплаб тоталитар режимлар ва мижоз-давлатлар тугади. Уларнинг ўрнига демократик, авторитар ва олигархик республикала[3].

Лотин Америкасида Пиночет каби Марказий разведка бошқармаси томонидан қўллаб-қувватланадиган ҳарбий режимлар қулаб тушди (қаранг: АҚШнинг Чилига аралашуви) Пиночет режими 1990-йилда қулади. Жануби-Шарқий Осиёда ўнг қанот тараққиёт диктатуралари халқ қўзғолонлари билан ағдарилди(қаранг. Сариқ инқилоб).

Космос асри, ахборот асри ва компютерлар

Интернетнинг бир қисми орқали турли йўналишларни визуализация қилиш. Қисман Интернет харитаси 2005-йил.

Ахборот ва космической эры[эн] бошланиши Совуқ уруш даврига тўғри келади .

Космик аср Ернинг биринчи сунъий йўлдошларининг парвози ва одамларнинг коинотга учиши билан бошланди. Катта кучлар ўртасидаги рақобат космик пойгада, автоматик транспорт воситаларини ва одамларни Ойга ва бошқа сайёраларга биринчи бўлиб қўндириш рақобатида ифодаланган. Космик тадқиқотлар, космик технологиялар ва коинот билан боғлиқ маданий тадбирлар натижа берди.

Ахборот асри одамларнинг маълумотни эркин мулоқот қилиш ва илгари топиш қийин ёки имконсиз бўлган билимларга дарҳол кириш қобилияти билан тавсифланади. Ахборот асри тушунчаси рақамли инқилоб концепцияси билан чамбарчас боғлиқ бўлиб, саноат инқилоби ва саноатлаштириш натижасида пайдо бўлган анъанавий саноатдан ахборотни қайта ишлашга асосланган иқтисодиётга ўтиш билан боғлиқ. Ушбу ўтиш одатда ХИХ асрнинг иккинчи ярмида бошланган деб ҳисобланади, аммо аниқ сана мунозараларга сабаб бўлади.

1990-йилларда рақамли инқилоб Интернет, Интернет каталоглари ва Яҳоо! ва Алтависта (иккаласи ҳам 1995-йилда ташкил этилган). 2001-йилга келиб, маълумотномалар ўз ўрнини қидирув тизимларига, хусусан, долзарб қидирувга янги ёндашувларни ишлаб чиққан Гоогле (1998-йилда асос солинган) бўшата бошлади. 2000-йилларнинг бошларида муҳим маркетинг характеристикаси бўлган маълумотлар базаси ҳажми ўрнига қидирув тизимлари биринчи навбатда энг яхши натижаларни кўрсатадиган долзарблик рейтингларига урғу берилди.

Wеб 2.0 ахборот инқилобининг навбатдаги босқичи бўлиб, қулайроқ мулоқот,фойдаланувчига йўналтирилган ўзаро таъсир[4] ва Wорлд Wиде Wебда ҳамкорлик билан тавсифланади. Ушбу босқичнинг натижаси веб-ҳамжамиятларни, веб-хизматларни ва веб-иловаларни ишлаб чиқиш эди. Масалан, ижтимоий тармоқлар, видеохостинглар, wикилар, блоглар, машуплар ва фолксономиялар . Ижтимоий тармоқлар ХХИ асрнинг бошларида ижтимоий алоқанинг машҳур шакли сифатида пайдо бўлиб, асосан электрон почта, веб-форумлар ва тезкор хабар алмашиш хизматларининг функсияларини алмаштирди. Тwиттер, Фаcебоок ва ЁуТубе кенг оммалашган ижтимоий сайтларнинг асосий намунасидир. ХХИасрнинг бошларида Интернетга кириш сезиларли даражада ошди. 2010-йилларга келиб, ривожланган дунёда кўпчилик одамлар Интернетга кириш имконига эга эдилар ва бутун дунё бўйлаб кўпчилик мобил телефонларга эга эди[5]. Юксалиши билан, 2013-йилнинг биринчи чорагида бутун дунё бўйлаб шахсий компютерлар савдоси 14 % камайди. Семантик веб („Wеб 3.0“ деб номланган) веб-саҳифаларга семантик таркибни киритишга, тузилмаган ва ярим тузилмавий ҳужжатлар ҳукмрон бўлган вебни „маълумотлар тармоғига“ айлантиришга асосланган.

Ахборот технологияларининг ривожланиши билан компютер хавфсизлиги ва ахборот хавфсизлиги, яъни ахборот ва унга алоқадор хизматларни қасддан ёки рухсациз кириш, ўзгартириш ёки йўқ қилишдан ҳимоя қилишнинг аҳамияти ортиб бормоқда. Бундан ташқари, онлайн махфийлик ва махфийлик саволларини кўтарди.

Сўнги замонавий вақт

Терроризм ва уруш

Озодлик ҳайкали ва ёнаётган Жаҳон савдо маркази

2000-йилларнинг АҚШ ва Яқин Шарқдаги асосий сиёсий воқеалари , терроризмга қарши уруш, Афғонистондаги уруш ва Ироқдаги уруш билан боғлиқ эди.11-сентабр хуружлари АҚСҲда замонавий тарихнинг „баландлиги“ сифатида қабул қилинган, 2001-йил 11-сентабрда Ал-Қоида томонидан Америка Қўшма Штатларига уюштирилган бир қатор худкуш ҳужумлари эди. Ўша куни эрталаб 19 нафар ал-Қоида террорчиси тўртта йўловчи самолётини[6][7] олиб қочди. Қароқчилар атайлаб иккита самолётни Ню-Ёркдаги Жаҳон савдо марказининг эгизак минораларига учириб, бортдаги барчани ва биноларда ишлаётганларнинг кўпини ўлдирган. Иккала бино ҳам икки соат ичида қулаб тушди, яқин атрофдаги биноларни вайрон қилди ва бошқаларга зарар этказди. Қароқчилар Вашингтон яқинидаги Виржиния штати Арлингтон шаҳридаги Пентагон биносида учинчи самолётни қулаган. Тўртинчи самолёт Пенсилвания штати Сомерсет округидаги Шанксвилл яқинидаги далага қулаб тушди, унинг йўловчилари ва экипаж аъзоларининг бир қисми самолётни қароқчилар Вашингтонга йўналтириб қўйган самолёт устидан назоратни тиклашга уриниб кўрди. 2001-йил 11-сентабр хуружларидан кейинги йирик воқеалар қаторига Москвадаги театр ҳужуми, 2003-йилдаги Истанбул портлашлари, Мадриддаги поезддаги портлашлар, Беслан мактабидаги гаровга олиш инқирози ва 2008-йилда Мумбай меҳмонхонасининг қамал қилиниши киради. Қўшма Штатлар 2001-йил 11-сентябр хуружларига жавобан „терроризмга қарши глобал уруш“ бошлади, „Ал-Қоида“ террорчиларига бошпана берган Толибонни ағдариш учун Афғонистонга бостириб кирди ва Патриот актини қабул қилди . Кўпгина бошқа давлатлар ҳам терроризмга қарши қонунларини кучайтирдилар ва исломий терроризм ва исломий жангариларга қарши курашиш учун ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг ваколатларини кенгайтирдилар.

Кўрфаздаги иккинчи уруш 2003-йил март ойида Ироққа бостириб кириши билан бошланди[8]. Ироққа бостириб кириш Саддам Ҳусайннинг босиб олинишига ва охир-оқибат қўлга олинишига олиб келди, кейинчалик у Ироқ ҳукумати томонидан қатл этилди. Коалиция кучларига ва турли гуруҳлар ўртасидаги зўравонлик тез орада Ироқ исёнчилари билан ассиметрик урушга, сунний ва шиа Ироқ гуруҳлари ўртасидаги низоларга ва Ироқдаги Ал-Қоида операцияларига олиб келди[9]. АҚШ Адлия Департаменти томонидан содир этилган ва уруш жиноятлари ҳақидаги далиллар бутун дунё бўйлаб баҳс-мунозараларни келтириб чиқарди ва Қўшма Штатларнинг террорга қарши урушда озод қилувчи куч сифатидаги тушунчасини йўқ қилишга ёрдам берди[10]. Коалицияга аъзо давлатлар жамоатчилик фикри босими остида ўз қўшинларини олиб чиқиб кетишди, Ироқда хавфсизлик учун жавобгарлик Ироқ кучлари зиммасига тушди. 2008-йил охиригача амалда тасдиқлади[11], Ироқ парламенти эса АҚШ билан стратегик асос келишувини ратификация қилди[12][13] конституциявий ҳуқуқлар, таҳдидларни чеклаш, таълим, энергетикани ривожлантириш ва бошқа соҳаларда халқаро ҳамкорликни таъминлашга қаратилган. 2009-йилда АҚШ президенти Барак Обама қўшинларни 18 ой ичида олиб чиқишни эълон қилган эди. 2011-йилда Қўшма Штатлар Ироқдаги уруш расман эълон қилди[14][15][16][17][18].

Араб баҳори 2010-йилда мусулмон дунёсида ҳукуматга қарши норозилик намойишлари билан бошланди, бироқ тез орада Сурия, Ливия ва Яман каби мамлакатларда тўлақонли ҳарбий можароларга айланиб кетди, шунингдек, турли жангари гуруҳлар, жумладан , „Исломий давлат“ (Исломий давлат) пайдо бўлди.ИС). ИШИД дунёнинг турли бурчакларидан чет эллик жангчиларни ёллаш учун ижтимоий медиа платформаларидан, жумладан, Тwиттер’дан фойдаланган ва Ироқ, Сурия, Афғонистон ва Мисрнинг Синай ярим оролида катта ҳудудларни эгаллаб олган. Бошқа томондан, баъзи ҳарбийлаштирилган кучлар ҳукуматлар, жумладан, 2014-йилда Филиппиндаги Моро Исломий озодлик фронти билан тинчлик музокаралари олиб боришга муваффақ бўлди. ИШИДнинг мавжудлиги ва Суриядаги фуқаролар урушидаги боши берк кўча қочқинларнинг Европага кўчишига туртки бўлди, шунингдек, 2015-йилнинг ноябрида Париждаги ҳужумлар ва урушлар каби бутун дунё бўйлаб шов-шувли терактлар ва қуролли тўқнашувларга туртки бўлди. 2017-йилда Филиппиндаги Марави. 2014-йилда Қўшма Штатлар Ироқдаги „Исломий давлат“га қарши аралашишга қарор қилди ва 2018-йил охирига келиб ИШИД жангариларининг аксарияти чиқариб юборилди. Россия ва Эрон ҳам Сурия президенти Башар ал-Ассадни қўллаб-қувватлаш мақсадида Сурияда ИШИДга қарши биргаликда кампания бошлади, бу эса АҚШ мақсадларига зиддир.

Россия ҳукумати ва Президент Владимир Путин НАТОнинг кенгайишига Россия суверенитетига тажовуз сифатида қарши чиқди. Сўнгги ўн беш йил ичида Россия қўшни мамлакатларда, шу жумладан Грузия ва Украинадаги турли ҳарбий можароларга аралашди (Қримнинг Россия Федерациясига қўшилиши ва Украина шарқида давом этаётган урушга олиб келди).

Буюк турғунлик

2014-йилда реал ЯИМ ўсиш сур’атлари бўйича мамлакатлар (Қўнғир рангдаги мамлакатлар таназзулда эди.)

2000-йилларнинг бошларида 1980—2000-йиллардаги товар рецессиясини тугатган. Хатарларини баҳолаш қийин бўлган АҚШнинг ипотека кредити билан таъминланган қимматли қоғозлари бутун дунё бўйлаб сотилди ва кенг кредит буми кўчмас мулк ва қимматли қоғозлардаги глобал спекулятив пуфакни кучайтирди. Молиявий вазиятга нефт ва озиқ-овқат нархларининг кескин ўсиши ҳам таъсир кўрсатди. АҚСҲ молиявий институтларга зарар этказадиган кўчмас мулк нархлари билан боғлиқ қимматли қоғозлар қийматининг кескин пасайишига олиб келди[19]. 2007-йилда Қўшма Штатларда бошланган инқироз молиявий инқироз туфайли юзага келган энг оғир иқтисодий таназзул бўлди[20]. Молиявий инқироз молия институтларини кредитлаш амалиёти ва АҚШда ипотека кредитларининг секюритизация тенденцияси, субприме кредитлар ва бошқа хавфли кредитлар бўйича йўқотишлар, активлар нархининг ортиқча баҳоланиши билан боғлиқ эди.

Буюк таназзул[21][22] саноатлашган дунёнинг кўп қисмига[23] тарқалди ва иқтисодий фаолликнинг секинлашувига сабаб бўлди. Глобал таназзул турли номутаносибликлар билан тавсифланган иқтисодий муҳитда содир бўлди. Ушбу глобал рецессия халқаро савдонинг кескин пасайишига, ишсизликнинг ўсишига ва хом ашё нархларининг пасайишига олиб келди. Рецессия ресессия билан қандай курашиш кераклиги ҳақидаги Кейнснинг иқтисодий ғоялари оширилди. Бироқ, бир қатор саноати ривожланган мамлакатлар Кейнс назарияларига зид равишда камомад ва харажатларни қисқартириш учун тежамкорлик сиёсатини олиб боришда давом этдилар. 2009- йил охиридан бошлаб Европада қарз инқирози бошланди, инвесторлар орасида давлат қарзининг ўсиши ва баъзида Европада пасайиши ҳақида қўрқув пайдо бўлди. 2010-йил бошида қўрқув кучайди, шундан сўнг давлат идоралари ўз қарзларини қайта молиялаштириш қийин ёки имконсиз бўлиб қолди. 2010-йил 9-майда Европа молия вазирлари молиявий барқарорликни таъминлашга қаратилган 750 миллиард евролик чора-тадбирлар пакетини тасдиқладилар. Европа молиявий барқарорлик жамғармаси (ЭФСФ) Европа суверен қарз инқирозини ҳал қилиш учун эврозона аъзолари томонидан молиялаштириладиган махсус мақсадли воситага айланди. 201-йил октабр ойида евроҳудуд етакчилари аъзо мамлакатлар иқтисодининг қулашига йўл қўймасликка қаратилган яна бир чора-тадбирлар пакетини келишиб олдилар. Энг кўп зарар кўрган учта давлат — Греция, Ирландия ва Португалия — биргаликда эвро ҳудуди ялпи ички маҳсулотининг (ЯИМ) олти фоизини ташкил қилади. 2012-йилда эвро ҳудуди молия вазирлари Грецияга 130 миллиард евролик иккинчи ёрдам пакети бўйича келишувга эришдилар. 2013-йилда Европа Иттифоқи Кипрга 10 миллиард евро миқдорида иқтисодий ёрдам ажратишга рози бўлди.

Ҳозирги ва келажак

Замонавий тарих ўтмиш ва келажак ўртасидаги чорраҳада. Ушбу босқичда тарихий ривожланишнинг узоқ муддатли тенденциялари тарих фанлари, футурология, прогнозлаш, ретрополяция усулларидан фойдаланган ҳолда ўрганилади. Одамлар ўз ўтмишини шубҳа остига қўйган пайтдан бошлаб, улар ўтмишни тушуниш келажакни назорат қилиш деган тамойилга асосланиб, уни ўрганишдан ўрганиш мумкин бўлган „сабоқлар“ ни топишга ҳаракат қилдилар[24]. Жорж Сантаянанинг машҳур иқтибосида шундай дейилган: „Ким ўз ўтмишини эсламаса, уни қайта тиклашга маҳкумдир“[25]. Арнолд Тойнби ўзининг " Тарихни тушуниш " монументал асарида цивилизацияларнинг юксалиши ва қулаши даврларида нақш излади[26]. Уилям ва Ариэл Дюрант 1968-йилда чоп этилган " Тарих дарси[эн] " китобини „жорий ишлар, келажакдаги имкониятлар ва давлатлар хатти-ҳаракатига ойдинлик киритиши мумкин бўлган воқеалар ва шарҳлар“[27] муҳокамасига бағишладилар. Тарих сабоқларини муҳокама қилишда кўпинча тарихий тафсилотларга ёки аксинча, радикал тарихшунослик умумлашмаларига кўп эътибор қаратилади[28].

Қийинчиликлар ва муоммолари

онавий даврда дунё бир қатор муаммолар ва муаммоларга дуч келмоқда. Компютерлар, Интернет ва бошқа замонавий технологиялар кундалик ҳаётни тубдан ўзгартирди. Нуқтаи назар[эн] ва янги технологиялар транспорт, ахборот технологиялари, биотехнологиялар, робототехника, амалий механика, материалшунослик ва бошқа соҳалардаги илғор ишланмаларни қамраб олади. Янги технологияларнинг пайдо бўлиши ва мавжуд технологияларнинг яқинлашиши жамият ҳаётидаги ўзгаришларга, мавжудларини ҳал қилишга ва янада мураккаб муаммо ва муаммоларнинг пайдо бўлишига олиб келади. Жамиятга таъсир кўрсатадиган инновацияларга автоном транспорт, янги алоқа форматларини ишлаб чиқиш , ҳисоблаш воситалари ва усуллари ва бошқалар киради.

Глобаллашув кучайди, кўпчилик буни америкалашув билан боғлайди ва таҳдид сифатида қабул қилади. Ривожланаётган дунёнинг айрим қисмларида, хусусан, Яқин Шарқда глобаллашув Ғарбга ва Америкага қарши кайфиятни кучайтирди. Инглиз тили дунёдаги этакчи тилга айланди ва бу тилда гапирмайдиган одамлар учун тил тўсиғи тобора ривожланиш учун тўсиқ бўлиб бормоқда .

Бойлик Катта Саккизлик ва Ғарбий мамлакатларнинг саноати ривожланган мамлакатларида, шунингдек, бир қанча Осиё ва ОПЕК мамлакатларида тўпланган. 2000-йилда катталар аҳолисининг 1 % дунё активларининг 40 % га, катталар аҳолисининг 10 % га эса 85 % эгалик қилган[29]. Вояга етган аҳолининг 50 % дунё бойлигининг атиги 1 % эгалик қилган[29]. Бошқа бир тадқиқот шуни кўрсатдики, энг юқори 2 % дунёдаги уй хўжаликларининг ярмидан кўпига эгалик қилади. Шу билан бирга, тақсимот бойликнинг янада кўпроқ концентрацияси томон жуда тез ўзгарди[30].

Иқлимнинг ўзгариши

ХХ асрда Ер юзаси ҳароратининг ошиши

Иқлим о'згариши ва глобал исиш иқлим муаммоларини биринчи ўринга қўяди. Ўтган асрда глобал исишга. Ер усти ҳавоси ошиши тахминан ХХ асрнинг ўрталарида бошланган ва прогнозларга кўра, у камида ХХИ асрнинг ўрталарига қадар давом этади[31]. Глобал исиш ҳам атроф-муҳит, ҳам инсон ҳаёти учун салбий оқибатларга олиб келади. 2001-йилги ИПCC ҳисоботида айтилишича, музликларнинг чекиниши , Ларсен муз токчаси каби муз токчаларининг қулаши, денгиз сатҳининг кўтарилиши, ёғингарчилик шаклларининг ўзгариши ва экстремал об-ҳаво ҳодисаларининг интенсивлиги ва частотасининг ошиши қисман глобал исиш билан боғлиқ[32]. Бошқа кутилаётган таъсирлар қаторига баъзи ҳудудларда сув танқислиги ва бошқаларида ёғингарчиликнинг кўпайиши, тоғ қор қопламининг ўзгариши ва иссиқроқ ҳароратнинг саломатликка салбий таъсири киради[33].

Одатда маълум об-ҳаво ҳодисаларини инсоннинг дунёга таъсири билан боғлаш мумкин эмас. Бироқ, бундай таъсирлар об-ҳаво ҳодисаларининг умумий тарқалиши ва интенсивлигига таъсир қилади, масалан, кучли ёғингарчилик частотаси ва интенсивлигининг ўзгариши. Мутахассислар иқлим ўзгариши оқибатлари орасида музликларнинг чекиниши ва бутун дунё бўйлаб денгиз сатҳининг кўтарилишини келтирмоқда. Бошқа таъсирлар орасида ҳосилдорликнинг ўзгариши, янги савдо йўлларининг пайдо бўлиши[34], тирик турларнинг йўқ бўлиб кетиши[35] ва касаллик ташувчилар спектрининг ўзгариши киради . Мисол учун, 2009-йилгача Арктика шимоли-ғарбий довонидаги ҳудудда мунтазам денгиз навигациясига тўсқинлик қилди[36] аммо иқлим ўзгариши муз тўпламини камайтирди ва Арктика музининг бу қисқариши сув йўлларини янада қулайроқ қилди[37][38][39][40].

Манбалар

  1. ↑ „Интродуcтион“, . Тҳе cонтемпорарй ҳисторй ҳандбоок, 1ст, Манчестер: Манчестер Университй Пресс, 1996 — хви-бет. ИСБН 9780719048364. 
  2. ↑ „Зеитгесчичте“. Броcкҳаус.де. 2021-йил 13-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 13-август.
  3. ↑ Стевен Левицкй, Луcан А. Wай. Cомпетитиве Аутҳоритарианисм: Ҳйбрид Регимес Афтер тҳе Cолд Wар. 2010. Пг 3.
  4. ↑ „Cоре Чараcтеристиcс оф Wеб 2.0 Сервиcес“ (2008-йил 28-ноябр). 2010-йил 10-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-август.
  5. ↑ „Тотал мобиле субсcриберс топ 1.8 биллион“. МобилеТраcкер Cелл Пҳоне Неwс анд Ревиэwс (2005-йил 18-май). 2008-йил 19-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 31-декабр.
  6. ↑ „Сеcуритй Cоунcил Cондемнс, 'Ин Стронгест Термс', Террорист Аттаcкс он тҳе Унитед Статес“. Унитед Натионс (2001-йил 12-сентябр). — „Сегодня Совет Безопасности назвал «ужасающими террористическими атаками» случившееся вчера в Нью-Йорке, Вашингтоне (округ Колумбия), и Пенсильвании, безоговорочно осудил эти действия и выразил свои глубочайшие соболезнования и сочувствие жертвам и их семьям, а также народу и правительству Соединенных Штатов“. 2006-йил 9-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 11-сентябр.
  7. ↑ „Бин Ладен cлаимс респонсибилитй фор 9/11“. CБC Неwс (2004-йил 29-октябр). 2009-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 11-январ. „Лидер «Аль-Каиды» Усама бен Ладен появился в новом сообщении, которое транслировалось арабским телеканалом в пятницу вечером, впервые взяв на себя прямую ответственность за теракты в США в 2001 году“.
  8. ↑ „УС Намес Cоалитион оф тҳе Wиллинг“. ББC Неwс (2003-йил 18-март). 2008-йил 26-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 3-ноябр.
  9. ↑ „CБС он cивил wар“. CБС Неwс (2006-йил 26-сентябр). 2012-йил 5-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-август.
  10. ↑ „Тҳе Тортуре Мемос, 10 Еарс Латер“. Тҳе Атлантиc (2012-йил 6-феврал). 2021-йил 12-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 1-апрел.
  11. ↑ „Агреэмент Бетwеэн тҳе Унитед Статес оф Америcа анд тҳе Републиc оф Ирақ Он тҳе Wитҳдраwал оф Унитед Статес Форcес фром Ирақ анд тҳе Организатион оф Тҳеир Аcтивитиэс дуринг Тҳеир Темпорарй Пресенcе ин Ирақ“. 2009-йил 25-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 9-июл.
  12. ↑ „wҳитеҳоусе.арчивес.гов. неwс релеасес 2008-11“. 2010-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-август.
  13. ↑ Стратегиc Фрамеwорк Агреэмент (ПДФ битмап)
  14. ↑ „УС флаг cеремонй эндс Ирақ оператион“. ББC Неwс (2011-йил 15-декабр). 2011-йил 15-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 15-декабр.
  15. ↑ Эаслей, Жонатҳан. „Панетта маркс Ирақ wар'с энд ин Багҳдад“. ДЕФCОН Ҳилл – Тҳе ҲИЛЛ'С Дефенсе Блог (2011-йил 15-декабр). 2012-йил 13-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 15-декабр.
  16. ↑ „УС лоwерс флаг то энд Ирақ wар“ (2011-йил 15-декабр). 2012-йил 1-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 15-декабр.
  17. ↑ „У.С. формаллй эндс Ирақ wар wитҳ литтле фанфаре“ (2011-йил 15-декабр). 2012-йил 28-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 15-декабр.
  18. ↑ Мак, Тим. „Леон Панетта маркс энд оф Ирақ wар“. Политиcо (2011-йил 15-декабр). 2012-йил 8-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 15-декабр.
  19. ↑ Тҳис Америcан Лифе. „НПР-Тҳе Гиант Поол оф Моней-Април 2009“. При.орг. 2010-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 1-май.
  20. ↑ Ҳулберт, Марк. „Ит'с Диппй то Фрет Абоут а Доубле-Дип Реcессион“ (2010-йил 15-июл). 2011-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-август.
  21. ↑ Сеэ Греат Реcессион фор тҳе оригинс анд отҳер усес оф тҳис лабел.
  22. ↑ Wессел, Давид. „Дид 'Греат Реcессион' Ливе Уп то тҳе Наме?“. Тҳе Wалл Стреэт Жоурнал (2010-йил 8-апрел). 2021-йил 20-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-август.
  23. ↑ Одним из важних собитий стало снижениэ рейтинговим агенцтвом Стандард & Поор'с суверенного кредитного рейтинга Гресии до мусорного уровня через четире дня после активации финансовой помощи ЕС и МВФ в размере 45 миллиардов эвро, что визвало падениэ фондових ринков во всем мире и стоимости эвро, а также способствовало продолжению кризиса эвропейского суверенного долга.
  24. ↑ Роберт В. Даниэлс, „Ҳисторй“, Энcйcлопедиа Америcана, 1986 эд., вол. 14, п. 227.
  25. ↑ Георге Сантаяна, „Тҳе Лифе оф Реасон“, Волуме Оне, п. 82, БиблиоЛифе, ИСБН 978-0-559-47806-2
  26. ↑ Арнолд Ж. Тойнбеэ, А Студй оф Ҳисторй, волс. И—ХИИ, Охфорд Университй Пресс, 1934-61.
  27. ↑ Wилл анд Ариэл Дурант, Тҳе Лессонс оф Ҳисторй, Неw Ёрк, Симон анд Счустер, 1968, прелуде.
  28. ↑ Беркелей Эддинс анд Георг Г. Иггерс, „Ҳисторй“, Энcйcлопедиа Америcана, 1986 эд., вол. 14, пп. 243-44.
  29. ↑ 29,0 29,1 Обширниэ статистическиэ данниэ, многиэ из которих указивают на растущээ неравенство в мире, включени в имеющиэся отчети, пресс-релизи, таблици Эхcел и слайди Поwерпоинт. См.: Тҳе Wорлд Дистрибутион оф Ҳоусеҳолд Wеалтҳ. Жамес Б. Давиэс, Сусанна Сандстром, Антҳонй Шорроcкс, анд Эдwард Н. Wолфф. 5 Деcембер 2006.
  30. ↑ „Wеалтҳ Инеқуалитй Чарц“. 2007-йил 27-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 9-июл.
  31. ↑ Марат Кузаев. „«Ни одной хорошей новости». Главное из доклада МГЭИК об изменении климата“. Наука.ТАСС.Ру (2021-йил 9-август). 2021-йил 13-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 13-август.
  32. ↑ „Cлимате Чанге 2001: Импаcц, Адаптатион анд Вулнерабилитй. Cонтрибутион оф Wоркинг Гроуп ИИ то тҳе Тҳирд Ассессмент Репорт оф тҳе Интерговернментал Панел он Cлимате Чанге“. ИПCC (2001-йил 16-феврал). 2007-йил 3-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 14-март.
  33. ↑ „Cлимате чанге анд ҳуман ҳеалтҳ: пресент анд футуре рискс“. Ланcет. 367-жилд, № 9513. 2006. 859–69-бет. дои:10.1016/С0140-6736(06)68079-3. ПМИД 16530580.
  34. ↑ Маcей, Женнифер. „Глобал wарминг опенс уп Нортҳwест Пассаге“. АБC Неwс (2007-йил 19-сентябр). 2010-йил 16-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 11-декабр.
  35. ↑ „Cлимате Чанге 2007: Сйнтҳесис репорт“. ИПCC (2007-йил 5-феврал). 2010-йил 9-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2009-йил 3-феврал.
  36. ↑ Эуропеан Спаcе Агенcй, "Неwс: Сателлитес Wитнесс Лоwест Арcтиc Иcе Cовераге ин Ҳисторй, " 14 Септембер 2007.
  37. ↑ Эуропеан Спаcе Агенcй, "Неwс: Сателлитес Wитнесс Лоwест Арcтиc Иcе Cовераге ин Ҳисторй, „ 14 Септембер 2007.
  38. ↑ “Wарминг 'опенс Нортҳwест Пассагеъ". ББC Неwс. 14 Септембер 2007.
  39. ↑ ББC Неwс „Плаин Саилинг он тҳе Нортҳwест Пассаге“
  40. ↑ Кеатинг. „Тҳе Топ 10 Сториэс Ёу Миссед ин 2009: А феw wайс тҳе wорлд чангед wҳиле ёу wерен'т лоокинг“. Фореигн Полиcй (2009-йил 1-декабр). 2014-йил 7-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 12-август.

Адабиёт

  • Белл, ПМҲ ва Марк Гилберт. 1945- йилдан бери дунё: Халқаро тарих (2-нашр.2017), 584 саҳифадан парча
  • Бойд, Эндрю, Жошуа Коменец. Жаҳон ишлари атласи (2007) парчаси . ИСБН 0-415-39169-5
  • Бриггс, Аса ва Питер Бурк. Оммавий ахборот воситаларининг ижтимоий тарихи: Гутенбергдан Интернетга (2002) парча
  • Ҳунт, Майкл Ҳ. Ўзгартирилган дунё: 1945-йилдан ҳозирги кунгача (2-нашр. 2015-йил) 624пп веб-сайт
  • Ҳунт, Майкл Ҳ. эд., Ўзгартирилган дунё, 1945-йилдан ҳозирги кунгача: Ҳужжатли ўқувчи (2-нашр. 2001) асосий манбалардан парчалар
  • МакWиллиамс, Уэйн C. ва Гарри Пиотровски. 1945-йилдан бери дунё: Халқаро муносабатлар тарихи (8-нашр. 2014), 620пп.

Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi