Enkefalin
Энкефалин – бу танадаги носицепсияни (оғриқ ҳиссини) бошқаришда иштирок этадиган пентапептид ҳисобланади. Энкефалинлар эндоген лигандлар деб аталади, чунки улар тана ичида ҳосил бўлади (шу сабабли эндоген) ва тананинг опиоид рецепторларига лиганд сифатида боғланади. 1975-йилда кашф этилган энкефалиннинг иккита тури аниқланган, улардан бири лейцин („леу“), иккинчиси эса метионин („мет“)[1].
- Мет-энкефалин – Тйр-Глй-Глй-Пҳе-Мет
- Леу-энкефалин – Тйр-Глй-Глй-Пҳе-Леу
Эндоген опиоид пептидлари
Тана томонидан ишлаб чиқариладиган опиоид пептидларнинг учта ўрганилган оиласи мавжуд: энкефалинлар, β-эндорфинлар ва динорфинлар. Мет-энкефалиннинг пептид кетма-кетлиги энкефалин гени орқали ифодаланади; леу-энкефалиннинг пептид кетма-кетлиги ҳам энкефалин гени, ҳам динорфин гени ёрдамида ифодаланади[2]. Проопиомеланокортин (ПОМC) генида бета-эндорфиннинг Н-учида мет-энкефалин кетма-кетлиги мавжуд, бироқ эндорфин пептиди энкефалинга парчаланмайди.
Стрессга таъсири
Энкефалин, шунингдек, инсон танасида ва мияда муҳим сигнализация молекуласи вазифасини бажарадиган нейропептид ҳисобланади. Энкефалинлар юқори консентрацияда мияда, шунингдек, буйрак усти бези ҳужайраларида учрайди. Оғриққа жавобан, кураш ёки парвоз реаксиясида фаоллашадиган норадреналин гормони эндорфинлар билан бирга ажралиб чиқади[3]. 2017-йилда ўтказилган тадқиқотлар шуни кўрсатдики, бу полипептид стресс жараёнида мия фаолиятига, айниқса гиппокамп ва префронтал кортексга таъсир қилиши мумкин. Ушбу изланиш натижаларига кўра, стрессга жавоб сифатида бир нечта мет-энкефалин аналогларининг гиппокампдаги фаоллиги ортиши кузатилган. Леу-энкефалин аналоглари ҳамда соматостатинлар эса стресс пайтида пасаяди. Стресс омиллари миянинг маълум бир қисмига йўналтирилган нейропептидларга таъсир кўрсатиши мумкин[4].
Энкефалин рецепторлари
Опиоид рецепторлари Г-оқсил билан боғланган рецепторлар гуруҳига киради ва бошқа опиоидлар ҳам уларнинг лигандлари ҳисобланади. Бошқа эндоген опиоидларга динорфинлар (каппа рецепторларига боғланадиган), эндорфинлар (му рецепторларига боғланадиган), эндоморфинлар ва носицептин/орфанин ФҚ киради. Опиоид рецепторлари соматостатин рецепторлари (ССТР) билан тахминан 40% ўхшашликка эга.
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ "Исолатион анд струcтурал организатион оф тҳе ҳуман препроэнкепҳалин гене". Натуре 297 (5865): 431–4. Жуне 1982. дои:10.1038/297431а0. ПМИД 6281660. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/сим_натуре-ук_1982-06-03_297_5865/паге/н107.
- ↑ Опиоид пептидес: Молеcулар пҳармаcологй, биосйнтҳесис анд аналйсис (Wайбаcк Мачине сайтида 2009-08-26 санасида архивланган), Р. С. Рапака анд Р. Л. Ҳаwкс (эдиторс) ин а Натионал Институте он Друг Абусе Ресеарч Монограпҳ (#70), 1986.
- ↑ Пастернак, Гаврил W.. "Эндорпҳинс". АccессСcиэнcе. дои:10.1036/1097-8542.232500.
- ↑ "Энкепҳалинс: Эндогеноус Аналгесиcс wитҳ ан Эмергинг Роле ин Стресс Ресилиэнcе". Неурал Пластиcитй 2017: 1546125. 2017. дои:10.1155/2017/1546125. ПМИД 28781901. ПМC 5525068. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=5525068.
Ҳаволалар
- Носек, Тҳомас М. „Сеcтион 6/6ч2/с6ч2_36“, . Эссентиалс оф Ҳуман Пҳйсиологй (2016-йил 24-мартда асл нусхадан архивланган).